BCG vaccine overview

Genel Bakış

BCG aşısı, tüberküloz (verem) hastalığına karşı koruma sağlayan bir aşıdır. Tüberküloz, akciğerleri ve bazen diğer organları etkileyen, bakterilerin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. BCG aşısı özellikle çocuklarda ağır tüberküloz formlarını önlemek için kullanılır.

BCG aşısı, tüberkülozun yaygın olduğu ülkelerde rutin olarak uygulanır. Türkiye'de de bebeklik döneminde yapılan aşı takviminde yer alır.

Aşı genellikle doğumdan sonra sağlıklı bebeklere yapılır. Ayrıca tüberküloz riski yüksek olan kişilere (örneğin sağlık çalışanları) de önerilebilir, ancak yetişkinlerde kullanımı sınırlıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşı yapılan bölgede (genellikle sol kol) kızarıklık, şişlik
• Birkaç hafta içinde oluşan küçük bir yara ve kabuklanma
• Koltuk altında hafif lenf bezi şişmesi

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde aynı belirtiler görülür, genellikle hafiftir.
• Çok nadiren yüksek ateş olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• BCG aşısı yetişkinlere rutin olarak önerilmez, ancak yapılırsa benzer cilt reaksiyonları görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• BCG aşısının uygulanmasının nedeni, tüberküloz hastalığına neden olan Mycobacterium tuberculosis bakterisinden korunmaktır.

Risk faktörleri

• Tüberküloz hastalığı açısından risk faktörleri arasında kalabalık ortamlarda yaşamak, bağışıklık sisteminin zayıf olması ve yetersiz beslenme sayılabilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Alerjik reaksiyon belirtileri (yukarıdaki acil durumlar)
• Aşı yerinde büyüyen, iltihaplanan veya çok ağrılı yara

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşının zamanında yapılması için bebeklik döneminde aile hekiminize danışın.
• Aşı sonrası hafif reaksiyonlar doktora danışmayı gerektirmez; ancak emin değilseniz sağlık kuruluşuna başvurun.

Tanı

BCG aşısı bir tanı yöntemi değildir; koruyucu bir uygulamadır. Tüberküloz hastalığı tanısı için doktorlar öykü, fizik muayene, akciğer filmi ve balgam testi isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Tüberkülin cilt testi (PPD) veya kan testi (IGRA)
• Akciğer röntgeni
• Balgam kültürü

Randevunuzda neler beklenir

BCG aşısı olan kişilerde tüberkülin cilt testi yanlış pozitif çıkabilir. Bu nedenle doktorlar alternatif testler kullanabilir. Aşıyla ilgili herhangi bir test yapılmaz; sadece bebeklere uygulanır.

Tedavi

BCG aşısı bir tedavi değil, korunma yöntemidir. Tüberküloz hastalığı gelişirse tedavi, birkaç farklı antibiyotiğin birlikte uzun süre (6-9 ay) kullanılmasını içerir. Tedavi mutlaka doktor kontrolünde yapılmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Aşı sonrası bölgeyi temiz ve kuru tutun.
• Yarayı sıkmayın, patlatmayın, üzerini bezle kapatmayın.
• Hafif ateş veya huzursuzlukta bebeğinize bol sıvı verin.
• Doktor önermedikçe aşı yerine herhangi bir krem veya ilaç sürmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tüberküloz hastalığı durumunda doktorlar, genellikle dört farklı ilacın birleşiminden oluşan bir tedavi planı başlatır. Bu ilaçlar düzenli olarak alınmalı ve tedavi süresince doktor takibi gereklidir. İlaçların isimleri ve dozları kişiye özeldir; kesinlikle doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tüberkülozun akciğerde büyük boşluklar oluşturduğu veya ilaçların yetersiz kaldığı nadir durumlarda cerrahi gerekebilir. Bu durumda doktor karar verir.

Bu durumla yaşamak

BCG aşısı olan kişiler normal hayatlarına devam edebilir. Aşı, günlük yaşamda herhangi bir kısıtlama getirmez. Tüberküloz hastası olan kişiler için ise tedavi süresince bulaştırmayı önleyici önlemler alınmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tüberküloz hastası kişiler tedavi süresince maske takmalı ve kalabalık ortamlardan uzak durmalıdır.
• Sağlıklı beslenme ve yeterli uyku bağışıklık sistemini destekler.
• Sigara ve alkol tüberküloz riskini artırabilir; kaçınılmalıdır.

Diyet ve egzersiz

Tüberküloz tedavisi görenler için dengeli beslenme önemlidir. Protein, vitamin ve mineral açısından zengin bir diyet iyileşmeyi hızlandırır. Hafif egzersizler (yürüyüş gibi) genel sağlık için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Tüberküloz tanısı almak ve uzun süreli tedavi görmek kaygı, üzüntü veya depresyona neden olabilir. Duygusal destek almak önemlidir. Aşı olmak ise bu endişeleri azaltan koruyucu bir adımdır.

Önleme

Evet, tüberküloz BCG aşısı ve enfeksiyon kontrol önlemleriyle (maske, havalandırma, erken tanı) önlenebilir.

Aşılar

BCG aşısı, tüberkülozun özellikle ağır formlarına karşı etkili bir aşıdır. Türkiye'de bebeklere rutin olarak uygulanır. Aşı dışında tüberküloz için başka bir aşı yoktur.

Tarama programları

Tüberküloz riski yüksek kişilere (örneğin hasta bireyle temas edenler) düzenli tarama yapılır. Bu taramalar akciğer röntgeni ve kan testleri ile yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tüberküloz tedavi edilmezse akciğerlerde kalıcı hasar oluşabilir.
• Bakteri kan yoluyla beyin, kemik, böbrek gibi organlara yayılabilir.
• Ölümcül olabilir.

Uzun vadeli görünüm

BCG aşısı sayesinde ağır tüberküloz vakaları büyük ölçüde önlenebilmektedir. Tüberküloz hastalığı erken tanı ve düzenli tedavi ile tamamen iyileşebilir. Tedaviye uyum gösteren hastaların büyük çoğunluğu sağlığına kavuşur.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Verem Savaşı Dispanserleri · Türkiye geneli
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Ankara

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.