Doku transglutaminaz testi

Genel Bakış

Doku transglutaminaz (tTG) testi, kanda belirli bir antikorun (vücudun savunma hücrelerinin ürettiği bir protein) seviyesini ölçen bir kan testidir. Bu test, genellikle çölyak hastalığı adı verilen bir durumun teşhisine yardımcı olmak için kullanılır. Çölyak hastalığı, bağırsakların glüten adlı bir proteine karşı hassasiyet göstermesi ve iltihaplanmasıdır. Test, çölyak hastalığı olan kişilerde sıkça yükselen bir antikoru (IgA sınıfı) ölçer. Ancak bu test tek başına tanı koymaz; doktorunuz sonuçları diğer bulgularla birlikte değerlendirir.

Bu test, çölyak hastalığından şüphelenilen kişilerde sıkça istenir. Çölyak hastalığı dünyada her 100 kişiden yaklaşık 1'ini etkiler, ancak birçok kişiye tanı konmamış olabilir.

Test, çölyak hastalığı belirtileri gösteren her yaştan kişiye uygulanabilir. Ailesinde çölyak hastalığı olanlar, tip 1 diyabet veya Down sendromu gibi diğer otoimmün hastalıkları olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İshal veya kabızlık
• Kilo kaybı veya kilo alamama
• Yorgunluk ve halsizlik
• Demir eksikliği anemisi (kansızlık)

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği ve boy kısalığı
• Kronik ishal veya yağlı, kötü kokulu dışkı
• Karın şişliği
• Huzursuzluk ve iştahsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Açıklanamayan demir eksikliği
• Kronik yorgunluk
• Sinir sistemi ile ilgili sorunlar (örneğin ellerde uyuşma)

Nedenler

Ana nedenler

• Çölyak hastalığı: Bağışıklık sisteminin glüten adlı proteine aşırı tepki vermesi.
• Nadir durumlarda başka otoimmün hastalıklar veya bağırsak enfeksiyonları da test sonucunu etkileyebilir.

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı öyküsü
• Tip 1 diyabet, Down sendromu, Turner sendromu gibi genetik hastalıklar
• Otoimmün tiroid hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Açıklanamayan kilo kaybı yaşıyorsanız
• Kanlı ishal veya şiddetli karın ağrınız varsa
• Çocuğunuzda büyüme geriliği fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli yorgunluk, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi belirtileriniz varsa
• Demir eksikliğiniz var ve nedeni bulunamadıysa
• Ailenizde çölyak hastalığı olduğu için tarama yaptırmak isterseniz

Tanı

Doku transglutaminaz testi, genellikle çölyak hastalığı şüphesi olan kişilerde ilk tarama testidir. Pozitif çıkarsa, doktorunuz tanıyı kesinleştirmek için endoskopi (ince bir tüp kamera ile bağırsaktan örnek alma) isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• tTG-IgA antikor testi (kan testi)
• Toplam IgA seviyesi ölçümü (testin doğruluğunu değerlendirmek için)
• Endoskopi ile ince bağırsak biyopsisi (kesin tanı için)

Randevunuzda neler beklenir

Test için koldan bir kan örneği alınır. İşlem birkaç dakika sürer. Testten önce glüten içeren besinleri (ekmek, makarna, bisküvi gibi) kesmemeniz önemlidir; aksi halde sonuç yanlış çıkabilir. Doktorunuz size ne kadar süreyle glüten tüketmeniz gerektiğini söyleyecektir.

Tedavi

Eğer test ve diğer incelemeler sonucunda çölyak hastalığı teşhisi konulursa, tedavinin temeli ömür boyu süren glütensiz bir diyettir. Glüten içeren tüm gıdalar (buğday, arpa, çavdar ve bazen yulaf) diyetten çıkarılır. Bu diyet bağırsakların iyileşmesini sağlar ve belirtileri ortadan kaldırır.

Evde kişisel bakım

• Glütensiz beslenme hakkında bilgi edinin ve gıda etiketlerini dikkatlice okuyun.
• Glüten içermeyen doğal besinleri (pirinç, mısır, patates, et, balık, yumurta, süt ürünleri, meyve ve sebzeler) tercih edin.
• Yemek hazırlarken çapraz bulaşmayı önleyin (glütensiz yiyecekleri ayrı kaplarda saklayın ve ayrı kesme tahtası kullanın).

Tıbbi tedaviler

Tedavide temel yaklaşım glütensiz diyettir. Bazı durumlarda doktor, bağırsakların iyileşmesine yardımcı olmak için vitamin ve mineral takviyeleri (örneğin demir, D vitamini, kalsiyum) önerebilir. Hastalık şiddetliyse veya diyete rağmen düzelme olmazsa, doktor ek tedaviler değerlendirebilir. İlaç tedavisi hakkında doktorunuz size en uygun seçeneği anlatacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çölyak hastalığında cerrahi tedavi nadiren gerekir. Ancak çok nadir durumlarda bağırsakta tıkanıklık gibi komplikasyonlar gelişirse cerrahi müdahale düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Çölyak hastalığı olan biri olarak günlük hayatınızda glütensiz beslenmeye dikkat etmeniz gerekir. Dışarıda yemek yerken glütensiz seçenekleri sorun ve gıda etiketlerini kontrol edin. Zamanla bu alışkanlıklar kolaylaşacaktır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Glütensiz diyet listenizi oluşturun ve alışveriş listenizi buna göre yapın.
• Glütensiz yemek tarifleri deneyerek beslenmenizi çeşitlendirin.
• Ailenize ve arkadaşlarınıza durumunuzu anlatarak sosyal ortamlarda destek alın.

Diyet ve egzersiz

Glütensiz diyet sağlıklı ve dengeli olabilir. Bol sebze, meyve, et, balık, yumurta, süt ürünleri ve glütensiz tahıllar (pirinç, mısır, kinoa) tüketin. Egzersiz yapmak bağışıklık sisteminizi güçlendirir ve genel sağlığınızı destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Çölyak hastalığı tanısı almak ve sürekli diyet uygulamak bazen stres, kaygı veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Kendinize zaman tanıyın ve gerektiğinde bir psikolog veya diyetisyen desteği alın.

Önleme

Çölyak hastalığının kesin bir önleme yöntemi yoktur. Genetik yatkınlığı olan kişilerde hastalık belirli tetikleyicilerle ortaya çıkabilir. Ancak erken tanı ve glütensiz diyet, komplikasyonları önleyebilir.

Tarama programları

Ailesinde çölyak hastalığı olan veya diğer risk gruplarındaki kişiler, belirti olmasa bile doktorlarına danışarak tarama testi yaptırabilir. Sağlık Bakanlığı'nın düzenli tarama programı kapsamında değildir, ancak doktorunuz gerekli görürse önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Demir eksikliği anemisi ve diğer besin eksiklikleri
• Osteoporoz (kemik erimesi) ve kemik kırıkları
• Kısırlık veya hamilelik sorunları
• Lenfoma gibi bazı kanser türlerine yakalanma riskinde artış
• Sinir sistemi bozuklukları (denge sorunları, nöbetler)

Uzun vadeli görünüm

Çölyak hastalığı doğru tedaviyle (glütensiz diyet) iyi yönetilebilir. Çoğu insan diyete başladıktan sonra birkaç ay içinde belirtilerinde belirgin iyileşme görür. Bağırsaklar zamanla iyileşir ve komplikasyon riski azalır. Erken tanı ve uyum, sağlıklı ve aktif bir yaşam sürmenizi sağlar.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Celiac Disease Foundation
• Beyond Celiac

Yerel kuruluşlar

• Çölyak Hastaları Yardımlaşma Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.