cholesterol that worsens lying down

Genel Bakış

Kolesterol, vücudunuzda doğal olarak bulunan yağ benzeri bir maddedir. Ancak kanda fazla kolesterol olduğunda, atardamarlarınızın duvarlarında plak adı verilen yapışkan bir madde birikmeye başlar. Zamanla bu plaklar atardamarları daraltır veya tıkar. Buna "ateroskleroz" denir. Bu durum özellikle bacak atardamarlarında olduğunda, yattığınızda bacaklara kan akışı daha da zorlaşır ve ağrı ya da rahatsızlık hissedebilirsiniz. İşte bu durum, halk arasında "yatınca kötüleşen kolesterol" olarak adlandırılan şeydir. Tıp dilinde buna periferik arter hastalığı (PAH) denir.

Evet, özellikle 50 yaş üstü ve sigara içenlerde yaygındır. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler.

Genellikle 50 yaş üstü yetişkinleri, sigara içenleri, şeker hastalarını, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterolü olanları etkiler. Erkeklerde biraz daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yatarken veya dinlenirken bacaklarda, ayaklarda veya parmaklarda kramp, ağrı, uyuşma veya sızı hissi.
• Ağrı genellikle bacaklar yukarı kaldırıldığında (yatarken) başlar, bacaklar aşağı sarkıtılınca veya ayakta durunca geçer.
• Yürürken baldır, uyluk veya kalçada ağrı (klo dikasyo) – bu ağrı bir süre dinlenince geçer.
• Bacakta veya ayakta yaraların veya kesiklerin yavaş iyileşmesi.
• Bir bacakta diğerine göre soğukluk hissi.
• Bacak kıllarının dökülmesi veya tırnakların kalınlaşması.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadirdir, ancak ailede erken kalp hastalığı öyküsü varsa veya şeker hastalığı gibi durumlar varsa bacak ağrısı ve soğukluk belirtileri görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda aynı belirtiler daha belirgin olabilir; dinlenme ağrısı (yatınca oluşan ağrı) daha sık görülür. Ayrıca denge bozukluğu veya yürüme güçlüğü de eşlik edebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kandaki yüksek kolesterol seviyeleri, atardamar iç duvarlarında plak birikimine yol açar.
• Plaklar bacak atardamarlarını daraltır veya tıkar. Yatarken kan akışı daha da azalır, çünkü yerçekimi bacaklara kan gitmesini zorlaştırır.
• Sigara içmek, plak oluşumunu hızlandırır ve damarları daraltır.

Risk faktörleri

• Sigara içmek (en önemli risk faktörü)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol ve trigliserit seviyeleri
• Obezite (aşırı kilo)
• Fiziksel hareketsizlik
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı veya periferik arter hastalığı öyküsü
• 50 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani, şiddetli ağrı, solukluk ve soğukluk hissi varsa hemen 112'yi arayın.
• Yatarken oluşan ağrı nedeniyle geceleri uykunuz bölünüyorsa, aynı gün doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken bacak ağrınız oluyor ve birkaç dakika dinlenince geçiyorsa, bir kardiyoloji veya damar cerrahisi uzmanına görünün.
• 45 yaş üstüyseniz ve sigara içiyorsanız veya şeker hastalığınız varsa, düzenli olarak kolesterol ve tansiyon kontrolü yaptırın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Bacak nabızlarınızı kontrol edecek, ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) adı verilen basit bir test yapacaktır.

Yapılabilecek testler

• Ayak Bileği-Kol Basınç İndeksi (ABI): Ayak bileğinizdeki ve kolunuzdaki tansiyon ölçülür, oran düşükse damar tıkanıklığı olabilir.
• Renkli Doppler ultrason: Atardamarlardaki kan akışını ve tıkanıklıkları görüntüler, ağrısız bir testtir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi: Damarların ayrıntılı görüntüsünü verir, nadiren gerekir.
• Kan testleri: Kolesterol, şeker ve böbrek fonksiyonları kontrol edilir.

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis genellikle basit ve ağrısız testlerle konulur. Doktorunuz sizden yürüyüş testi isteyebilir. Gerekirse sizi bir damar cerrahına yönlendirebilir. Erken teşhis ile tedavi daha kolay olur.

Tedavi

Tedavinin amacı kan akışını iyileştirmek, belirtileri azaltmak ve kalp krizi, felç gibi ciddi olayları önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve bazen girişimsel işlemler içerir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız mutlaka bırakın. Sağlık Bakanlığı'nın sigara bırakma hattını (171) arayabilirsiniz.
• Yürüyüş programı: Günde 30-45 dakika, haftada en az 5 gün yürüyün. Ağrı oluşursa dinlenin, sonra tekrar yürüyün. Bu, damarların yeni yollar (kollateral) oluşturmasına yardımcı olur.
• Ayaklarınıza iyi bakın: Yaralanmaları önleyin, ayaklarınızı her gün kontrol edin, yara olursa hemen doktora gidin.
• Sağlıklı beslenin: Doymuş yağlar ve trans yağlardan kaçının, sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız protein tüketin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kolesterolü düşürmek, tansiyonu kontrol altına almak ve kan pıhtılaşmasını önlemek için ilaçlar yazabilir. Kesinlikle doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın. Ayrıca şeker hastalığınız varsa kan şekerinizi iyi yönetin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa, tıkanmış damarı açmak için balon anjiyoplasti ve stent yerleştirme (damar içine küçük bir tüp koyma) yapılabilir. Çok ileri durumlarda baypas cerrahisi (damar köprüleme) gerekebilir. Bu kararları damar cerrahınız verecektir.

Bu durumla yaşamak

Her gün düzenli yürüyüş yapmak, bacak kaslarınızı güçlendirir ve yeni damar yollarının oluşmasını sağlar. Yatarken bacak ağrınız oluyorsa, yatağın başını hafif yükseltmek veya bacaklarınızı kalp seviyesinin altında tutmak rahatlatabilir. Soğuk havalarda bacaklarınızı sıcak tutun. Ayaklarınızı her gün yara, çatlak veya kızarıklık açısından kontrol edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyi bırakın (en önemli adım).
• Sağlıklı beslenin: Akdeniz tipi beslenme (zeytinyağı, balık, sebze, meyve, kuruyemiş) kalp ve damar sağlığına iyidir.
• Düzenli yürüyüş yapın.
• Kilonuzu kontrol altında tutun.
• Stresten uzak durmaya çalışın, gerekirse nefes egzersizleri yapın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde doymuş yağ (tereyağı, kırmızı et, kızartma) ve trans yağ (hazır gıdalar, bisküvi, kraker) miktarını azaltın. Lifli gıdalar (yulaf, baklagil, sebze) tüketin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş idealdir. Egzersize yavaş başlayın ve ağrı olunca dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve üzüntü yaratabilir. Bacak ağrısı yüzünden günlük işleri yapamamak moral bozabilir. Unutmayın, tedaviyle büyük ölçüde iyileşme mümkündür. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı yaşam tarzı, sigara içmemek, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kolesterol, tansiyon, kan şekeri kontrolü ile risk azaltılabilir.

Aşılar

Bu hastalık için doğrudan bir aşı yoktur, ancak grip ve zatürre aşıları kalp-damar hastalıkları riskini azaltabilir. Doktorunuza danışın.

Tarama programları

45 yaş üstü kişiler, özellikle sigara içenler veya diyabet hastaları, düzenli olarak ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) testi yaptırmalıdır. Ayrıca kolesterol ve tansiyon ölçümleri önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacakta iyileşmeyen yaralar (ülser) ve doku ölümü (kangren), sonuçta bacak amputasyonu (kesilmesi) gerekebilir.
• Kalp krizi veya felç riski artar (çünkü damar sertliği tüm vücudu etkiler).
• Hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde ciddi düşüş.

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile periferik arter hastalığı kontrol altına alınabilir, belirtiler hafifleyebilir ve bacak kaybı riski büyük ölçüde azaltılabilir. Düzenli doktor takibi ve sağlıklı yaşam sayesinde birçok kişi normal hayatına devam edebilir. Umudunuzu kaybetmeyin, bugün birçok etkili tedavi seçeneği bulunmaktadır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.