blood pressure that worsens lying down

Genel Bakış

Yatarken kan basıncının yükselmesi, normalde uzanıldığında kan basıncının düşmesi gerekirken tam tersine yükselmesi durumudur. Bu, otonom sinir sisteminin (vücudun otomatik işlevlerini kontrol eden sistem) düzgün çalışmadığı anlamına gelebilir. Özellikle ayağa kalkıldığında kan basıncı düşen kişilerde (ortostatik hipotansiyon) yatarken kan basıncı yükselebilir.

Yatarken kan basıncının yükselmesi, toplumda çok yaygın değildir. Ancak Parkinson hastalığı, diyabet gibi sinir sistemini etkileyen kronik rahatsızlıkları olan kişilerde daha sık görülebilir.

Bu durum genellikle orta yaş ve üzeri bireyleri etkiler. Özellikle tansiyon ilacı kullanan, şeker hastalığı veya Parkinson hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatarken baş ağrısı
• Sırt üstü yatarken başta dolgunluk hissi
• Gece idrara sık çıkma (yatarken tansiyon yükselmesi böbreklerin daha fazla çalışmasına neden olabilir)
• Ayağa kalktığınızda baş dönmesi, sersemlik veya bayılma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Yatarken kan basıncının yükselmesi çocuklarda çok nadirdir. Görülürse altta yatan başka bir hastalığın belirtisi olabilir.
• Çocuklarda belirtiler arasında huzursuzluk, baş ağrısı, yatarken terleme sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda yatarken tansiyon yükselmesi daha sık görülür. Genellikle kalkarken tansiyon düşmesiyle birlikte yaşanır.
• Belirtiler arasında gece tansiyon yüksekliği, sabah baş ağrısı, sık idrara çıkma ve gün içinde yorgunluk olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Otonom sinir sistemi bozukluğu: Vücudun pozisyon değişikliklerine uyum sağlamasını engeller.
• Bazı tansiyon ilaçları (özellikle alfa blokerler gibi) veya diğer ilaçlar.
• Vücutta sıvı fazlalığı (ödem) veya tuz alımının fazla olması.
• Parkinson hastalığı, diyabet, multipl skleroz gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar.
• Uzun süreli yatak istirahati veya hareketsizlik.

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş üstü)
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Parkinson hastalığı
• Hipertansiyon (yüksek tansiyon) tedavisi görmek
• Otonom nöropati (sinir hasarı)
• Böbrek hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yatarken ölçtüğünüz tansiyon değerleri 180/110 mmHg veya üzerinde ise hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Baş ağrısı, görme bulanıklığı, göğüs ağrısı gibi acil belirtiler varsa 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yatarken ve ayaktayken tansiyonunuzda fark edilir bir değişiklik varsa (örneğin yatarken yükseliyor, kalkarken düşüyorsa) bir kardiyoloji veya nöroloji uzmanına görünün.
• Gece sık idrara çıkıyor veya sabah baş ağrısı ile uyanıyorsanız doktorunuzla görüşün.

Tanı

Doktorunuz, tansiyonunuzu farklı pozisyonlarda (sırtüstü yatarken, otururken ve ayaktayken) ölçerek bir değerlendirme yapar. Ayrıca 24 saatlik tansiyon takibi (holter) ve eğilim testi (tilt table testi) gibi yöntemler kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Pozisyona bağlı tansiyon ölçümü (yatarken ve kalkarken)
• 24 saatlik ambulatuvar kan basıncı monitorizasyonu (Holter tansiyon)
• Eğilim testi (tilt table testi)
• Kan testleri (şeker, böbrek fonksiyonları, tuz dengesi)
• Otonom sinir sistemi testleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinleyecek, ardından tansiyon ölçümleri yapacaktır. Gerekirse sizi bir kardiyoloji veya nöroloji uzmanına yönlendirebilir. Tanı sürecinde birkaç farklı pozisyonda tansiyon ölçümü yapılması gerekebilir.

Tedavi

Tedavinin amacı yatarken tansiyonun yükselmesini önlemek ve ayağa kalkarken tansiyon düşmesini (ortostatik hipotansiyon) kontrol altına almaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisinin ayarlanması ve altta yatan hastalığın yönetimini içerir. Herhangi bir ilaca başlamadan veya mevcut ilacınızı değiştirmeden önce mutlaka doktorunuza danışın.

Evde kişisel bakım

• Yatağın baş kısmını 10-15 derece yükseltin (yarı oturur pozisyonda uyuyun).
• Yemeklerden hemen sonra yatmayın, en az 1-2 saat ayakta veya oturur durumda kalın.
• Gece yatmadan önce tuzlu bir atıştırmalık (örneğin bir bardak ayran veya birkaç zeytin) almak tansiyon dengesini sağlayabilir, ancak doktorunuzun önerisine uyun.
• Bol su için, ancak yatmadan hemen önce aşırı sıvı tüketmekten kaçının.
• Aniden ayağa kalkmayın; önce oturun, bir süre bekleyin, sonra yavaşça kalkın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tansiyon dengesini sağlamak için mevcut ilaçlarınızı ayarlayabilir veya yeni ilaçlar ekleyebilir. Örneğin, yatarken tansiyonu düşürmek için gece alınan tansiyon ilaçları değiştirilebilir. Ayrıca, vücuttaki sıvı dengesini düzenleyen ilaçlar veya sinir sistemini destekleyen tedaviler uygulanabilir. İlaçlar mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi genellikle gerekli değildir. Ancak altta yatan bir neden (örneğin bir tümör) varsa ve bu neden cerrahiyle düzeltilebiliyorsa, doktorunuz ameliyatı önerebilir. Bu çok nadir görülür.

Bu durumla yaşamak

Yatarken tansiyon yükselmesi ile yaşamak, tansiyonunuzu düzenli olarak takip etmeyi ve pozisyon değişikliklerine dikkat etmeyi gerektirir. Günlük yaşamda basit önlemlerle (yatak başını yükseltmek, yavaş kalkmak) belirtileri kontrol altına almak mümkündür.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tansiyonunuzu her gün aynı saatlerde, hem yatarken hem de ayaktayken ölçün ve bir günlüğe kaydedin.
• Düzenli bir uyku düzeni oluşturun; yatma ve kalkma saatlerinizi sabit tutun.
• Stresten kaçının; rahatlama teknikleri (nefes egzersizleri, meditasyon) deneyin.
• Alkol ve sigaradan uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme önemlidir. Tuz tüketimini doktorunuzun önerdiği şekilde ayarlayın (bazı hastalarda tuz kısıtlaması gerekirken, bazılarında tuz alımı artırılmalıdır). Düzenli, hafif egzersizler (yürüyüş, yüzme) dolaşımı destekler. Ancak aşırı zorlayıcı egzersizlerden kaçının. Egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bu durum, özellikle bayılma korkusu veya sürekli tansiyon takibi gerektirdiği için kaygıya neden olabilir. Yaşadığınız duyguların normal olduğunu bilin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Tamamen önlenemese de, altta yatan nedenlerin (diyabet, Parkinson vb.) iyi yönetilmesi ve doktor önerilerine uyulması riski azaltabilir.

Tarama programları

Özellikle risk grubundaki kişiler (ileri yaş, diyabet vb.) düzenli tansiyon takibi yaptırmalıdır. Doktorunuz gerekli görürse pozisyona bağlı tansiyon ölçümleri yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi veya inme (felç) riskinde artış
• Kalp yetmezliği
• Böbrek hasarı
• Düşmeye bağlı yaralanmalar (bayılma nedeniyle)
• Yaşam kalitesinde ciddi düşüş

Uzun vadeli görünüm

Doğru tanı ve uygun tedavi ile yatarken tansiyon yükselmesi genellikle kontrol altına alınabilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli doktor takibi ile çoğu kişi normal bir yaşam sürdürebilir. Önemli olan erken fark etmek ve tedaviyi ihmal etmemektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.