Kusma

Genel Bakış

Kusma, midenizdeki içeriğin ağız yoluyla dışarı atılmasıdır. Bu, vücudunuzun mideyi rahatsız eden bir şeyden kurtulma şeklidir. Kusma bir hastalık değil, bir belirtidir.

Evet, kusma toplumda çok yaygındır. Pek çok kişi hayatının bir döneminde kusma yaşar. Genellikle zararsızdır ve kendiliğinden geçer.

Kusma herkesi etkileyebilir: bebekler, çocuklar, gençler, yetişkinler ve yaşlılar. Ancak çocuklar, hamileler, kemoterapi görenler ve mide-bağırsak hassasiyeti olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı
• Ağzda acı veya ekşi tat
• Karında rahatsızlık veya kramp
• Baş dönmesi
• Kusma sonrası rahatlama hissi
• Hafif ateş

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve ağlama
• Kusma öncesi soluk veya terli görünüm
• Beslenmeyi reddetme
• Gözlerde çökme, ağız kuruluğu (sıvı kaybı belirtileri)
• Azalmış idrar çıkışı (6 saatten uzun süre bezin kuru kalması)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Şiddetli mide bulantısı
• Kusma sonrası şaşkınlık veya bilinç bulanıklığı
• Bayılma hissi
• Kalp çarpıntısı
• Düşük tansiyon belirtileri

Nedenler

Ana nedenler

• Viral veya bakteriyel enfeksiyonlar (mide gribi, gıda zehirlenmesi)
• Aşırı yemek veya sindirimi zor gıdalar tüketmek
• İlaçların yan etkileri (doktor kontrolünde)
• Hamilelikte sabah bulantıları
• Migren
• Bağırsak tıkanıklığı veya apandisit gibi cerrahi durumlar
• Taşıt tutması
• Psikolojik stres veya anksiyete

Risk faktörleri

• Zayıf bağışıklık sistemi
• Kronik mide hastalıkları (reflü, gastrit)
• Çok fazla alkol tüketimi
• Seyahat sırasında yeni gıdalara maruz kalmak
• Stresli yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kusma 24 saatten uzun sürüyorsa
• Kusmukta kan varsa
• Sıvı kaybı belirtileri varsa (kuru ağız, baş dönmesi, az idrar)
• Şiddetli karın ağrısı eşlik ediyorsa
• Kafa travması sonrası kusma
• Sürekli kusan çocuk veya yaşlı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık sık kusuyorsanız ve sebebini bilmiyorsanız
• Kusma haftalar veya aylar içinde tekrarlıyorsa
• Kusma ile birlikte kilo kaybı yaşıyorsanız
• İlaç kullanıyorsanız ve yan etki olarak kusma oluyorsa

Tanı

Doktor, kusmanın nedenini anlamak için size şikayetlerinizi sorar ve fizik muayene yapar. Kusmanın ne sıklıkta olduğu, kusmuk rengi, beraberindeki belirtiler gibi detaylar önemlidir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (enfeksiyon, elektrolit dengesi kontrolü)
• İdrar testi (sıvı kaybı derecesini belirlemek)
• Karın ultrasonu (organları incelemek)
• Endoskopi (mideyi içeriden görmek için ince bir kamera ile yapılan işlem)

Randevunuzda neler beklenir

Doktor muayenehanesinde muayene olacaksınız. Genellikle kan alınır ve gerekirse idrar örneği istenir. Ultrason veya endoskopi gibi görüntüleme yöntemleri yalnızca uzun süren veya şiddetli vakalarda uygulanır. İşlemler sırasında ağrı duymazsınız, sadece rahatsızlık hissedebilirsiniz.

Tedavi

Kusma tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Çoğu durumda evde dinlenmek ve sıvı alımına dikkat etmek yeterlidir. Doktorunuz sıvı kaybını önlemek için ağızdan sıvı takviyesi önerebilir. Gerekirse kusmayı azaltıcı ilaçlar reçete edilebilir, ancak bu ilaçları doktor önermeden kullanmayın.

Evde kişisel bakım

• Bol su, ayran veya maden suyu içerek sıvı kaybını önleyin.
• Az az ve sık sık beslenin (örneğin tuzlu kraker, muz, yoğurt).
• Yağlı, baharatlı veya ağır yiyeceklerden kaçının.
• Mideyi rahatlatmak için zencefil çayı veya nane limon için.
• Dinlenin ve başınızı yastıkla yüksekte tutun.
• Ağız hijyeninize dikkat edin; dişlerinizi kusmadan hemen sonra fırçalamayın, önce ağzınızı suyla çalkalayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, durumunuza göre kusmayı durduran ilaçlar önerebilir. Bunlar genellikle antienetik olarak adlandırılır. Şiddetli sıvı kaybında hastanede serum (damar yoluyla sıvı) verilebilir. Altta yatan neden enfeksiyon ise gerekli antibiyotik veya antiviral tedavi uygulanır. Hiçbir ilacı doktor reçetesi olmadan kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren, kusma bağırsak tıkanıklığı, apandisit veya safra kesesi iltihabı gibi cerrahi gerektiren bir durumdan kaynaklanıyorsa ameliyat gerekebilir. Doktorunuz bu durumda size detaylı bilgi verecektir.

Bu durumla yaşamak

Kusma genellikle kısa süreli bir rahatsızlıktır. Sık kusma atakları yaşıyorsanız, günlük hayatınızı planlarken dinlenmeye zaman ayırın. Yanınızda her zaman su ve hafif atıştırmalıklar bulundurun. Gerekirse mola verin ve sakin bir köşede dinlenin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten uzak durmaya çalışın; derin nefes egzersizleri yapın.
• Seyahat ederken taşıt tutmasını önleyici önlemler alın (örneğin pencerenin yanında oturun).
• Alkol ve sigara kullanımından kaçının.
• Yemeklerden hemen sonra uzanmayın; dik oturun.
• Düzenli uyuyun

Diyet ve egzersiz

Midenizi rahatsız etmeyen hafif yiyecekler tüketin (pirinç lapası, haşlanmış patates, muz). Aşırı egzersizden kaçının, ancak hafif yürüyüşler faydalı olabilir. Yemeklerden önce ve sonra ellerinizi yıkayarak hijyene dikkat edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kusma endişe ve strese yol açabilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin. Bu durumun geçici olduğunu unutmayın. Duygularınız hakkında bir yakınınızla veya profesyonel bir danışmanla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Kusmanın bazı türleri önlenebilir. El hijyenine dikkat ederek, gıdaları iyi pişirerek ve aşıları yaptırarak bulaşıcı hastalıklara bağlı kusmayı azaltabilirsiniz. Taşıt tutmasına yatkınsanız yolculuk öncesi hafif yiyin ve pencereyi açın. Hamilelik kusmaları için doktorunuzun önerilerini uygulayın.

Aşılar

Rotavirüs aşısı, bebeklerde şiddetli kusma ve ishale neden olan virüse karşı koruma sağlar. Bu aşı Sağlık Bakanlığı takviminde yer almaktadır.

Tarama programları

Kusma için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak sık kusma şikayetiniz varsa doktorunuz altta yatan nedeni araştırmak için çeşitli testler isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dehidratasyon (sıvı kaybı)
• Elektrolit dengesizliği (vücut tuzlarının azalması)
• Kilo kaybı
• Yemek borusunda yırtıklar (Mallory-Weiss sendromu)
• Aspirasyon (kusmuğun akciğere kaçması, zatürre riski)

Uzun vadeli görünüm

Çoğu kusma vakası kısa sürelidir ve hiçbir kalıcı etki bırakmaz. Altta yatan neden tedavi edildiğinde veya evde bakımla iyileşme sağlanır. Sık kusma durumlarında doktor kontrolü önemlidir ancak genel olarak tedavi edilebilir bir durumdur. Umutlu olun, vücudunuz kendini onaracaktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Gastroenterology Organisation (WGO) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Aile Hekimliği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.