Vaccine consent for adults

Genel Bakış

Aşı onamı (rıza), bir yetişkinin kendisine yapılacak aşı hakkında bilgilendirildikten sonra bu işlemi kabul etmesidir. Aşı olmadan önce, sağlık personeli size aşının ne olduğunu, ne işe yaradığını, olası yan etkilerini ve aşı olmazsanız hangi risklerle karşılaşabileceğinizi anlatır. Bu bilgilerden sonra sözlü veya yazılı olarak onay vermeniz gerekir. Bu sürece 'bilgilendirilmiş onam' denir.

Evet, aşı onamı tüm sağlık kuruluşlarında standart bir uygulamadır. Her yetişkin aşı öncesinde onam sürecinden geçer.

18 yaş ve üzeri tüm yetişkinleri ilgilendirir. Özellikle hamileler, kronik hastalığı olanlar ve bağışıklığı zayıf kişiler için aşı onamı daha da önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşı sonrası en sık görülen belirtiler aşı yapılan bölgede ağrı, kızarıklık veya şişliktir.
• Hafif ateş, yorgunluk, baş ağrısı veya kas ağrıları da oluşabilir. Bunlar genellikle 1-2 gün içinde geçer.
• Bu belirtiler vücudun bağışıklık yanıtı oluşturduğunu gösterir ve endişelenmeyi gerektirmez.

Çocuklarda belirtiler

• Bu yazı yetişkinlerle ilgilidir. Çocuklar için aşı onamı ebeveynler tarafından verilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde aşı sonrası aynı belirtiler görülebilir, ancak bağışıklık yanıtı daha zayıf olabileceği için aşının etkisi az da olsa farklılık gösterebilir.
• Kronik hastalığı olan yaşlılar, aşı öncesinde mutlaka doktorlarına danışmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Aşı onamı doğrudan bir hastalık değil, bir süreçtir. Ancak aşı yaptırmamak, aşı ile önlenebilir hastalıklara (grip, zatürre, tetanos, hepatit vb.) yakalanma riskinizi artırır.

Risk faktörleri

• Aşılar hakkında yanlış bilgiye sahip olmak (örneğin aşıların otizme yol açtığı gibi bilimsel olmayan inançlar) onam vermemenize neden olabilir.
• Daha önce bir aşıya karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş olmak, onam sürecini etkileyen bir faktördür.
• Bazı kronik hastalıklar veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar, aşı tipini ve zamanlamasını değiştirebilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aşı sonrası yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Aşı olmadan önce doktorunuza danışmanız önerilir. Özellikle hamileyseniz, bağışıklığınızı baskılayan bir hastalığınız veya ilacınız varsa, aşı onam sürecinde mutlaka doktorunuza bilgi verin.
• Aşı takvimini ve hatırlatma dozlarını doktorunuzla planlayın.

Tanı

Aşı onamı bir tanı gerektirmez. Sağlık personeli, aşı öncesi size bir değerlendirme formu verir ve tıbbi geçmişinizi sorgular. Bu, aşının size uygun olup olmadığını belirlemek içindir.

Yapılabilecek testler

• Genellikle ek bir teste gerek yoktur. Ancak bazı aşılar öncesinde kan testi (örneğin hepatit B aşısı öncesi antikor düzeyi) istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Aşı olmaya karar verdiğinizde, sağlık personeli size aşı ile ilgili bilgileri içeren bir belge verir. Belgeyi okur, sorularınızı sorar ve ardından sözlü veya yazılı onam verirsiniz. Onam vermezseniz aşı yapılmaz, bu tamamen sizin kararınızdır.

Tedavi

Aşı onamı bir tedavi değil, koruyucu bir uygulamadır. Aşı olduktan sonra bağışıklık sisteminiz, aşıdaki antijenlere karşı antikor üretir ve sizi hastalıklardan korur.

Evde kişisel bakım

• Aşı sonrası ağrı ya da ateş durumunda aşı bölgesine soğuk kompres yapabilirsiniz.
• Bol sıvı tüketin ve dinlenin. Hafif ateş için doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayın.
• Aşı yapılan kolu hareket ettirmek ağrıyı azaltabilir.

Tıbbi tedaviler

Aşı sonrası ciddi bir alerjik reaksiyon gelişirse, doktorunuz gerekli tedaviyi (örneğin antihistaminikler veya adrenalin, acil durumlarda) uygular. Bunun dışında aşı sonrası belirtiler genellikle kendiliğinden geçer.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Aşı onamı için cerrahi bir işlem gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Aşı olduktan sonra günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. İlk 24 saatte ağır egzersizden kaçınmanız önerilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Aşı takviminizi düzenli olarak güncelleyin. Grip aşısı her yıl, tetanos aşısı 10 yılda bir tekrarlanmalıdır.
• Sağlıklı beslenme ve düzenli uyku, bağışıklık sisteminizi güçlendirir.

Diyet ve egzersiz

Aşı sonrası özel bir diyet gerekmez. Dengeli beslenme ve hafif egzersiz (yürüyüş gibi) bağışıklık yanıtını destekleyebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Aşı kararı vermek bazen kaygı yaratabilir. Yanlış bilgilerden etkilenmeyin; güvendiğiniz bir sağlık uzmanına danışın. Aşı olmanın toplum sağlığına katkısı olduğunu unutmayın.

Önleme

Aşılar, aşı ile önlenebilir hastalıkları büyük ölçüde engeller. Aşı onamı, bu koruyucu hizmete erişiminizin ilk adımıdır.

Aşılar

Yetişkinler için önerilen aşılar arasında grip, zatürre (pnömokok), tetanos-difteri-boğmaca, hepatit B ve HPV aşıları bulunur. Aşı takviminizi doktorunuzla belirleyin.

Tarama programları

Bazı aşılar öncesinde bağışıklık durumunuzu kontrol etmek için kan testi yapılabilir. Bu rutin bir uygulamadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Aşı olmamayı tercih ederseniz, aşının koruduğu hastalıklara yakalanma riskiniz artar. Örneğin grip ciddi akciğer enfeksiyonlarına, zatürre ölümcül olabilen kan zehirlenmesine yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Aşılar, modern tıbbın en güvenli ve etkili korunma yöntemlerindendir. Aşı yaptırdığınızda hem kendinizi hem çevrenizdekileri korumuş olursunuz. Aşı onamı ile sağlığınızla ilgili bilinçli bir karar vermiş olursunuz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.