ACTH uyarı testi

Genel Bakış

ACTH uyarım testi, böbreküstü bezlerinizin (böbreklerin üzerinde bulunan küçük bezler) yeterli kortizol hormonu üretip üretmediğini kontrol eden bir testtir. Kortizol, vücudunuzun strese yanıt vermesine, kan şekerini düzenlemesine ve iltihabı kontrol etmesine yardımcı olan bir hormondur.

Bu test, böbreküstü bezi yetersizliği (Addison hastalığı) şüphesi olan kişilerde sıkça yapılır. Nadir bir durumdur ancak belirtileri olan hastalarda teşhis için önemlidir.

Böbreküstü bezi yetersizliği olabilecek her yaştan kişiye yapılabilir. Genellikle sürekli yorgunluk, kilo kaybı ve düşük tansiyon gibi belirtileri olan hastalarda kullanılır. Kadınlarda erkeklerden biraz daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Halsizlik ve yorgunluk
• Kas güçsüzlüğü
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Düşük tansiyon (baş dönmesi, bayılma)
• Ciltte koyulaşma (bronzlaşma gibi görünebilir)
• Tuz isteği
• Mide bulantısı, kusma, ishal

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Sık sık enfeksiyon geçirme
• Kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi)
• Davranış değişiklikleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha belirgin olmayan belirtiler
• Depresyon veya hafıza sorunları
• Düşme veya bayılma atakları

Nedenler

Ana nedenler

• Böbreküstü bezlerinin hasarı (otoimmün hastalık, enfeksiyon, kanama veya tümör gibi)
• Hipofiz bezinin (beynin altındaki küçük bir bez) yeterli ACTH üretememesi
• Uzun süreli kortizon ilaçlarının aniden kesilmesi

Risk faktörleri

• Otoimmün hastalıklar (tip 1 diyabet, Hashimoto tiroiditi gibi)
• Ailede Addison hastalığı öyküsü
• Tüberküloz gibi böbreküstü bezlerini etkileyen enfeksiyonlar
• Kanser tedavisi sonrası (immünoterapi, radyoterapi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Ciltte koyulaşma
• Tuz isteği

Tanı

ACTH uyarım testi, böbreküstü bezi yetersizliğini teşhis etmek için kullanılan standart bir testtir. Doktorunuz belirtilerinize ve fizik muayenenize göre bu testi isteyebilir. Test sonucunda kortizol seviyeniz düşükse, böbreküstü bezi yetersizliği düşünülür.

Yapılabilecek testler

• ACTH uyarım testi (kan kortizol ölçümü ile)
• Kan elektrolitleri (sodyum, potasyum düzeyleri)
• Kan şekeri ve tiroid hormonları gibi ek testler

Randevunuzda neler beklenir

Test genellikle bir hastanede veya klinikte yapılır. Size bir damar yolu açılır ve kan örneği alınır. Ardından sentetik ACTH adı verilen bir madde damar yoluyla veya kas içine enjekte edilir. Kortizol seviyenizi görmek için 30 ve 60 dakika sonra tekrar kan alınır. Test boyunca yan etki nadirdir, ancak bazı kişilerde kısa süreli baş dönmesi olabilir.

Tedavi

Böbreküstü bezi yetersizliği tedavisinde amaç, vücudun ihtiyacı olan kortizol hormonunu dışarıdan vermektir. Bu tedavi ile hastalar normal bir hayat sürebilir. Tedavi genellikle ömür boyu devam eder.

Evde kişisel bakım

• Stresli durumlarda (enfeksiyon, ameliyat gibi) ilaç dozunu artırmak için doktorunuzun talimatlarını izleyin.
• Her zaman yanınızda bir acil kortizol enjeksiyonu taşıyın (doktorunuz nasıl kullanılacağını öğretecektir).
• Hasta olduğunuzda veya kustuğunuzda doktorunuza bildirin.
• Kimlik kartı veya bileklik taşıyarak durumunuzu belirtin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle, vücudun eksik olan kortizol hormonunu yerine koyan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar ağız yoluyla alınır ve dozaj kişiye özel ayarlanır. Ayrıca, vücudun tuz dengesi için mineralokortikoid ilaçlar da gerekebilir. Tedavi düzenli kan testleri ile izlenir. Doktorunuz en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda, eğer böbreküstü bezinde tümör varsa cerrahi gerekebilir. Ancak bu nadirdir ve doktorunuz en uygun yaklaşımı belirleyecektir.

Bu durumla yaşamak

ACTH testi sonrası teşhis konulursa, günlük ilaç alımınızı düzenli yapmak önemlidir. Stresli durumlarda ekstra doz almanız gerekebilir. Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın. Ayrıca, bir acil durum planı oluşturun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyuyun ve yeterli dinlenin.
• Stres yönetimi tekniklerini öğrenin (meditasyon, derin nefes alma gibi).
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Hasta olduğunuzda hemen doktorunuza danışın.

Diyet ve egzersiz

Tuz alımınızı yeterli düzeyde tutun (doktorunuzun önerdiği şekilde). Hafif egzersizler yapabilirsiniz ancak aşırı yorgunluktan kaçının. Yeterli sıvı alın. Dengeli beslenmeye özen gösterin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman kaygı veya üzüntü yaratabilir. Bu duyguları doktorunuz veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse destek gruplarına katılabilirsiniz.

Önleme

Böbreküstü bezi yetersizliği genellikle önlenemez ancak erken teşhis ve düzenli tedavi ile komplikasyonlar önlenebilir. Risk faktörleriniz varsa düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları gibi enfeksiyonlara karşı koruyucu aşılar yaptırmanız önerilir. Aşı takviminiz için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Ailesinde böbreküstü bezi yetersizliği öyküsü olanlarda veya otoimmün hastalığı olanlarda düzenli kontrol ve gerekirse ACTH testi önerilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Adrenal kriz (hayatı tehdit eden durum)
• Kilo kaybı ve beslenme bozukluğu
• Şiddetli halsizlik ve hareket kısıtlılığı
• Depresyon ve duygu durum bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlar olabilir ancak doğru tedavi ile hastalar normal bir yaşam sürdürebilir. Düzenli kontroller ve ilaç kullanımı ile çoğu kişi günlük aktivitelerine devam edebilir. Umutlu olmak için her neden vardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Addison's Disease Self Help Group ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.