Yaşlılarda kusma

Genel Bakış

Kusma, midenin içindekileri ağız yoluyla dışarı atmasıdır. Yaşlı yetişkinlerde kusma, daha ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabilir çünkü vücutları sıvı kaybına (dehidrasyon) karşı daha savunmasızdır.

Yaşlılarda kusma, genç yetişkinlere göre daha az görülmekle birlikte, ortaya çıktığında daha dikkatle değerlendirilmelidir. Mide-bağırsak enfeksiyonları, ilaç yan etkileri veya başka tıbbi durumlar nedeniyle olabilir.

Özellikle 65 yaş üstü, kronik hastalığı olan (şeker hastalığı, böbrek hastalığı gibi) veya birden fazla ilaç kullanan yetişkinlerde daha sık görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Mide bulantısı
• Karın ağrısı veya rahatsızlık hissi
• Kusma (yiyecek veya sıvıların ağızdan gelmesi)
• İştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Bu bölüm çocuklar için geçerli değildir. Kusma çocuklarda farklı şekilde değerlendirilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bunama (demans) nedeniyle kusma isteğini ifade edememe
• Dehidrasyon belirtileri: ağız kuruluğu, idrar miktarında azalma, baş dönmesi
• Halsizlik ve bitkinlik
• Bilinç bulanıklığı veya sersemlik hissi
• Düşme riski

Nedenler

Ana nedenler

• Mide-bağırsak enfeksiyonları (virüs veya bakteri kaynaklı)
• İlaç yan etkileri (antibiyotikler, ağrı kesiciler gibi)
• Reflü (mide asidinin yemek borusuna kaçması)
• Mide ülseri veya gastrit
• Bağırsak tıkanıklığı (şiddetli karın ağrısı ve kusma ile kendini gösterir)
• Böbrek taşı veya enfeksiyonu
• Kalp krizi veya felç (bazen sadece kusma ile belirti verebilir)
• Migren veya baş dönmesi (vertigo)

Risk faktörleri

• 65 yaş üstü olmak
• Kronik hastalıklar (diyabet, böbrek hastalığı, kalp yetmezliği)
• Birden fazla ilaç kullanmak (polifarmasi)
• Zayıf bağışıklık sistemi
• Yakın zamanda ameliyat olmak
• Yatak istirahati veya hareket kısıtlılığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki 'acil' belirtiler varsa hemen 112'yi arayın.
• Kusma ile birlikte şiddetli karın ağrısı veya şişkinlik
• Kusmukta kan görülmesi
• Bilinç bulanıklığı, uyku hali veya zor uyanma
• 24 saatten uzun süren kusma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif kusma 1-2 gün içinde geçmezse
• Kusma ile birlikte ishal varsa
• Kilo kaybı varsa
• Yutma güçlüğü veya mide yanması eşlik ediyorsa
• Sağlık ocağına veya aile hekimine başvurun.

Tanı

Doktor, önce hastanın tıbbi geçmişini dinler, kullandığı ilaçları ve varsa diğer belirtileri sorar. Fizik muayene yaparak karnı kontrol eder, tansiyon ve nabzı ölçer.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (enfeksiyon, böbrek fonksiyonları ve elektrolit düzeylerini kontrol etmek için)
• İdrar testi (idrar yolu enfeksiyonunu veya dehidrasyonu değerlendirmek için)
• Görüntüleme (ultrason, bilgisayarlı tomografi gibi) – karın içi sorunları incelemek için
• Endoskopi (mide ve yemek borusuna kamera ile bakılması) – gerekirse

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci genellikle hızlıdır. İlk muayeneden sonra doktor, gerekli testleri isteyecek ve sonuçlara göre tedavi planı yapacaktır. Endişelenmeyin, sağlık ekibi size her adımda rehberlik edecektir.

Tedavi

Tedavi, kusmanın nedenine bağlıdır. Amaç önce vücuttaki sıvı ve elektrolit dengesini düzeltmek, ardından altta yatan sorunu tedavi etmektir. Hafif vakalarda evde dinlenme ve sıvı takviyesi yeterli olabilir.

Evde kişisel bakım

• Ağızdan küçük yudumlarla su veya elektrolit içecekleri için (eczanelerden temin edilebilir).
• Bir süre katı gıda yemeyin, mideyi dinlendirin.
• Kusma durduktan sonra hafif yiyecekler (pirinç lapası, muz, ekmek gibi) ile beslenmeye başlayın.
• Mideyi rahatlatmak için zencefil çayı veya nane çayı içilebilir (alerji yoksa).
• Dinlenin ve başınızı hafif yüksekte tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktor, kusmayı durdurmak için bazı ilaçlar önerebilir (örneğin antiemetikler – kusma önleyiciler). Bunlar reçete ile verilir. Ayrıca, sıvı kaybı çoksa damar yoluyla serum (sıvı tedavisi) uygulanabilir. Altta yatan enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi başlanabilir. İlaç yan etkisi görülüyorsa, kullanılan ilaç değiştirilebilir veya dozu ayarlanabilir. Tüm tedaviler doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, bağırsak tıkanıklığı veya mide kanaması gibi sorunlar cerrahi müdahale gerektirebilir. Bu tür durumlarda doktorunuz sizi detaylı şekilde bilgilendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Kusma atağı geçtikten sonra, yavaş yavaş normal hayata dönmek önemlidir. Sıvı alımını artırın, beslenmeye dikkat edin ve doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve dengeli beslenin, ağır yağlı yiyeceklerden kaçının.
• Bol su için (günde en az 8-10 bardak, doktorunuz aksini söylemedikçe).
• Ellerinizi sık sık yıkayarak enfeksiyon riskini azaltın.
• Kullandığınız ilaçları düzenli olarak doktorunuzla gözden geçirin.
• Mideyi rahatlatmak için az ve sık yemek yiyin.

Diyet ve egzersiz

Kusma sonrası mide hassas olabilir. Öncelikle kolay sindirilen besinler tercih edin (çorba, yoğurt, haşlanmış patates). Baharatlı, asitli ve çok yağlı yiyeceklerden birkaç gün uzak durun. Hafif yürüyüşler sindirime yardımcı olabilir, ancak dinlenmek de önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli kusma korkusu veya rahatsızlık hissi, kaygıya ve günlük yaşamda kısıtlanmaya yol açabilir. Bu duyguları doktorunuz veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Aile bireylerinin desteği de çok değerlidir.

Önleme

Kusmanın birçok nedeni vardır, bu nedenle tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir. Ancak bazı önlemler riski azaltabilir: hijyen kurallarına uymak, ilaçları doktor kontrolünde kullanmak, sağlıklı beslenmek.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı kusmayı önlemeye yardımcı olabilir. Ayrıca rotavirüs aşısı (çocuklar için) yaşlılarda doğrudan önerilmez, ancak çevredeki küçük çocukların aşılanması bulaşma riskini azaltır.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri, kronik hastalıkların iyi yönetilmesi ve ilaçların gözden geçirilmesi kusma riskini azaltır. Özellikle 65 yaş üstü bireyler için yılda bir kez kapsamlı sağlık taraması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Dehidrasyon (ciddi sıvı kaybı) – halsizlik, tansiyon düşüklüğü, böbrek yetmezliğine yol açabilir.
• Elektrolit dengesizliği (potasyum, sodyum gibi minerallerin düzensizliği) – kalp ritmi bozukluklarına neden olabilir.
• Beslenme yetersizliği – kilo kaybı ve güçsüzlük.
• Aspirasyon pnömonisi (kusmuğun akciğerlere kaçması sonucu zatürre) – özellikle bilinç bulanıklığı olanlarda risklidir.
• Altta yatan hastalığın kötüleşmesi.

Uzun vadeli görünüm

Kusma genellikle tedavi edilebilir bir belirtidir. Doğru tanı ve uygun tedaviyle çoğu yaşlı hasta birkaç gün içinde iyileşir. Sıvı kaybı erken fark edilip giderilirse ciddi sorunların önüne geçilebilir. Ailenizin ve sağlık ekibinizin desteğiyle bu süreci rahatça atlatabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.