HbA1c için hazırlık

Genel Bakış

HbA1c, yani glikozillenmiş hemoglobin, son 2-3 ay içindeki ortalama kan şekeri seviyenizi gösteren bir kan testidir. Bu test, diyabetinizi (şeker hastalığı) izlemek veya yeni tanı koymak için kullanılır. Test sonucu yüzde (%) olarak verilir; örneğin %7 gibi.

HbA1c testi, diyabet tanısı ve takibinde dünyada en sık kullanılan testlerden biridir. Türkiye'de de Sağlık Bakanlığı tarafından önerilen rutin bir testtir.

Bu test, tip 1 veya tip 2 diyabet hastaları ile prediyabet (gizli şeker) riski taşıyan kişiler için önemlidir. Ailede diyabet öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar veya 45 yaş üzerindeki kişiler de bu testi yaptırmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Çok susama
• Aşırı yemek yeme isteği
• Kilo kaybı (nedensiz)
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda aynı belirtiler görülebilir, ayrıca yatak ıslatma
• Konsantrasyon güçlüğü ve okul başarısında düşüş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir, bulantı, baş dönmesi, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Karışıklık, unutkanlık gibi zihinsel değişiklikler

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek kan şekeri seviyesi, HbA1c test sonucunun yükselmesine neden olur.
• Diyabet (tip 1 veya tip 2) kontrol altında değilse HbA1c yükselir.

Risk faktörleri

• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Dengesiz beslenme (şekerli ve işlenmiş gıdalar fazla tüketimi)
• Ailede diyabet öyküsü
• Yaş (45 yaş üstü)
• Gebelik diyabeti öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtiler (bayılma, bilinç kaybı, şiddetli kusma) varsa derhal 112'yi arayın.
• Günlük aktiviteleri engelleyen şiddetli baş ağrısı veya görme değişiklikleri varsa aynı gün başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diyabet tanınız varsa doktorunuzun önerdiği sıklıkta (genelde 3-6 ayda bir) HbA1c testi yaptırın.
• Herhangi bir şikayetiniz olmasa bile 45 yaşından sonra her 3 yılda bir diyabet taraması yaptırın.

Tanı

HbA1c testi için kolunuzdaki bir damardan kan alınır. Test sonucu birkaç gün içinde çıkar. Sonuç yüzde olarak ifade edilir: %6.5 ve üzeri diyabeti işaret eder; %5.7-%6.4 prediyabet (gizli şeker) olarak kabul edilir.

Yapılabilecek testler

• HbA1c testi
• Açlık kan şekeri testi
• Şeker yükleme testi (oral glukoz tolerans testi)

Randevunuzda neler beklenir

Kan verme işlemi sadece birkaç dakika sürer. Hafif bir acı veya morarma olabilir, bu normaldir. Testten önce özel bir diyet veya açlık gerekmez; normal yemenize içmenize devam edebilirsiniz.

Tedavi

HbA1c test sonucunuz yüksekse, doktorunuz diyabet yönetimi için bir plan oluşturur. Tedavinin amacı kan şekerini normal aralıkta tutmaktır. Bu genellikle yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve düzenli takip ile sağlanır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenin: Tam tahıllar, sebzeler, meyveler, yağsız proteinler tüketin.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi).
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın.
• Kan şekerinizi evde düzenli ölçün ve kaydedin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan şekerinizi kontrol altına almak için yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak ağızdan alınan ilaçlar veya insülin tedavisi önerebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanın ve doktorunuzun önerdiği dozları aşmayın. Tedavi planınız kişiye özeldir; doktorunuzla işbirliği yapın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle diyabet tedavisinde bir seçenek değildir, ancak nadiren obezite cerrahisi (metabolik cerrahi) tip 2 diyabetin kontrolünde düşünülebilir. Bu konuyu doktorunuzla konuşun.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşamak, düzenli kontroller ve bilinçli seçimler gerektirir. HbA1c testi, kendinizi nasıl hissettiğinizin yanı sıra kan şekerinizin uzun vadeli kontrolünü gösterir. Her test sonucu, tedavi planınızı iyileştirmek için bir fırsattır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yemeye çalışın.
• Sigara içmeyin, alkol tüketimini sınırlayın.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, kesik veya yara olup olmadığına bakın.
• Düzenli diş fırçalama ve diş hekimi kontrolleri ihmal etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Diyabetiniz varsa, diyetinizde karbonhidratları dengelemek önemlidir. Bir diyetisyen eşliğinde kişisel bir beslenme planı oluşturun. Egzersiz, kan şekerini düşürmeye yardımcı olur. Egzersiz öncesi ve sonrası kan şekeri ölçümü yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetle yaşamak bazen yorucu ve kaygı verici olabilir. Sürekli kan şekeri takibi, ilaçlar ve diyet değişiklikleri ruh sağlığınızı etkileyebilir. Depresyon veya anksiyete belirtileri yaşıyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından destek alın. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Tip 2 diyabet ve yüksek HbA1c seviyeleri, sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleriyle büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir. Tip 1 diyabet ise önlenemez, ancak iyi yönetilebilir.

Aşılar

Diyabet hastaları, grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı daha savunmasız olduğu için, doktorunuzun önerisiyle yıllık grip aşısı ve zatürre aşısı yaptırın.

Tarama programları

45 yaşından itibaren her 3 yılda bir HbA1c testi yaptırarak diyabet taraması yapılması önerilir. Risk faktörleriniz varsa daha erken yaşta taramaya başlayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz hasarı (diyabetik retinopati) ve görme kaybı
• Böbrek hasarı (nefropati) ve diyaliz ihtiyacı
• Sinir hasarı (nöropati) ve ayak yaraları, kangren riski
• Kalp krizi ve felç riskinin artması
• Ayak yaralarının iyileşmemesi ve amputasyon

Uzun vadeli görünüm

Diyabet iyi yönetildiğinde, uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. HbA1c değerlerinizi düzenli takip ederek ve doktorunuzun önerilerine uyarak komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Her adımda umut var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Diyabet Vakfı · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Diyabet Programı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.