PSA Hazırlığı

Genel Bakış

PSA (Prostat Spesifik Antijen) testi, prostat bezinizin ürettiği bir proteini ölçen basit bir kan testidir. Bu test, prostat kanseri, prostat büyümesi veya prostat iltihabı gibi durumların taranmasında kullanılır. Test öncesinde belirli hazırlıklar yapmanız gerekebilir.

PSA testi, özellikle 50 yaş üstü erkeklerde yaygın olarak yapılan bir tarama testidir. Sağlık Bakanlığı, 50-70 yaş arası erkeklere düzenli PSA taraması önermektedir.

PSA testi genellikle 50 yaş üstü erkeklere yapılır. Ailesinde prostat kanseri öyküsü olanlar veya siyahi erkekler gibi yüksek risk grubundaki kişilerde 40-45 yaş arasında da başlanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• PSA testi genellikle herhangi bir belirti olmadan tarama amaçlı yapılır. Ancak aşağıdaki belirtiler varsa doktorunuz PSA testi isteyebilir:
• Sık idrara çıkma (özellikle gece)
• İdrar yaparken zorlanma veya ağrı
• İdrar akışında zayıflama
• İdrarda veya menide kan görülmesi

Nedenler

Ana nedenler

• PSA testinin kendisi bir neden değildir; PSA seviyesini yükselten durumlar:
• Prostat kanseri
• İyi huylu prostat büyümesi (BPH)
• Prostat iltihabı (prostatit)
• Prostat biyopsisi veya cerrahisi sonrası geçici yükselme
• Cinsel aktivite (boşalma) son 48 saat içinde
• Bisiklete binme veya uzun süreli oturma

Risk faktörleri

• 50 yaş üzerinde olmak
• Ailede prostat kanseri öyküsü (baba, erkek kardeş)
• Afro-Amerikan kökenli olmak (Türkiye'de daha az görülmekle birlikte)
• Obezite
• Yüksek yağlı beslenme alışkanlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İdrar yapamama
• İdrarda veya menide belirgin kan
• Şiddetli kasık veya sırt ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşından itibaren düzenli PSA taraması için
• Aile öyküsü varsa 40-45 yaş arasında doktorunuzla görüşün
• Yukarıdaki belirtilerden herhangi biri varsa

Tanı

PSA testi, kolunuzdaki bir damardan alınan bir miktar kan örneği ile yapılır. Kanınız laboratuvarda incelenir ve PSA seviyeniz ölçülür. Seviye yüksek çıkarsa, doktorunuz ek testler (örneğin parmakla rektal muayene, tekrarlanan PSA, MR veya biyopsi) isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• PSA kan testi (ana test)
• Parmakla rektal muayene (PRM) – doktorun parmağıyla prostatı kontrol etmesi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) – prostatın detaylı görüntüsü
• Prostat biyopsisi – şüpheli durumlarda doku örneği alınması

Randevunuzda neler beklenir

Teste gelirken rahat kıyafetler giyebilirsiniz. Kan alımı birkaç dakika sürer, hafif bir batma hissi olabilir. Test öncesinde doktorunuza kullandığınız tüm ilaçları (özellikle kan sulandırıcılar, prostat ilaçları) söyleyin. Bazen testin ertesi günü tekrarlanması gerekebilir. Sonuçlar genellikle 1-2 gün içinde çıkar.

Tedavi

PSA testi bir tedavi değil, bir tarama yöntemidir. Eğer PSA seviyeniz yüksek çıkarsa, doktorunuz altta yatan nedeni belirlemek için ek testler yapacaktır. Tedavi, tanıya göre değişir: BPH için ilaçlar veya cerrahi, prostatit için antibiyotikler, prostat kanseri için ise aktif izlem, radyoterapi, cerrahi veya hormon tedavisi gibi seçenekler bulunur. Kesin tedaviyi doktorunuz belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Test öncesinde 48 saat cinsel aktiviteden kaçının
• Uzun süreli bisiklet sürüşlerinden kaçının
• Doktorunuza kullandığınız tüm ilaçları bildirin
• Bol su için, ancak testten önce çok fazla sıvı tüketmek gerekmez

Tıbbi tedaviler

Yüksek PSA seviyesi durumunda doktorunuz öncelikle testi tekrarlayabilir. Eğer yükseklik devam ederse, prostat MR veya biyopsi gibi ileri testler yapılır. Teşhis konulduktan sonra tedavi seçenekleri arasında: prostat büyümesi için alfa blokerler veya 5-alfa redüktaz inhibitörleri gibi ilaçlar; prostatit için uygun antibiyotikler; prostat kanseri için cerrahi, radyoterapi, hormon tedavisi veya aktif izlem yer alabilir. Her tedavi kişiye özeldir, doktorunuzla detaylıca konuşmalısınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Prostat kanseri tanısı konulduğunda, kanserin evresine ve yayılımına bağlı olarak cerrahi (prostatın çıkarılması) bir seçenek olabilir. İyi huylu prostat büyümesinde de ilaçlar yetersiz kalırsa cerrahi düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

PSA testi tek başına günlük yaşamınızı etkilemez. Ancak test sonucunuz yüksek çıkarsa, ek tetkikler ve olası bir tanıyla başa çıkmak duygusal olarak zorlayıcı olabilir. Bu süreçte doktorunuzla açık iletişim kurmanız önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı ve dengeli beslenin, işlenmiş etlerden kaçının
• Düzenli egzersiz yapın (ancak test öncesinde aşırı aktiviteden kaçının)
• Kilonuzu ideal aralıkta tutmaya çalışın
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün

Diyet ve egzersiz

Doymuş yağlardan zengin beslenme prostat sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı gibi) tüketmek önerilir. Haftada en az 150 dakika orta düzeyde aerobik egzersiz (tempolu yürüyüş gibi) yapmaya çalışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PSA testi sonucunun yüksek çıkması endişeye yol açabilir. Unutmayın ki yüksek PSA'nın birçok nedeni vardır ve çoğu kanser değildir. Yine de bu süreçte kaygı yaşıyorsanız, bir psikolog veya psikiyatristten destek almanız faydalı olabilir. Ailenizle ve doktorunuzla duygularınızı paylaşın.

Önleme

Prostat kanserini tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, ideal kilo koruma ve sigaradan kaçınma riski azaltabilir. Düzenli PSA taraması erken teşhis şansını artırır.

Aşılar

Prostat kanseri için bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bazı aşılar (örneğin HPV aşısı) diğer kanser türlerine karşı koruma sağlar; çocukluk çağı aşı takvimine uyulması önerilir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 50-70 yaş arasındaki erkeklere 2 yılda bir PSA testi ve parmakla rektal muayene önermektedir. Aile öyküsü olanlar için 40 yaşından itibaren tarama başlayabilir. Tarama programı hakkında doktorunuzla görüşün.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Prostat kanseri erken teşhis edilmezse ilerleyebilir ve diğer organlara yayılabilir (metastaz)
• İyi huylu prostat büyümesi tedavi edilmezse idrar yolu enfeksiyonlarına, böbrek hasarına ve idrar tıkanıklığına yol açabilir
• Prostat iltihabı kronikleşebilir ve yaşam kalitesini düşürebilir

Uzun vadeli görünüm

Çoğu prostat sorunu tedavi edilebilir veya kontrol altına alınabilir. Prostat kanseri, erken evrede yakalandığında tedavi başarısı oldukça yüksektir. PSA testi sayesinde birçok erkek erken teşhis şansı bulmaktadır. Umutlu olun ve doktorunuzun önerilerine uyun.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• KETEM (Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi) · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Kanser Dairesi Başkanlığı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.