cholesterol on one side

Genel Bakış

Kolesterolün bir tarafta birikmesi, damarlarınızın iç duvarında kolesterol ve diğer yağlı maddelerin birikerek plak oluşturmasıdır. Bu plaklar, özellikle vücudun bir tarafındaki atardamarları daraltabilir veya tıkayabilir. En sık bacaklarda görülür, ancak kollarda da olabilir. Bu durum, kan akışını azaltarak o bölgeye yeterli oksijen ve besin gitmesini engeller. Tıpta buna 'periferik arter hastalığı' denir.

Evet, özellikle 50 yaş üstü kişilerde sık görülür. Dünya genelinde her 10 kişiden 1'inde bir miktar periferik arter hastalığı vardır.

Daha çok sigara içenlerde, diyabet hastalarında, yüksek tansiyonu veya yüksek kolesterolü olanlarda görülür. Yaş ilerledikçe risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken veya merdiven çıkarken bacakta, baldırda veya kalçada kramp benzeri ağrı (dinlenince geçer)
• Etkilenen bacakta veya kolda soğukluk hissi
• Etkilenen tarafta cilt renginde solukluk veya mavimsi görünüm
• Tırnaklarda kalınlaşma veya yavaş uzama
• Bacakta veya ayakta iyileşmeyen yaralar

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bu durum çok nadirdir, ancak ailede erken damar hastalığı öyküsü varsa dikkat edilmelidir. Belirtiler genellikle yetişkinlerle benzerdir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ağrı daha hafif olabilir ve hareket kısıtlılığı olarak kendini gösterebilir.
• Yaralar daha yavaş iyileşir ve enfeksiyon riski artar.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar içinde kolesterol ve yağ birikintilerinin (plak) oluşması
• Yüksek tansiyon, damar duvarına zarar vererek plak oluşumunu hızlandırır
• Sigara içmek, damarları daraltır ve plak riskini artırır

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek LDL kolesterol ('kötü' kolesterol)
• Ailede erken kalp-damar hastalığı öyküsü
• Hareketsiz yaşam ve fazla kilo
• 50 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta veya kolda ani ve şiddetli ağrı, his kaybı veya renk değişikliği
• Göğüs ağrısıyla birlikte bacak ağrısı
• Açık yara veya kangren belirtileri (siyah renk, kötü koku)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken tekrarlayan bacak ağrınız varsa
• Bacak veya ayak üşümesi, solukluk gibi belirtiler fark ediyorsanız
• Ailede damar hastalığı varsa ve 50 yaş üstüyseniz

Tanı

Doktor öncelikle şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Bacak veya kol atardamarlarınızı dinler, tansiyon ölçer. Sonra bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Anjiyo-kol-bacak ultrasonu (doppler ultrason): Damarlardaki kan akışını ve plakları gösterir.
• Anjiyografi: Damarlara kontrast madde verilerek röntgen çekilir, tıkanıklıklar net görülür.
• Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI): Ayak bileği ve koldaki tansiyon karşılaştırılarak damar tıkanıklığı belirlenir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle poliklinikte yapılır. Testler sırasında ağrı olmaz, sadece bir iğne veya ultrason jeli hissedebilirsiniz. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Tedavinin amacı damar tıkanıklığını gidermek, kan akışını iyileştirmek ve kalp krizi gibi riskleri azaltmaktır. Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve bazı durumlarda girişimsel işlemler uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli yürüyüş yapmak (günde 30-45 dakika, haftada en az 5 gün)
• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durmak
• Sağlıklı beslenmek (doymuş yağ ve tuzu azaltmak, bol sebze meyve tüketmek)
• Kilo vermek (fazla kilonuz varsa ideal kilonuza ulaşmak)
• Ayak bakımına dikkat etmek (yaraları önlemek için ayakları günlük kontrol etmek)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan sulandırıcı, kolesterol düşürücü veya tansiyon düzenleyici ilaçlar önerebilir. Bu ilaçları düzenli kullanmak önemlidir. Ayrıca kan şekerinizi kontrol altında tutmak için diyabet ilaçları da gerekebilir. İlaçlarınızı asla doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa, doktorunuz anjiyoplasti (balonla damarı açma) veya bypass ameliyatı (tıkalı bölgeyi atlayan yeni bir damar yolu oluşturma) gibi girişimler önerebilir. Bu karar tamamen sizin durumunuza göre verilir.

Bu durumla yaşamak

Hastalıkla yaşamak, düzenli takip ve yaşam tarzı değişiklikleri gerektirir. Yürüyüş programınıza sadık kalın, ayaklarınızı her gün kontrol edin. Ağrı hissettiğinizde dinlenin, ancak uzun süre hareketsiz kalmamaya özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın (Sağlık Bakanlığı sigara bırakma hatlarından yardım isteyin)
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Stresten uzak durmaya çalışın ve uyku düzeninize dikkat edin
• Doktor kontrollerinizi aksatmayın

Diyet ve egzersiz

Doymuş yağ (tereyağı, kırmızı et, işlenmiş gıdalar) ve tuzu azaltın. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık) tüketin. Yürüyüş en iyi egzersizdir; ağrı hissederseniz durup dinlenin, sonra devam edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı veya üzüntü yaratabilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin. Ailenizle veya bir psikologla konuşmak size iyi gelebilir. Gerekirse doktorunuzdan destek isteyin.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara içmeme, tansiyon ve kolesterolü kontrol altında tutmak riski azaltır. Diyabet hastaları kan şekerini iyi yönetmelidir.

Aşılar

Korunmada doğrudan bir aşı yoktur, ancak grip ve zatürre aşıları ikincil enfeksiyonları önleyerek genel sağlığı korur.

Tarama programları

50 yaş üstü, sigara içen veya diyabeti olan kişilerin düzenli olarak tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümü yaptırması önerilir. Ailede erken damar hastalığı varsa daha erken yaşta tarama yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacakta kalıcı hasar veya kangren (doku ölümü) ve ampütasyon (bacak kesilmesi)
• Kalp krizi veya inme riskinde artış
• Yaraların iyileşmemesi ve enfeksiyon
• Hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edildiğinde çoğu kişi şikayetlerinde belirgin iyileşme gösterir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli takip ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir. Erken tanı ve doğru tedavi ile sağlıklı bir yaşam sürmek mümkündür. Umudunuzu kaybetmeyin.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.