Kemik yoğunluğu taraması hazırlığı

Genel Bakış

Kemik yoğunluğu taraması (DEXA taraması olarak da bilinir), kemiklerinizin ne kadar güçlü olduğunu ölçen, ağrısız ve hızlı bir röntgen işlemidir. Bu tarama, osteoporoz (kemik erimesi) adı verilen, kemiklerin zayıflayıp kırılmaya daha yatkın hale geldiği bir durumu tespit etmek için kullanılır.

Evet, kemik yoğunluğu taraması özellikle 65 yaş üstü kadınlar ve belirli risk faktörleri olan kişiler için yaygın bir tarama yöntemidir. Osteoporoz, dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen bir hastalıktır.

Kemik yoğunluğu taraması en çok menopoz sonrası kadınlara, 70 yaş üstü erkeklere, daha önce kemik kırığı yaşamış kişilere ve bazı ilaçları (kortizon gibi) uzun süre kullananlara önerilir. Sağlık Bakanlığı da bu grupların düzenli tarama yaptırmasını önermektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporozun erken evrede belirtisi yoktur. Genellikle bir kemik kırıldıktan sonra fark edilir.
• Sırt, kalça veya el bileğinde nedensiz yere olan kırıklar.
• Zamanla boy kısalması veya kamburlaşma (kifoz).

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda kemik yoğunluğu düşüklüğü genellikle altta yatan başka bir hastalığa (örneğin uzun süreli kortizon kullanımı) bağlıdır.
• Çocuklarda belirtiler büyüme geriliği veya sık kırıklar olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en sık görülen belirti, düşük enerjili bir düşme sonrası oluşan kalça, el bileği veya omurga kırıklarıdır.
• Sırt ağrısı, boy kısalması ve duruş bozukluğu (kamburluk) yaygındır.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmayla birlikte kemik yoğunluğunun doğal olarak azalması.
• Menopoz sonrası östrojen hormonu seviyesinin düşmesi.
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı.

Risk faktörleri

• Ailede osteoporoz öyküsü olması
• Sigara içmek veya aşırı alkol tüketmek
• Uzun süreli kortizon kullanımı
• Düşük vücut ağırlığı (50 kg altı)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Erken menopoza (45 yaş öncesi) girmek
• Tiroid, romatoid artrit gibi bazı hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Herhangi bir düşme veya darbe sonrası kemik kırığı şüphesi (şiddetli ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı)
• Açık kemik kırığı (hemen 112'yi arayın)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler düzenli tarama için doktora başvurmalıdır.
• Menopoz sonrası 50-65 yaş arası kadınlar, risk faktörleri varsa doktorlarıyla görüşmelidir.
• Daha önce bir kemik kırığı yaşayan herkes (özellikle el bileği, kalça veya omurga) tarama yaptırmalıdır.

Tanı

Kemik yoğunluğu taraması (DEXA) ile teşhis konur. Bu tarama, kemiklerinizdeki mineral yoğunluğunu ölçerek bir skor verir (T-skoru). Eğer T-skoru -2,5 veya daha düşükse 'osteoporoz' olarak adlandırılır.

Yapılabilecek testler

• Merkezi DEXA taraması: Genellikle kalça ve omurga kemiklerine yapılır.
• Periferik DEXA taraması: Bazen el bileği veya topuk gibi bölgelere yapılabilir.
• Basit bir kan testi: Kalsiyum, D vitamini veya tiroid hormonları kontrol edilebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tarama öncesi: 24 saat boyunca kalsiyum takviyesi almayın. Tarama günü rahat, metalsiz kıyafetler giyin. Tarama sırasında: Üzerinizde metal olmayan bornoz verilebilir. Bir masaya uzanırsınız, makine vücudunuzun üzerinden geçer. Ağrı yoktur, sadece hareketsiz yatmanız istenir. İşlem yaklaşık 10-30 dakika sürer. Sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuza iletilir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu artırmak ve kırık riskini azaltmaktır. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzenlemeleri ve gerektiğinde ilaçlarla desteklenir. Sağlık Bakanlığı, tedavinin doktor kontrolünde yapılmasını önermektedir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 30 dakika yürüyüş, hafif koşu veya dans gibi ağırlık taşıyıcı egzersizler yapın.
• Dengeli beslenin: Kalsiyum açısından zengin süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler; D vitamini için güneş ışığı veya takviye (doktorunuza danışın).
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Düşme riskini azaltmak için evde düzenleme yapın: kaymaz paspaslar, yeterli aydınlatma, tutunma barları.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik kaybını yavaşlatmak için ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar genellikle tablet, burun spreyi veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyesi de verilebilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaç adları ve dozları için doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporoz tedavisinde genellikle ameliyat gerekmez. Ancak omurga kırığı durumunda kifoplasti gibi minimal invaziv girişimler yapılabilir. Kalça kırığı durumunda ise kalça protezi ameliyatı gerekebilir. Bu kararlar ortopedi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Kemik sağlığınızı korumak için günlük hayatınızda küçük değişiklikler yapmanız yeterlidir. Düzenli egzersiz, doğru beslenme ve düşmeleri önlemek en önemli adımlardır. Ağır kaldırmaktan, ani hareketlerden kaçının.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 3 kez, 30-45 dakika yürüyüş yapın.
• Evde düşme riskini azaltmak için halıları sabitleyin, banyoya kaymaz paspas koyun, gece lambası kullanın.
• Ayakkabılarınızın kaymaz tabanlı olmasına dikkat edin.
• Stresten uzak durmaya çalışın; yoga veya meditasyon faydalı olabilir.

Diyet ve egzersiz

Kalsiyumdan zengin beslenin: Günde 2-3 porsiyon süt ürünü tüketin. D vitamini için haftada en az 3 gün 15-20 dakika güneş ışığı alın. Egzersiz olarak yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık çalışmaları gibi kemikleri güçlendiren aktiviteler yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz tanısı almak veya kırık riskiyle yaşamak kaygı ve korkuya neden olabilir. Bu duygular normaldir. Ailenizle ve doktorunuzla konuşarak destek alabilirsiniz. Günlük rutininizi korumak, sosyal aktivitelere devam etmek moralinizi yüksek tutar.

Önleme

Tamamen önlenemese de, kemik erimesi riskini azaltmak mümkündür. Çocukluk ve gençlik yıllarında yeterli kalsiyum almak, düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek ilerleyen yaşlarda kemik kaybını yavaşlatır.

Aşılar

Osteoporoz için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak kırık riskini artıran bazı hastalıklara (örneğin grip veya zatürre) karşı aşılanmak genel sağlığınızı korur.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu taraması, osteoporozu erken evrede tespit etmek için yapılır. Sağlık Bakanlığı, 65 yaş üstü kadınlar ve risk grubundaki bireylerin düzenli tarama yaptırmasını önermektedir. Tarama sıklığı konusunda doktorunuza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Omurga, kalça ve el bileği kırıkları (kendiliğinden veya hafif düşmelerle oluşabilir)
• Boy kısalması ve kamburluk (kifoz)
• Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı
• Kırıklar sonrası uzun süreli yatak istirahati ve bağımlı hale gelme

Uzun vadeli görünüm

Tedavi ile kemik kaybını yavaşlatmak ve kırık riskini azaltmak mümkündür. Erken tanı ve düzenli takip, çoğu insanın aktif ve bağımsız bir yaşam sürmesine yardımcı olur. Umudunuzu kaybetmeyin, kemik sağlığınız için yapabileceğiniz çok şey var.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.