Live vaccines and immune conditions

Genel Bakış

Canlı aşılar, içinde zayıflatılmış (canlı ama hastalık yapma gücü azaltılmış) mikroplar bulunan aşılardır. Sağlıklı bağışıklık sistemi olan kişilerde bu aşılar güvenle kullanılır. Ancak bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde (kemoterapi görenler, organ nakli olanlar, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar gibi) bu zayıflatılmış mikroplar bile hastalığa yol açabilir. Bu nedenle bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler canlı aşı olmadan önce mutlaka doktorlarına danışmalıdır.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler toplumda nadir değildir; ancak herkes için canlı aşı riski aynı değildir. Çoğu insan canlı aşıları sorunsuz olur.

Bağışıklık sistemi zayıf olan herkesi etkiler: kemoterapi veya radyoterapi görenler, organ veya kemik iliği nakli olanlar, uzun süreli kortikosteroid veya bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar, HIV/AIDS hastaları, doğuştan bağışıklık eksikliği olanlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Canlı aşı sonrası hafif ateş (38°C altı)
• Aşı yerinde kızarıklık, şişlik veya hafif ağrı
• Halsizlik, yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Yüksek ateş (38°C üzeri)
• Huzursuzluk, aşırı ağlama
• Ciltte döküntü veya morluklar
• Nöbet (havale) geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yüksek ateş ve titreme
• Şiddetli halsizlik, bitkinlik
• Solunum güçlüğü
• Bilinç bulanıklığı

Nedenler

Ana nedenler

• Canlı aşıdaki zayıflatılmış mikrobun, bağışıklık sistemi yeterince güçlü olmadığı için hastalık yapması
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar (kanser, HIV/AIDS gibi) veya tedaviler (kemoterapi, radyoterapi, bağışıklık baskılayıcı ilaçlar)

Risk faktörleri

• Kemoterapi veya radyoterapi görmek
• Organ veya kemik iliği nakli yaptırmış olmak
• Uzun süreli yüksek doz kortikosteroid kullanmak
• HIV/AIDS gibi bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar
• Doğuştan bağışıklık eksikliği olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden (nefes darlığı, bayılma, şiddetli alerjik reaksiyon vb.) herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Aşı sonrası nöbet geçirirseniz acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Canlı aşı olmadan önce bağışıklık durumunuzu doktorunuzla mutlaka konuşun.
• Bağışıklık sisteminizi etkileyen bir hastalığınız veya tedaviniz varsa aşı takviminizi doktorunuzla planlayın.

Tanı

Doktor, detaylı bir tıbbi öykü alır ve bağışıklık sisteminizin durumunu değerlendirmek için çeşitli testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (lenfosit, nötrofil gibi hücrelerin sayısı)
• Bağışıklık fonksiyon testleri (immünoglobulin seviyeleri, lenfosit alt grupları)
• HIV testi
• Gerekirse kemik iliği biyopsisi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz, test sonuçlarına göre canlı aşı olup olmayacağınıza karar verecektir. Bazı durumlarda aşı ertelenebilir veya ölü aşı (canlı olmayan) alternatifi önerilebilir.

Tedavi

Canlı aşı sonrası ciddi bir reaksiyon gelişirse tedavi hastanede yapılır. Tedavinin amacı mikrobun yayılmasını durdurmak ve belirtileri hafifletmektir.

Evde kişisel bakım

• Aşı sonrası dinlenin ve bol sıvı tüketin.
• Ateş veya ağrı için doktorunuzun önerdiği ilaçları kullanın (kendiniz ilaç seçmeyin).
• Aşı yerini temiz ve kuru tutun, kaşımayın.

Tıbbi tedaviler

Genel olarak destekleyici tedaviler uygulanır: intravenöz sıvı, ateş düşürücü, antiviral ilaçlar veya immünoglobulin (antikor) tedavisi. Ağır vakalarda hastanede gözetim gerekebilir. Tüm tedaviler doktor kontrolünde yapılır.

Bu durumla yaşamak

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, canlı aşı içeren aşılardan kaçınmalı ve aşı takvimlerini doktorlarıyla birlikte planlamalıdır. Ayrıca enfeksiyonlardan korunmak için el hijyenine dikkat etmeli, kalabalık ortamlardan uzak durmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık yıkayın.
• Hastalanan kişilerle yakın temastan kaçının.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği aşı takvimine uyun (ölü aşılar genellikle güvenlidir).

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenmek bağışıklık sisteminizi destekler. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve protein tüketin. Doktorunuz onaylarsa hafif egzersizler (yürüyüş gibi) yapabilirsiniz. Ancak aşırı yorucu aktivitelerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bağışıklık sorunları ve aşı kısıtlamaları kaygı, üzüntü veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Bir psikolog veya destek grubuyla konuşmak yardımcı olabilir.

Önleme

Canlı aşılardan kaynaklanan riskler, bağışıklık durumunun önceden bilinmesi ve uygun aşı seçimiyle büyük ölçüde önlenebilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilere canlı aşı yerine genellikle ölü (inaktive) aşılar önerilir.

Aşılar

Canlı aşılar (kızamık, kabakulak, kızamıkçık, suçiçeği, zona, sarıhumma, burundan grip aşısı gibi) bağışıklık sistemi sağlam kişiler için önerilir. Bağışıklık sistemi zayıf olanlar için ölü aşılar (tetanoz, difteri, boğmaca, inaktive grip aşısı gibi) güvenlidir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuz belirler.

Tarama programları

Aşı olmadan önce bağışıklık durumunuzu değerlendirmek için kan testleri yapılabilir. Özellikle kemoterapi veya organ nakli planlanan kişilerde aşı takvimi önceden gözden geçirilmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Canlı aşı mikrobunun kontrolsüz çoğalması sonucu yaygın enfeksiyon (sepsis)
• Organ yetmezliği (solunum yetmezliği, karaciğer yetmezliği gibi)
• Uzun süreli bağışıklık sistemi hasarı
• Nadiren ölüm

Uzun vadeli görünüm

Canlı aşılarla ilgili ciddi komplikasyonlar çok nadirdir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler, doktor kontrolünde ve uygun önlemlerle güvenle aşılanabilir. Çoğu durumda, önceden yapılan değerlendirmeler sayesinde riskler en aza indirilir. Unutmayın, aşı olmamak da hastalıklara karşı savunmasız kalmanıza yol açabilir. Bu nedenle doktorunuzla birlikte en güvenli aşı planını yapın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.