Travel vaccines checklist

Genel Bakış

Seyahat aşıları, yurt dışına seyahat eden kişileri gidilecek bölgede yaygın olan bulaşıcı hastalıklardan korumak için yapılan aşılardır. Sağlık Bakanlığı ve Dünya Sağlık Örgütü'nün önerileri doğrultusunda, seyahat öncesinde hangi aşıların gerekli olduğu belirlenir.

Evet, her yıl milyonlarca yolcu seyahat aşıları yaptırmaktadır. Özellikle tropikal ve gelişmekte olan bölgelere seyahat edenler için aşılar hayati önem taşır.

Seyahat aşıları, özellikle gelişmekte olan ülkelere seyahat eden herkesi ilgilendirir. Bebekler, çocuklar, yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklığı zayıf kişiler daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşı sonrası hafif ateş (genellikle 38°C altı)
• Aşı yapılan kolda ağrı, kızarıklık veya şişlik
• Yorgunluk, halsizlik
• Baş ağrısı veya kas ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Aşı sonrası hafif ateş
• Huzursuzluk veya uyku hali
• Aşı yerinde hassasiyet
• İştah azalması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Aşı sonrası hafif ateş
• Kol ağrısı
• Yorgunluk
• Baş dönmesi (nadir)

Nedenler

Ana nedenler

• Seyahat aşıları, bakteri veya virüslerin neden olduğu hastalıkları önler.
• Hastalıklar, enfekte bir kişiyle temas, kontamine su veya yiyecek, böcek ısırığı yoluyla bulaşabilir.
• Aşı yapılmazsa bağışıklık olmadığı için hastalığa yakalanma riski yüksektir.

Risk faktörleri

• Gidilen bölgede hastalığın yaygın olması
• Aşı olmamak veya aşı takvimini tamamlamamış olmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar (HIV, kanser vb.) veya ilaçlar
• Hamilelik veya emzirme (bazı aşılar için risk oluşturabilir)
• Kronik karaciğer, böbrek veya dalak hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aşı sonrası nefes darlığı, yüz şişmesi gibi anafilaksi belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Aşı bölgesinde hızla büyüyen kızarıklık veya şiddetli ağrı olursa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Seyahatten en az 4-6 hafta önce bir seyahat sağlığı merkezine veya aile hekiminize danışın.
• Gideceğiniz bölgeye göre hangi aşıların önerildiğini öğrenmek için doktorunuzla görüşün.
• Kronik hastalığınız varsa veya düzenli ilaç kullanıyorsanız aşı öncesinde mutlaka doktorunuza bildirin.

Tanı

Seyahat aşıları için tanı süreci, bir sağlık değerlendirmesi ile başlar. Doktorunuz seyahat geçmişinizi, gidilecek bölgeyi, mevcut aşı durumunuzu ve sağlık geçmişinizi sorgular.

Yapılabilecek testler

• Gerekirse kan testi ile bağışıklık düzeyiniz kontrol edilebilir (örneğin hepatit A veya B antikorları).
• Seyahat öncesi herhangi bir test rutin olarak gerekmez, ancak bazı durumlarda tüberkülin testi istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size gidilecek bölge için önerilen aşıları listeleyecektir. Aşılar genellikle kol kası içine enjeksiyon şeklinde yapılır. Aşı öncesinde kısa bir muayene yapılır, aşı kartınız güncellenir.

Tedavi

Seyahat aşıları koruyucu tedavidir; yani hastalık ortaya çıkmadan önce bağışıklık kazandırmayı amaçlar. Aşı yapılmış bir kişi, hastalıkla karşılaştığında ya hiç hastalanmaz ya da çok hafif atlatır.

Evde kişisel bakım

• Seyahat sırasında hijyen kurallarına dikkat edin: elleri sık sık yıkayın.
• Güvenli su ve yiyecek tüketin (şişe su, iyi pişmiş yemekler).
• Sivrisinek ısırıklarından korunmak için sinek kovucu kullanın, uzun kollu giysiler giyin.
• Seyahat sağlık sigortası yaptırın ve acil durumlar için bir planınız olsun.

Tıbbi tedaviler

Seyahat aşıları, bir sağlık kuruluşunda doktor veya hemşire tarafından uygulanır. Bazı aşılar tek doz, bazıları birden fazla doz gerektirebilir (örneğin hepatit A aşısı iki doz, tifo aşısı tek veya dört doz). Aşıların koruyuculuğu genellikle yıllarca sürer, ancak bazıları için rapel (hatırlatma) dozu gerekebilir. Doktorunuz size aşı takvimi verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale genellikle seyahat aşılarıyla ilgili değildir. Ancak seyahat öncesinde kronik bir hastalık nedeniyle ameliyat planlanıyorsa, aşılar ameliyattan en az 2 hafta önce yapılmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Seyahat aşıları, seyahat öncesinde kısa bir süre alır ve günlük hayatınızı fazla etkilemez. Aşı sonrası bir gün hafif yan etkiler olabilir, dinlenmek faydalıdır. Seyahat sırasında aşı kartınızı yanınızda taşıyın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Seyahat öncesi aşı takviminizi planlayın ve son dozları seyahatten en az 2 hafta önce tamamlayın.
• Seyahat sırasında bağışıklığınızı desteklemek için dengeli beslenin ve yeterli uyuyun.
• Seyahat sonrası 3 hafta içinde ateş, döküntü veya ishal gibi belirtiler olursa doktorunuza başvurun ve seyahat öykünüzü mutlaka söyleyin.

Diyet ve egzersiz

Aşı öncesi ve sonrası özel bir diyet gerekmez. Bol sıvı tüketmek ve hafif egzersiz yapmak genel sağlığınızı korur. Aşı sonrası kol ağrısı varsa o kolu fazla zorlamayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Seyahat aşıları genellikle kaygı yaratmaz. Ancak bazı kişiler iğne korkusu veya aşı yan etkileri konusunda endişe duyabilir. Bu endişeleriniz varsa doktorunuzla konuşun; ofisinde sakinleştirici yöntemler uygulanabilir.

Önleme

Evet, seyahat aşıları birçok bulaşıcı hastalığı önlemenin en etkili yoludur. Aşı yanında hijyen, güvenli su ve yiyecek tüketimi, böcek koruyucular gibi önlemler de hastalık riskini azaltır.

Aşılar

Seyahat aşıları arasında hepatit A, hepatit B, tifo, sarıhumma, kuduz, menenjit (meningokok), kolera, Japon ensefaliti, kene kaynaklı ensefalit ve çocuk felci (polio) aşıları bulunur. Gerekli aşılar seyahat edilen bölgeye göre değişir. Aşı takviminizi doktorunuz belirleyecektir.

Tarama programları

Seyahat öncesi rutin bir tarama testi gerekmez. Ancak bazı durumlarda (örneğin uzun süreli kalış, özel sağlık sorunları) kan testi ile bağışıklık seviyesi kontrol edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sarıhumma: karaciğer hasarı, kanama ve ölüm riski.
• Tifo: yüksek ateş, bağırsak kanaması ve perforasyonu.
• Hepatit A: karaciğer iltihabı, sarılık, nadiren karaciğer yetmezliği.
• Kuduz: sinir sistemi hasarı, ölümcül seyir.
• Meninjit (meningokok): beyin zarlarının iltihabı, kalıcı hasar veya ölüm.

Uzun vadeli görünüm

Seyahat aşıları sayesinde bu ciddi hastalıklardan korunmak mümkündür. Aşı takvimine uyulduğunda ve seyahat öncesi gerekli önlemler alındığında, seyahatler güvenli ve keyifli geçer. Aşıların etkinliği yüksektir ve yan etkiler genellikle hafiftir. Düzenli aşı yenilemeleriyle koruma uzun yıllar sürer.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.