Whooping cough vaccine pregnancy

Genel Bakış

Boğmaca (pertussis), oldukça bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur. Şiddetli öksürük nöbetlerine yol açar ve özellikle bebeklerde ciddi olabilir. Hamilelikte yapılan boğmaca aşısı, doğacak bebeği ilk aylarda korumak için önerilir.

Boğmaca, aşılama sayesinde eskisine göre daha az görülse de, özellikle aşısı tam yapılmamış toplumlarda salgınlar halen yaşanmaktadır. Her yıl dünyada milyonlarca vaka bildirilmektedir.

Her yaş grubunu etkileyebilir, ancak en ağır seyrettiği grup henüz aşı olmamış küçük bebeklerdir. Gençler ve erişkinlerde daha hafif geçebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İlk başta burun akıntısı, hafif öksürük, hapşırık (nezle benzeri dönem)
• Bir-iki hafta sonra şiddetli, hızlı ve kontrol edilemeyen öksürük nöbetleri
• Öksürük nöbeti sonrasında nefes alırken 'boğmaca' sesi ('whoop') duyulması
• Öksürük nöbeti sırasında kusma veya yüzde kızarıklık/morarma

Çocuklarda belirtiler

• Aynı belirtiler çocuklarda da görülür; öksürük nöbetleri günde 15-20 kez olabilir.
• Bebeklerde öksürük nöbeti bazen nefes durması (apne) ile sonuçlanabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erişkinlerde ve yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir; uzun süreli öksürük (3 haftadan uzun) tek belirti olabilir.
• Boğmaca sesi her zaman duyulmaz, sadece inatçı öksürük vardır.

Nedenler

Ana nedenler

• Boğmacaya Bordetella pertussis adlı bir bakteri neden olur.
• Hasta bir kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya saçılan damlacıkların solunmasıyla bulaşır.
• Kuluçka dönemi genellikle 7-10 gündür.

Risk faktörleri

• Aşısız veya aşısı eksik olmak (özellikle bebekler ve küçük çocuklar)
• Boğmaca geçirmiş bir kişiyle aynı evde yaşamak
• Bağışıklık sistemi zayıf olanlar
• Hamileliğin son üç ayında aşı olmamak (bebek korunmasız doğar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni doğan veya küçük bebekte öksürük nöbeti ya da nefes durması şüphesi
• Öksürüğe ateş, halsizlik veya beslenememe eşlik ediyorsa
• Daha önce tanı konmamışsa ve 2 haftadan uzun süren şiddetli öksürük varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamilelik planlıyorsanız veya hamileyseniz boğmaca aşısı hakkında Aile Hekiminize danışmalısınız.
• Aşı takviminin güncellenmesi için sağlık ocağına başvurun.

Tanı

Doktor, sizi dinleyerek ve sorular sorarak boğmaca olabileceğini düşünür. Kesin tanı için laboratuvar testleri yapılır.

Yapılabilecek testler

• Burun veya boğaz sürüntüsü (kültür testi) – bakteriyi tespit etmek için
• Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testi – daha hızlı sonuç verir
• Kan testi – antikor varlığını göstermek için

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle basittir; sürüntü alınırken hafif rahatsızlık olabilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Bu sürede doktorunuz belirtilere göre tedaviye başlayabilir.

Tedavi

Boğmaca tedavisinde amaç, enfeksiyonu kontrol altına almak ve belirtileri hafifletmektir. Erken dönemde (ilk 1-2 hafta) antibiyotikler hastalığın süresini kısaltabilir ve bulaştırıcılığı azaltabilir. Geç dönemde antibiyotikler genellikle etkisizdir, sadece destekleyici bakım uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, çorba, bitki çayı) – öksürük nöbetleri sıvı kaybına yol açabilir.
• Dinlenin – vücut enfeksiyonla savaşmak için enerjiye ihtiyaç duyar.
• Odanızı nemlendirin – kuru hava öksürüğü tetikleyebilir.
• Öksürük nöbeti sırasında sakin kalmaya çalışın, panik nefes almayı zorlaştırır.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hastalığın erken evresinde belirli antibiyotikler reçete edebilir (ilaç ismi verilmez). Ağır vakalarda, özellikle bebeklerde, hastanede oksijen desteği, sıvı takviyesi ve solunum desteği gerekebilir. Ağrı kesici veya öksürük şurupları önerilmez çünkü etkili değildir ve yan etkilere yol açabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Boğmaca için cerrahi müdahale gerekli değildir.

Bu durumla yaşamak

Boğmaca sırasında günlük rutinler etkilenebilir. Öksürük nöbetleri özellikle geceleri yoğunlaşabilir. Dinlenmeye öncelik verin ve iş/okuldan bir süre uzak kalın (bulaştırıcılık dönemi genellikle antibiyotik başladıktan 5 gün sonra veya 3 haftanın sonunda biter).

Yaşam tarzı ipuçları

• Ellerinizi sık sık yıkayın – başkalarına bulaştırmayı önlemek için.
• Kalabalık ortamlardan kaçının.
• Öksürürken dirseğinizin iç kısmına veya bir mendile öksürün.
• Aşı takviminizi kontrol edin – çevrenizdekilerin aşılı olduğundan emin olun.

Diyet ve egzersiz

Hastalık döneminde ağır egzersizden kaçının; hafif yürüyüşler ancak nefes darlığı yoksa yapılabilir. Beslenmede ağır ve baharatlı yiyeceklerden kaçının; bu yiyecekler öksürüğü tetikleyebilir. Yumuşak, kolay yutulur gıdalar tüketin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren öksürük, uykusuzluk ve yorgunluk kaygıya ve moral bozukluğuna yol açabilir. Kendinize karşı sabırlı olun, sevdiklerinizden destek isteyin. Gerekirse bir psikolog veya danışmandan yardım alın.

Önleme

Evet, boğmaca aşısıyla büyük ölçüde önlenebilir. Aynı zamanda hijyen önlemleri (el yıkama, öksürük adabı) bulaşma riskini azaltır.

Aşılar

Boğmaca aşısı, karma aşıların (dBT veya Tdap) içinde bulunur. Türkiye'de çocukluk çağı aşı takviminde yer alır. Hamileler için Tdap aşısı, bebeği korumak amacıyla 20-32. haftalar arasında önerilir. Aşı olmak için Aile Hekimi veya Kadın Doğum uzmanına danışabilirsiniz.

Tarama programları

Boğmaca için özel bir tarama testi yoktur. Aşı takvimine uyum ve hamilelikte aşılanma en önemli önleyici adımlardır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebeklerde nefes durması (apne) ve beyin hasarı
• Zatürre (pnömoni)
• Orta kulak iltihabı
• Aşırı öksürük nedeniyle kaburga kırığı veya fıtık
• Nadiren havale (konvülsiyon)

Uzun vadeli görünüm

Boğmaca genellikle haftalar veya aylar içinde kendiliğinden geçer. Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişi tamamen iyileşir. Bebekler ve küçük çocuklar hastalığı ağır geçirebilir, bu nedenle aşıyla korunma hayati önem taşır. Hamilelikte aşılanmak bebeğe antikor geçirerek ilk aylarda koruma sağlar. Unutmayın: Geçirilmiş boğmaca bağışıklık bırakır, ancak ömür boyu korumaz; aşılanmaya devam edilmelidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Aile Sağlığı Merkezi (ASM) · Türkiye geneli
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.