Ayak Bileği-Kol İndeksi Testi

Genel Bakış

Ayak bileği kol basıncı indeksi (ABI) testi, bacaklarınızdaki atardamarların ne kadar iyi çalıştığını ölçen basit ve ağrısız bir testtir. Bu test, kolunuzdaki ve ayak bileğinizdeki kan basıncını karşılaştırarak bacaklarınıza giden kan akışında bir daralma veya tıkanma olup olmadığını anlamaya yardımcı olur. Genellikle periferik arter hastalığı (PAD) adı verilen bir durumu tespit etmek için kullanılır.

ABI testi, özellikle 50 yaş üstü, sigara içen, diyabet veya yüksek tansiyonu olan kişilerde sıkça kullanılan bir tarama yöntemidir. Periferik arter hastalığı toplumda yaygındır ancak birçok kişi belirti vermez.

ABI testi en çok bacak damar hastalığı riski taşıyan kişilerde yapılır: sigara içenler, diyabet hastaları, yüksek tansiyonu veya yüksek kolesterolü olanlar, 65 yaş üstü bireyler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken veya merdiven çıkarken bacaklarda, kalçalarda veya uyluklarda kramp, ağrı veya yorgunluk (genellikle dinlenince geçer)
• Bacaklarda veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma
• Bacaklarda veya ayaklarda soğukluk hissi
• Ayak tırnaklarında veya bacak kıllarında incelme
• Ayaklarda veya bacaklarda iyileşmeyen yaralar

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda periferik arter hastalığı nadirdir, ancak damar hastalığına yol açabilecek altta yatan nedenler varsa (örneğin doğumsal kalp hastalığı) ABI testi istenebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bacak ağrısı sıklıkla eklem veya kas sorunlarına bağlanabilir, ancak yürümekle artan ve dinlenmekle geçen ağrı (klodikasyon) tipik bir işarettir.
• Yaşlılarda yara iyileşmesinde gecikme veya ayak ülseri de belirti olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Periferik arter hastalığının en yaygın nedeni aterosklerozdur (atardamarların içinde plak adı verilen yağ birikintilerinin oluşması).
• Bacak atardamarlarının daralması veya tıkanması kan akışını azaltır.
• Sigara içmek, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet ve obezite ateroskleroz riskini artırır.

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Obezite
• 65 yaş üstü olmak
• Ailede periferik arter hastalığı öyküsü
• Kalp hastalığı veya inme geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani, şiddetli ağrı ve renk değişikliği (112'yi arayın)
• İyileşmeyen veya kötüleşen ayak yarası
• İstirahatte bile geçmeyen bacak ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken bacaklarınızda düzenli olarak kramp veya ağrı oluyorsa
• Sigara içiyorsanız ve 50 yaş üzerindeyseniz risk değerlendirmesi için
• Diyabet, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterolünüz varsa düzenli kontrollerde

Tanı

ABI testi, doktor muayenesi ve özel bir tansiyon aleti ile yapılır. Test genellikle 10-15 dakika sürer.

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği kol basıncı indeksi (ABI) testi: Kolunuzdan ve ayak bileğinizden tansiyon ölçülür, bir oran hesaplanır.
• Gerekirse Doppler ultrason (kan akışını görüntüleme)
• Gerekirse anjiyografi (damarların röntgen filmi)

Randevunuzda neler beklenir

Test sırasında sırt üstü yatmanız istenir. Kolunuza ve ayak bileklerinize tansiyon manşonu sarılır. Manşon şişirilir ve özel bir cihaz (Doppler probu) ile kan akışı sesi dinlenir. Hiçbir acı hissetmezsiniz, sadece manşonun sıkıştırdığı his olabilir. Test sonucunu doktorunuz sizinle paylaşacaktır.

Tedavi

ABI testi tanı koymak için kullanılır; tedavi, test sonucuna ve altta yatan periferik arter hastalığının şiddetine göre planlanır. Tedavinin amacı belirtileri azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve kalp krizi/inme riskini düşürmektir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak en önemli adımdır.
• Düzenli yürüyüş egzersizleri: Yürürken ağrı olursa dinlenin, sonra tekrar yürüyün. Bu, damarların yan yollar (kollateral) geliştirmesine yardımcı olur.
• Ayak bakımı: Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yara veya enfeksiyon belirtilerine dikkat edin.
• Sağlıklı beslenme ve kilo kontrolü.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan sulandırıcı ve kolesterol düşürücü ilaçlar reçete edebilir. Ayrıca tansiyon ve diyabet kontrolü için ilaçlar önerebilir. İlaçlar düzenli kullanılmalı ve doktor kontrolünde olmalıdır. Hiçbir ilacı doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri vakalarda, ilaç ve egzersiz yeterli olmazsa anjiyoplasti (balonla damarı açma) veya bypass (damar köprüleme) ameliyatı gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Periferik arter hastalığı olan kişiler, günlük aktivitelerini planlayarak yaşam kalitelerini artırabilirler. Yürüme mesafesini kademeli olarak artırmak, ağrı durumunda durup dinlenmek önerilir. Ayakları sıcak tutmak ve sıkı ayakkabılardan kaçınmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
• Düzenli egzersiz yapın (örneğin günde 30-45 dakika yürüyüş).
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Stresten uzak durmaya çalışın.
• Ayaklarınızı her gün yıkayın, iyice kurulayın ve nemlendirici kullanın.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni uygulayın: sebze, meyve, tam tahıllar, yağsız proteinler ve sağlıklı yağlar tüketin. Tuz, şeker ve doymuş yağları sınırlayın. Düzenli yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi aerobik egzersizler kan dolaşımını iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı veya depresyona yol açabilir. Bacak ağrısı nedeniyle hareket kısıtlılığı moralinizi bozabilir. Bunun normal olduğunu bilin ve doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin. Ayrıca güvendiğiniz bir arkadaş veya aile üyesiyle duygularınızı paylaşmak da yardımcı olabilir.

Önleme

Periferik arter hastalığını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, risk faktörlerini kontrol altına alarak hastalığın ortaya çıkmasını geciktirebilir veya ilerlemesini yavaşlatabilirsiniz. Sigara içmemek, sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve tansiyon, kolesterol ile kan şekerini kontrol ettirmek en önemli önlemlerdir.

Tarama programları

Risk faktörleriniz varsa (sigara, diyabet, 65 yaş üstü) düzenli olarak doktor kontrolü ve ABI testi yaptırmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı, belirli risk gruplarında ABI taramasını önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacaklarda iyileşmeyen yaralar ve ülserler
• Kangren (doku ölümü) ve bacak amputasyonu (kesilmesi) riski
• Kalp krizi veya inme riskinde artış
• Hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Periferik arter hastalığı erken tanı ve uygun tedavi ile yönetilebilir. Çoğu kişi yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi ile belirtilerini kontrol altına alabilir ve günlük aktivitelerini sürdürebilir. Tedaviye uyum gösteren ve hekimiyle düzenli iletişimde olan hastaların uzun vadeli sonuçları genellikle iyidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Kronik Hastalıklar · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.