ESH için hazırlık

Genel Bakış

ESR (Eritrosit Sedimentasyon Hızı), kısaca 'sedim' olarak da bilinir, vücudunuzdaki iltihaplanmayı ölçen basit bir kan testidir. Kanınızın bir tüp içinde ne kadar hızlı çöktüğünü ölçer. Hızlı çökme, iltihap olabileceğini gösterir.

Evet, ESR testi dünyada ve Türkiye'de çok yaygın olarak kullanılan bir tarama testidir.

Her yaştan insan için kullanılabilir. Doktorlar, iltihaplı hastalıkların takibinde veya nedeni bilinmeyen ateş, halsizlik gibi belirtilerin araştırılmasında isteyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ESR genellikle belirtilere değil, altta yatan iltihabi duruma bağlı yakınmalara yol açar. Yaygın iltihap belirtileri: ateş, halsizlik, eklem ağrısı, kas ağrısı.
• Düşük ESR genellikle bir belirti vermez.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda iltihap belirtileri: iştahsızlık, büyümede yavaşlama, tekrarlayan ateş, eklemlerde şişlik veya ağrı.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda iltihap daha hafif belirtilerle ortaya çıkabilir: halsizlik, iştahsızlık, hafif ateş, zihinsel bulanıklık.

Nedenler

Ana nedenler

• Enfeksiyonlar (bakteriyel, viral veya mantar)
• Otoimmün hastalıklar (romatoid artrit, lupus gibi)
• İltihabi bağırsak hastalıkları (Crohn, ülseratif kolit)
• Kanser (lenfoma, multipl miyelom gibi)
• Doku hasarı (travma, yanık, cerrahi)
• Böbrek hastalıkları
• Gebelik (normalde yükselir)

Risk faktörleri

• Yaş (ileri yaşta yükselebilir)
• Kadın cinsiyet
• Obezite
• Sigara içmek
• Kronik hastalık varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan, geçmeyen şiddetli eklem ağrısı
• Nedeni bilinmeyen, bir haftadan uzun süren ateş
• Gece terlemeleri ve kilo kaybı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık gibi genel belirtileriniz varsa
• Daha önce iltihaplı bir hastalık teşhisi konduysa ve kontrole gitme zamanı geldiyse
• Rutin sağlık taraması sırasında doktorunuz isteyebilir

Tanı

ESR, bir kan testidir. Kolunuzdaki bir damardan alınan kan örneği, bir tüp içinde bir saat süreyle bekletilir. Kırmızı kan hücrelerinin tüpün dibine çökme hızı milimetre/saat (mm/sa) olarak ölçülür.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemogram)
• CRP (C-reaktif protein) testi
• Doktorunuz gerek görürse iltihap kaynağını bulmak için ek testler (kan kültürü, romatizma testleri, görüntüleme yöntemleri)

Randevunuzda neler beklenir

Test için özel bir hazırlık gerekmez. Ancak doktorunuz aç karnına gelmenizi isteyebilir. Kan alımı birkaç dakika sürer, hafif bir batma hissi olabilir. Sonuçlar genellikle aynı gün içinde çıkar.

Tedavi

ESR testi bir hastalığı tedavi etmez, sadece iltihabın varlığını gösterir. Tedavi, ESR'yi yükselten altta yatan nedene yöneliktir. Örneğin enfeksiyon varsa antibiyotikler, otoimmün hastalık varsa iltihap giderici ilaçlar doktor tarafından planlanır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği şekilde bol su için.
• Dinlenin ve yeterli uyuyun.
• Ateş ve ağrı için doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayın.
• Sağlıklı beslenin, işlenmiş gıdalardan uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Altta yatan hastalığa göre doktorunuz antiromatizmal ilaçlar, kortikosteroidler veya biyolojik ajanlar gibi tedaviler önerebilir. Bu ilaçları asla kendi başınıza kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek ESR genellikle cerrahi bir duruma işaret etmez. Ancak iltihaplı bir apse, iltihaplı bağırsak hastalığı veya kemik enfeksiyonu gibi durumlarda cerrahi gerekebilir. Karar doktorunuz tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek ESR'ye neden olan hastalıkla yaşamak, düzenli doktor takibi ve tedavi gerektirebilir. Belirtilerinizi takip etmek, ilaçlarınızı düzenli kullanmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın, ancak aşırı yorucu aktivitelerden kaçının.
• Sigara ve alkol kullanımını bırakın veya azaltın.
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın (meditasyon, derin nefes alma).
• Doktor kontrolünde antiromatizmal yaşam tarzı değişiklikleri yapın.

Diyet ve egzersiz

Anti-inflamatuar beslenme: bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık) tüketin. İşlenmiş gıdalar, şeker ve trans yağlardan kaçının. Düzenli yürüyüş, yüzme gibi düşük etkili egzersizler iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik hastalıklarla yaşamak kaygı, depresyon ve yorgunluğa neden olabilir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, aile ve arkadaşlarla duyguları paylaşmak önemlidir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

ESR testinin yüksek çıkması tamamen önlenemez çünkü birçok farklı nedeni vardır. Ancak sağlıklı bir yaşam tarzı (dengeli beslenme, düzenli egzersiz, sigaradan uzak durma) kronik iltihabı azaltarak bazı durumların riskini düşürebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan iltihabi hastalık ilerleyebilir (örneğin romatoid artritte eklem hasarı)
• Kontrol edilmeyen enfeksiyon yayılabilir
• Kronik iltihap kalp hastalığı, diyabet gibi durumlara zemin hazırlayabilir

Uzun vadeli görünüm

ESR testi tek başına bir prognoz vermez. Yüksek ESR'nin nedeni bulunduğunda ve uygun tedavi başlandığında, çoğu durumda iltihap kontrol altına alınır ve yaşam kalitesi artar. Erken teşhis ve düzenli takip son derece olumlu sonuçlar sağlar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.