sudden artery

Genel Bakış

Ani atardamar tıkanıklığı, kalbi besleyen atardamarlardan birinin (koroner arter) aniden tıkanmasıdır. Bu tıkanma kalp kasına giden kan akışını durdurur ve kalp krizine yol açabilir. Halk arasında kalp krizi olarak da bilinir.

Ani atardamar tıkanıklığı (kalp krizi) erkeklerde ve 65 yaş üstü bireylerde daha sık görülür. Türkiye'de kalp hastalıkları en sık ölüm nedenlerinden biridir. Ancak gençlerde ve kadınlarda da görülebilir.

Özellikle sigara içenler, yüksek tansiyon veya diyabet hastaları, kolesterolü yüksek olanlar, aşırı kilolu kişiler ve ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü bulunanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste sıkışma, baskı veya ağrı (birkaç dakikadan uzun sürer)
• Ağrının sol kola, boyuna, çeneye veya sırta yayılması
• Nefes darlığı
• Soğuk terleme
• Baş dönmesi veya bayılma hissi
• Mide bulantısı veya kusma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ani atardamar tıkanıklığı çok nadirdir, ancak Kawasaki hastalığı gibi durumlarda görülebilir.
• Belirtiler genellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı ve hızlı yorulmadır.
• Çocuğunuzda bu belirtiler varsa hemen doktora başvurun.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir; 'sessiz kalp krizi' denilen duruma daha sık rastlanır.
• Sadece nefes darlığı, yorgunluk veya mide rahatsızlığı gibi belirtiler görülebilir.
• Yaşlı bireylerde bayılma veya zihinsel bulanıklık da kalp krizi belirtisi olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Atardamar duvarında kolesterol plağı birikmesi (ateroskleroz) ve bu plağın yırtılarak pıhtı oluşturması
• Koroner arterin aniden kasılması (spazm)
• Nadiren atardamar duvarında yırtılma (diseksiyon)

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Stres

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Göğüs ağrısı 15 dakikadan uzun sürüyorsa veya durup başlıyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Göğsünüzde ara sıra hafif sıkışma oluyorsa ve bir kereden fazla tekrarlıyorsa doktora görünün.
• Kalp hastalığı risk faktörleriniz varsa (yüksek tansiyon, diyabet, aile öyküsü) düzenli check-up yaptırın.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyip fizik muayene yapacaktır. Kesin tanı için EKG, kan testleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyogram (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesini ölçer.
• Kan testleri: Kalp kası hasarını gösteren enzimlere (troponin) bakar.
• Ekokardiyografi: Kalbin ultrasonla görüntülenmesi.
• Koroner anjiyografi: Atardamarlara boya verilerek tıkanıklığın yerinin belirlenmesi.
• Stres testi: Egzersiz sırasında kalbin durumunu değerlendirir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle acil serviste konulur. EKG ve kan testleri çabuk sonuçlanır. Anjiyografi gerekirse aynı gün yapılabilir. İşlemler sırasında rahatsızlık hissedebilirsiniz ancak genellikle ağrısızdır.

Tedavi

Tedavinin amacı tıkanan damarı hızla açmak ve kalp kasının daha fazla hasar görmesini engellemektir. İlaç tedavisi, anjiyoplasti (balon-stent) veya bypass ameliyatı gibi yöntemler uygulanabilir.

Evde kişisel bakım

• Belirti başlangıcında hemen 112'yi arayın; araç kullanmayın.
• Doktorunuz önermedikçe aspirin gibi herhangi bir ilaç almayın.
• Hastaneye gelene kadar sakin olmaya çalışın, sıkı giysilerinizi gevşetin.

Tıbbi tedaviler

Tedavi, kan pıhtılarını çözen ilaçlar veya damar genişleticiler içerebilir. Anjiyoplasti ile balon ve stent yerleştirilerek tıkanıklık açılabilir. Ayrıca kan sulandırıcı, tansiyon düşürücü ve kolesterol düşürücü ilaçlar da kullanılır. Tüm tedaviler doktor kontrolünde uygulanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Anjiyoplasti ile açılamayan çok sayıda tıkalı damar varsa koroner arter bypass greft (bypass) ameliyatı gerekebilir. Bu kararı kalp damar cerrahı doktorunuz verecektir.

Bu durumla yaşamak

Kalp krizinden sonra hayatınızı düzenlemeniz gerekebilir. Düzenli ilaç kullanımı, kontroller ve sağlıklı alışkanlıklar önemlidir. Çoğu kişi normal hayatına dönebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Stres yönetimi için meditasyon, yürüyüş veya hobi edinin.
• Yeterli uyuyun (7-8 saat).
• Doktorunuzun önerdiği egzersiz programını uygulayın.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu beslenme: Bol sebze-meyve, tam tahıllı gıdalar, yağsız protein kaynakları tüketin. Tuz ve doymuş yağları sınırlayın. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet gibi) yapın. Herhangi bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp krizi sonrası kaygı, korku veya depresyon hissetmek normaldir. Duygularınızı ailenizle veya bir uzmanla paylaşın. Psikolojik destek almak iyileşme sürecinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Risk faktörlerini kontrol etmek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimsemek kalp krizi riskini azaltır.

Aşılar

Kalp hastalığını doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre aşıları kalp hastalarında ek riskleri azaltabilir. Doktorunuzla aşı takviminizi görüşün.

Tarama programları

Düzenli tansiyon, kan şekeri ve kolesterol ölçümleri yaptırın. 40 yaş üstü erkekler ve 50 yaş üstü kadınlar yıllık kardiyoloji kontrolüne gitmelidir. Ailede erken kalp hastalığı varsa doktorunuz daha erken tarama önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp kasında kalıcı hasar (kalp yetmezliği)
• Ciddi ritim bozuklukları (ani ölüm riski)
• Kalbin kan pompalama gücünde azalma
• Pıhtıların başka organlara gitmesi (örneğin felç)

Uzun vadeli görünüm

Erken müdahale edilen hastaların büyük çoğunluğu sağlığına kavuşur. Tedavi sonrası sağlıklı yaşam tarzına uyan kişilerde kalp krizi tekrarlama riski önemli ölçüde düşer. Kalıcı hasar olsa bile ilaçlar ve yaşam düzenlemeleriyle uzun ve kaliteli bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.