FIT bağırsak tarama testi

Genel Bakış

FIT (Fekal İmmünokimyasal Test) dışkıda gizli kanı tespit eden basit bir tarama testidir. Bağırsak kanserini erken evrede yakalamak için kullanılır. Test evde yapılır ve sonuçlar birkaç gün içinde çıkar.

Evet, FIT testi birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı tarafından 50-70 yaş arası kişilere önerilen yaygın bir tarama yöntemidir.

Özellikle 50 yaş ve üzeri, bağırsak kanseri riski taşıyan herkese önerilir. Ailede kanser öyküsü olanlar daha erken yaşta taramaya başlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• FIT testi genellikle belirti olmayan kişilere yapılır. Ancak aşağıdaki belirtiler varsa doktora danışılmalıdır:
• Dışkıda kan (parlak kırmızı veya koyu renk)
• Uzun süreli ishal veya kabızlık
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bağırsak kanseri çok nadirdir. FIT testi çocuklarda rutin kullanılmaz. Kanlı dışkı varsa mutlaka çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta dışkılama alışkanlığında ani değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik gibi belirtiler varsa FIT testi önerilebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• FIT testi bağırsak kanseri taraması içindir. Kansere neden olan faktörler arasında yaş, genetik yatkınlık, beslenme alışkanlıkları sayılabilir.

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Ailede bağırsak kanseri öyküsü
• İltihaplı bağırsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit) olmak
• Fazla kilolu olmak, sigara ve alkol kullanımı
• Kırmızı et ve işlenmiş gıdalardan zengin, lifsiz beslenme

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Makattan ani ve fazla miktarda kan gelmesi
• Şiddetli karın ağrısı, kusma, ateş
• Bu durumlarda vakit kaybetmeden acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşında veya doktorunuzun önerdiği yaşta FIT testi yaptırmak için aile hekiminize başvurun.
• Ailenizde bağırsak kanseri varsa daha erken yaşta doktorunuzla taramayı konuşun.

Tanı

FIT testi, dışkı örneği alınarak yapılan bir ev testidir. Sonuçlar laboratuvarda incelenir. Pozitif çıkarsa tanıyı kesinleştirmek için kolonoskopi önerilir.

Yapılabilecek testler

• FIT testi (dışkıda gizli kan)
• Kolonoskopi (kalın bağırsağın kamerayla incelenmesi)
• Gerekirse biyopsi (doku örneği alınması)

Randevunuzda neler beklenir

İlk adımda eczaneden veya aile hekiminizden FIT test kitini alırsınız. Kullanma talimatına göre küçük bir dışkı örneği alıp laboratuvara gönderirsiniz. Sonuç genellikle birkaç gün içinde çıkar. Pozitifse kolonoskopi planlanır. Kolonoskopi öncesinde bağırsak temizliği için özel bir diyet uygulamanız gerekebilir.

Tedavi

FIT testi pozitif çıkarsa tedavi, altta yatan nedene bağlıdır. Çoğu zaman iyi huylu polipler kolonoskopi sırasında çıkarılır. Kanser tespit edilirse cerrahi, kemoterapi veya radyoterapi gibi tedaviler uygulanabilir. Tedavi seçeneklerini doktorunuz sizinle detaylıca konuşacaktır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenme (lifli gıdalar, sebze-meyve)
• Düzenli egzersiz yapmak
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Doktorunuzun önerdiği tarama takvimine uymak

Tıbbi tedaviler

Tedavi, tanıya göre değişir. Polipler endoskopik olarak çıkarılabilir. Kanser durumunda cerrahi, kemoterapi, radyoterapi veya hedefe yönelik ilaçlar gibi yöntemler kullanılabilir. Hiçbir ilaç adı vermeden doktorunuzun planına uymanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Büyük polipler veya kanserli dokuların çıkarılması için cerrahi gerekebilir. Erken evre kanserlerde cerrahi genellikle yeterlidir.

Bu durumla yaşamak

FIT testi sonucu normal çıktıysa günlük hayatınıza devam edebilir, bir yıl sonra testi tekrarlamanız önerilir. Pozitif sonuç durumunda ek tetkikler yapılır, sonuca göre bir yaşam planı oluşturulur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz)
• Sağlıklı kiloda kalmak
• Lifli besinler tüketmek (tam tahıllar, baklagiller, sebzeler)
• Kırmızı et ve işlenmiş gıdaları sınırlamak

Diyet ve egzersiz

Liften zengin bir diyet bağırsak sağlığını destekler. Bol su için, hareketli olun. Düzenli yürüyüşler kabızlığı önler ve kanser riskini azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tarama testi yaptırmak bazı kişilerde kaygı yaratabilir. Pozitif sonuç almak endişe verici olabilir. Unutmayın, erken teşhis hayat kurtarır. Duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Bağırsak kanseri tamamen önlenemese de risk azaltılabilir. Düzenli tarama ile polipler kansere dönüşmeden tespit edilip çıkarılabilir. Sağlıklı yaşam tarzı (beslenme, egzersiz, sigaradan uzak durma) riski düşürür.

Aşılar

Bağırsak kanserini önleyen bir aşı yoktur. Ancak HPV aşısı rahim ağzı kanserini önler, bağırsak kanseriyle ilgisi yoktur.

Tarama programları

Evet, FIT testi bağırsak kanseri taramasıdır. 50-70 yaş arası herkesin 2 yılda bir Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak KETEM'lerde veya aile sağlığı merkezlerinde yaptırması önerilir. Ailede risk varsa daha erken yaşta tarama başlatılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Erken teşhis edilmeyen polipler zamanla kansere dönüşebilir.
• Kanser ilerledikçe çevre organlara yayılabilir (karaciğer, akciğer gibi).
• Kansere bağlı bağırsak tıkanıklığı, kanama, kilo kaybı, halsizlik oluşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis edilen bağırsak kanseri iyileşme oranı yüksek bir hastalıktır. Düzenli tarama sayesinde birçok vaka önlenebilir veya erken yakalanabilir. Tedavi başarısı ileri evrede bile giderek artmaktadır. Umutlu olun, doktorunuzun önerilerine uyun.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.