Spirometri

Genel Bakış

Spirometri, akciğerlerinizin ne kadar hava tutabildiğini ve bu havayı ne kadar hızlı boşaltabildiğini ölçen basit bir nefes testidir. Bu test, astım, KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) gibi akciğer hastalıklarını teşhis etmek ve takip etmek için kullanılır.

Evet, spirometri dünyada ve Türkiye'de akciğer sağlığını değerlendirmek için en sık kullanılan testlerden biridir.

Nefes darlığı, öksürük veya hırıltı gibi şikayetleri olan herkes; sigara içenler; 40 yaş üstü yetişkinler; astım veya KOAH tanısı olan veya riski taşıyan kişiler bu testi yaptırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı (özellikle eforla veya yatarken)
• Kronik öksürük (balgamlı veya balgamsız)
• Hırıltılı nefes alma
• Göğüste sıkışma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Öksürük (özellikle gece veya egzersiz sonrası)
• Egzersiz yaparken çabuk yorulma
• Hırıltı (nefes verirken duyulan ıslık sesi)
• Sık sık bronşit veya zatürre geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Giderek kötüleşen nefes darlığı
• Günlük işleri yaparken (yürüme, merdiven çıkma) zorlanma
• Kronik öksürük ve balgam
• Sık sık akciğer enfeksiyonu

Nedenler

Ana nedenler

• Astım (hava yollarının daralması)
• KOAH (kronik bronşit ve amfizem)
• Akciğer fibrozu (akciğer dokusunda sertleşme)
• Bronşektazi (hava yollarının kalıcı genişlemesi)

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• Hava kirliliği ve kimyasal maddelere uzun süreli maruziyet
• Ailede astım veya KOAH öyküsü
• Çocuklukta sık geçirilen akciğer enfeksiyonları
• Düşük doğum ağırlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Nefes darlığınız giderek kötüleşiyorsa
• Ev ilaçları (nefes açıcı sprey gibi) işe yaramıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürüğünüz 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Nefes darlığı fark ediyorsanız
• Sigara kullanıyorsanız ve 40 yaşın üzerindeyseniz
• Astım veya KOAH tanınız varsa düzenli kontrol için

Tanı

Spirometri testi, sağlık kuruluşunda (hastane veya aile sağlığı merkezi) solunum fonksiyon testi olarak yapılır. Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar.

Yapılabilecek testler

• Spirometri (ana test)
• Akciğer grafisi (röntgen)
• Kan testleri (alerji veya enfeksiyon belirteçleri)
• Egzersiz testi (gerekirse)

Randevunuzda neler beklenir

Test sırasında burnunuzu kapatan bir klips takılır, ağzınıza bir ağızlık verilir. Derin bir nefes alıp, olabildiğince hızlı ve uzun süreli nefes vermeniz istenir. Bu işlem birkaç kez tekrarlanır. Test öncesinde sigara içmemeniz, ağır yemek yememeniz ve bazı ilaçları kullanmamanız gerekebilir; doktorunuz size özel talimat verecektir.

Tedavi

Spirometri testinin kendisi bir tedavi değildir; test sonucuna göre altta yatan hastalığa yönelik tedavi planı yapılır. Tedavi; nefes açıcı ilaçlar, hava yollarındaki iltihabı azaltan ilaçlar, solunum egzersizleri ve yaşam tarzı değişikliklerini içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak için yardım alın (Sağlık Bakanlığı sigara bırakma hattı: 171).
• Düzenli nefes egzersizleri yapın.
• Alerjenlerden ve hava kirliliğinden uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde ilaçlarınızı düzenli kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, test sonuçlarına göre nefes açıcı inhaler (sprey veya toz halinde), kortikosteroid içeren inhalerler veya gerektiğinde ağızdan ilaçlar reçete edebilir. İlaçların adını ve dozunu doktorunuz belirleyecektir; kendi başınıza ilaç değiştirmeyin veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Spirometri testi için cerrahi gerekmez; ancak test, akciğer hastalığınızın şiddetini belirlemek ve büyük bir ameliyat öncesinde risk değerlendirmesi yapmak için kullanılabilir.

Bu durumla yaşamak

Test sonucunuza göre akciğer hastalığınız varsa, günlük yaşamınızda ilaçlarınızı düzenli kullanmak, nefes darlığı belirtilerini izlemek ve tetikleyicilerden kaçınmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite (yürüyüş, hafif egzersiz) yapın.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Stresten uzak durmaya çalışın.
• Grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın.

Diyet ve egzersiz

Anti-enflamatuar besinler (meyve, sebze, balık) tüketmek akciğer sağlığına iyi gelebilir. Nefes darlığı yaşıyorsanız, egzersizleri doktorunuzun önerdiği şekilde ayarlayın; örneğin, yürüyüş sırasında ara verin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik akciğer hastalığı kaygı, depresyon ve sosyal izolasyona neden olabilir. Duygusal destek almak, bir destek grubuna katılmak veya psikolojik danışmanlık almak faydalıdır.

Önleme

Spirometri testinin kendisi önlenemez ancak testin tespit ettiği akciğer hastalıkları önlenebilir veya geciktirilebilir. En önemli önlem sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmaktır.

Aşılar

Grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşıları, akciğer hastalığı riskini azaltmada etkilidir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Sigara içen 40 yaş üstü yetişkinler veya ailede akciğer hastalığı öyküsü olan kişiler, düzenli sağlık kontrolü sırasında spirometri testi yaptırmayı doktorlarına sorabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Sık akciğer enfeksiyonu (bronşit, zatürre)
• Kalp yetmezliği riskinde artış
• Günlük aktivitelerde ileri derecede kısıtlanma

Uzun vadeli görünüm

Spirometri testi sayesinde akciğer hastalıkları erken teşhis edilebilir ve uygun tedavi ile hastaların yaşam kalitesi büyük ölçüde iyileştirilebilir. Düzenli takip ve tedavi ile birçok kişi aktif ve üretken bir hayat sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.