Yaşlılarda kabızlık

Genel Bakış

Kabızlık, bağırsak hareketlerinin zorlaşması veya seyrekleşmesidir. Yani dışkıyı yaparken zorlanma, sert dışkı veya haftada üçten az tuvalete çıkma durumudur.

Evet, kabızlık özellikle 65 yaş üstü bireylerde yaygındır. Yaşlıların yaklaşık 3'te 1'i kabızlık yaşar.

Kabızlık her yaşta görülebilir, ancak yaşlı yetişkinlerde daha sık rastlanır. Özellikle hareketsiz yaşam sürenler, az su içenler ve bazı ilaçları kullananlar risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az tuvalete çıkma
• Sert veya topak topak dışkı
• Dışkıyı yaparken aşırı ıkınma
• Tuvaletten sonra tam boşalmamış hissi
• Bağırsak hareketi sırasında ağrı veya rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda kabızlık belirtileri arasında karın ağrısı, iştahsızlık ve tuvaleti geciktirme davranışı sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda kabızlık daha belirgin olabilir: günlerce tuvalete çıkamama, karında şişkinlik, sızı veya kramp tarzı ağrı, dışkı kaçırma (sıvı dışkının sert tıkacın yanından sızması).

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz lif tüketimi (sebze, meyve, tam tahıl azlığı)
• Yeterince su içmemek
• Hareketsiz yaşam
• Tuvalet ihtiyacını ertelemek
• Bazı ilaçlar (ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları, antidepresanlar gibi)
• Bağırsak hareketlerini yavaşlatan sağlık sorunları (şeker hastalığı, tiroid, Parkinson)

Risk faktörleri

• 65 yaş üstü olmak
• Yatağa bağımlı veya az hareket eden kişiler
• Çok sayıda ilaç kullanmak
• Daha önce karın veya bağırsak ameliyatı geçirmek
• Depresyon veya demans gibi ruhsal durumlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı, kusma, dışkı veya gaz çıkaramama
• Makattan kanama veya dışkıda kan
• Ani başlayan ve geçmeyen kabızlık

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Evde lifli beslenme ve bol su içmeye rağmen düzelme olmuyorsa
• Kabızlık günlük yaşamı etkiliyorsa
• Kullanılan ilaçların kabızlığa neden olabileceğini düşünüyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle size belirtilerinizi, beslenme alışkanlıklarınızı, kullandığınız ilaçları ve günlük yaşamınızı sorar. Fizik muayene yaparak karın bölgesini kontrol eder.

Yapılabilecek testler

• Rektal muayene (makattan parmakla muayene)
• Kan testleri (tiroid, şeker, mineral dengesi için)
• Karın röntgeni (bağırsaktaki tıkanıklığı görmek için)
• Gerektiğinde kolonoskopi (bağırsak içini kamerayla inceleme)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz kabızlığınızın nedenini bulmak için size ve durumunuza uygun testler isteyebilir. Çoğu zaman basit bir muayene ve birkaç soru yeterlidir. Testler rahatsız edici olabilir ancak genellikle kısa sürer ve ağrısızdır.

Tedavi

Kabızlık tedavisi öncelikle yaşam tarzı değişikliklerine dayanır. Beslenme, sıvı alımı ve egzersizle düzelmeyen durumlarda doktor kontrolünde ilaçlar kullanılabilir. Tedavi, kabızlığın nedenine ve şiddetine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Lifli gıdaları artırın: sebze, meyve, kuru baklagiller, tam tahıllı ekmek
• Günde en az 8-10 bardak su için (kalp veya böbrek sorununuz varsa doktorunuza danışın)
• Her gün düzenli yürüyüş yapın veya doktorunuzun önerdiği egzersizleri uygulayın
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin, her gün aynı saatte tuvalete oturmayı deneyin
• Dışkıyı yumuşatmak için kayısı, kuru erik, incir gibi doğal müshil etkili gıdalar tüketin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse, bağırsak hareketlerini artıran, dışkıyı yumuşatan veya bağırsaktaki suyu artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar reçetesiz veya reçeteli olabilir. Ayrıca fitil veya lavman gibi yöntemler de kullanılabilir. Hangi yöntemin size uygun olduğunu doktorunuza danışın. Kesinlikle doktor önerisi olmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kabızlık çok nadiren cerrahi gerektirir. Ancak bağırsakta tıkanıklık, yapısal bir sorun veya fıtık gibi durumlarda ameliyat gerekebilir. Doktorunuz bu konuda sizi yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Kabızlıkla yaşarken günlük rutininize lifli beslenme, bol su içme ve düzenli tuvalet alışkanlığı ekleyin. Stresten kaçının ve bağırsaklarınızın sinyallerine dikkat edin. Her gün aynı saatte tuvalete oturmak bağırsaklarınızı düzenlemeye yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapın
• Tuvalet ihtiyacınız olduğunda hemen gidin, ertelemeyin
• Tuvalette ayaklarınızı yüksekte tutmak için küçük bir tabure kullanın (çömelme pozisyonu bağırsak hareketini kolaylaştırır)
• Düzenli uyuyun, uyku düzeni bağırsak hareketlerini olumlu etkiler

Diyet ve egzersiz

Diyetinize bol lif ekleyin: armut, elma, muz, brokoli, ıspanak, yulaf, keten tohumu gibi. Her gün 2 litre su içmeye çalışın. Yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi hafif egzersizler bağırsak hareketlerini artırır. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren kabızlık kişide huzursuzluk, utanç ve kaygıya neden olabilir. Bu duygular normaldir. Kabızlığı yönetmek için atacağınız adımlar ruh halinizi de iyileştirecektir. Gerekirse psikolojik destek alın.

Önleme

Kabızlık büyük ölçüde önlenebilir. Lifli beslenme, bol su tüketimi, düzenli egzersiz ve tuvalet alışkanlığına dikkat ederek kabızlık riskini azaltabilirsiniz. Ayrıca kabızlığa neden olabilecek ilaçları kullanıyorsanız doktorunuzla konuşarak alternatiflerini değerlendirin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dışkı tıkacı (sert dışkının bağırsakta birikmesi)
• Bağırsak tıkanıklığı
• Hemoroid (basur) veya makatta çatlak
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Dışkı kaçırma (sıvı dışkı tıkacın yanından sızabilir)

Uzun vadeli görünüm

Kabızlık genellikle iyi huylu bir sorundur ve doğru adımlarla kontrol altına alınabilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve doktor yardımıyla çoğu kişi rahatlar. Düzenli takip ve tedavi ile komplikasyonlar önlenebilir. Unutmayın, bir sağlık profesyoneline danışmak her zaman en doğrusudur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.