Artritis Idiopatik Juvana (JIA)

Gambaran keseluruhan

Artritis Idiopatik Juvana (JIA) ialah jenis artritis yang menyerang kanak-kanak berumur 16 tahun ke bawah. Artritis bermaksud keradangan pada sendi, yang menyebabkan bengkak, sakit, dan kekakuan. 'Idiopatik' bermaksud punca sebenar tidak diketahui, manakala 'juvana' merujuk kepada kanak-kanak dan remaja.

JIA bukan penyakit yang sangat biasa, tetapi ia adalah jenis artritis yang paling kerap dijumpai dalam kalangan kanak-kanak. Secara anggaran, kira-kira 1 hingga 2 daripada setiap 1,000 kanak-kanak di dunia menghidap JIA.

JIA boleh berlaku pada mana-mana kanak-kanak, tetapi ia lebih kerap menyerang kanak-kanak perempuan berbanding lelaki. Ia boleh bermula pada usia yang sangat muda, walaupun sebelum umur 5 tahun, atau pada zaman remaja.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit sendi yang berterusan atau datang dan pergi
• Bengkak pada satu atau lebih sendi, seperti lutut, pergelangan tangan, atau buku jari
• Kekakuan sendi, terutamanya selepas bangun tidur (dipanggil 'kekakuan pagi')
• Sendi terasa hangat apabila disentuh, tetapi tidak semestinya kemerahan

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin mula lemas atau mengelak daripada berjalan, tanpa sebab yang jelas
• Demam yang tidak diketahui puncanya, biasanya lebih tinggi pada waktu petang
• Ruam kulit berwarna merah jambu yang muncul dan hilang, terutamanya semasa demam
• Mata merah atau sakit, sensitif kepada cahaya, atau penglihatan kabur (tanda keradangan mata/uveitis)

Punca

Punca utama

• Punca sebenar JIA tidak diketahui. Ia adalah penyakit autoimun, bermakna sistem imun yang sepatutnya melawan kuman, tersilap menyerang tisu sendi yang sihat.
• Faktor genetik (keturunan) dan pencetus persekitaran seperti jangkitan virus atau tekanan dipercayai berperanan, tetapi ini tidak bermakna kanak-kanak yang 'tidak sihat' akan mendapat JIA.

Faktor risiko

• Jantina perempuan (lebih berisiko berbanding lelaki)
• Mempunyai ahli keluarga yang menghidap penyakit autoimun seperti artritis reumatoid, lupus, atau penyakit tiroid
• Membawa gen tertentu yang berkaitan dengan sistem imun

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anak anda mengalami sakit sendi yang teruk dan tiba-tiba, terutamanya disertai demam, hubungi doktor pada hari yang sama.
• Jika mata anak anda merah, sakit, atau sensitif kepada cahaya, dapatkan nasihat pakar mata dengan segera.

Buat temujanji rutin jika:

• Bawa anak anda berjumpa doktor jika sendi bengkak atau sakit berlarutan selama lebih daripada 3 minggu.
• Jika anda perasan anak lemas, sukar menggerakkan anggota, atau mengalami demam dan ruam yang berulang tanpa sebab yang jelas, buat temujanji doktor.

Diagnosis

Doktor akan menilai simptom, melakukan pemeriksaan fizikal, dan bertanya tentang sejarah keluarga. Tidak ada satu ujian pun yang boleh mendiagnosis JIA. Doktor mungkin merujuk kanak-kanak kepada pakar reumatologi pediatrik (doktor pakar penyakit sendi kanak-kanak) untuk pengesahan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengukur tahap keradangan (seperti ESR dan CRP) dan untuk mengesan antibodi tertentu
• Ujian pengimejan seperti X-ray, ultrasound, atau MRI untuk melihat keadaan sendi dan mengesan kerosakan
• Pemeriksaan mata secara berkala oleh pakar mata untuk mengesan uveitis (keradangan mata)

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa minggu hingga bulan, kerana JIA kadang-kadang sukar dibezakan daripada penyakit lain. Anda akan diberi masa untuk bertanya soalan. Doktor akan menerangkan setiap langkah dan apa yang perlu dilakukan jika keadaan menjadi bertambah teruk.

Rawatan

Rawatan JIA bertujuan untuk mengurangkan keradangan, melegakan sakit, mencegah kerosakan sendi, dan membolehkan kanak-kanak menjalani kehidupan yang aktif dan normal. Rawatan biasanya melibatkan pasukan perubatan yang terdiri daripada pakar reumatologi, fisioterapi, pakar mata, dan kaunselor.

Penjagaan diri di rumah

• Amalkan senaman ringan yang sesuai seperti berenang atau berbasikal untuk memastikan sendi berfungsi dengan baik.
• Gunakan kompres suam pada sendi yang kaku, dan kompres sejuk untuk mengurangkan bengkak.
• Pastikan anak mendapat rehat yang cukup dan tidur yang berkualiti.
• Gunakan pendakap atau sokongan sendi (splint) jika disyorkan oleh fisioterapi.

Rawatan perubatan

Terdapat beberapa pendekatan rawatan yang biasa digunakan, termasuk ubat untuk melegakan keradangan dan sakit, ubat yang membantu mengawal sistem imun (imunosupresan), serta suntikan steroid ke dalam sendi untuk mengurangkan keradangan dengan cepat. Doktor akan memilih rawatan yang paling sesuai berdasarkan jenis JIA, umur, dan keterukan gejala. Adalah penting untuk mengikuti nasihat doktor dan tidak memberi sebarang ubat tanpa preskripsi.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk JIA, dan hanya dipertimbangkan jika sendi rosak teruk atau jika penggantian sendi diperlukan apabila kanak-kanak sudah dewasa. Keputusan ini akan dibuat oleh pakar bedah ortopedik bersama-sama dengan pasukan perubatan.

Hidup dengan keadaan ini

Kehidupan dengan JIA memerlukan keseimbangan antara rawatan, rehat, dan aktiviti. Bantu anak anda menguruskan kesakitan dengan jadual yang fleksibel di sekolah dan di rumah. Guru dan kaunselor sekolah perlu dimaklumkan tentang keadaan ini supaya mereka boleh memberi sokongan yang sewajarnya.

Tip gaya hidup

• Galakkan anak untuk terus bersosial dan melakukan aktiviti yang digemarinya, dengan pengubahsuaian yang diperlukan.
• Jadikan senaman sebagai rutin harian yang menyeronokkan, bukan beban.
• Pastikan persekitaran rumah selamat dan mudah diakses untuk mengurangkan risiko terjatuh.
• Gunakan teknik relaksasi seperti pernafasan dalam atau aktiviti yang menenangkan untuk mengurangkan tekanan.

Diet dan senaman

Tidak ada diet khas yang boleh menyembuhkan JIA, tetapi pemakanan seimbang dengan buah-buahan, sayur-sayuran, protein, dan bijirin penuh membantu menguatkan badan dan mengekalkan berat badan yang sihat. Senaman yang lembut seperti berenang sangat baik kerana ianya tidak memberi beban kepada sendi. Elakkan sukan yang melibatkan hentakan kuat pada sendi melainkan doktor membenarkannya.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit kronik boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, dan perasaan sedih pada kanak-kanak dan ibu bapa. Adalah normal untuk merasa tertekan. Jika anda atau anak anda mengalami perasaan sedih yang berpanjangan, atau terfikir untuk mencederakan diri, sila dapatkan sokongan dengan segera. Hubungi kaunselor sekolah atau perkhidmatan kesihatan mental tempatan. Ingat, bantuan sentiasa ada.

Pencegahan

JIA tidak boleh dicegah kerana ia berpunca daripada sistem imun dan faktor genetik. Walau bagaimanapun, pengesanan awal dan rawatan yang cepat dapat mencegah kerosakan sendi yang teruk dan membantu kanak-kanak menjalani kehidupan yang lebih sihat.

Vaksin

Pastikan anak anda mendapat imunisasi mengikut jadual yang disyorkan oleh KKM. Sesetengah vaksin mungkin perlu diberikan dengan berhati-hati kerana ubat yang menekan sistem imun. Sentiasa berbincang dengan doktor sebelum sebarang vaksinasi.

Program saringan

Kanak-kanak yang didiagnosis dengan JIA perlu menjalani pemeriksaan mata secara berkala (kira-kira setiap 3 hingga 6 bulan) untuk mengesan uveitis, walaupun tiada gejala mata. Ini penting kerana keradangan mata boleh menyebabkan kebutaan jika tidak dirawat.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kerosakan sendi yang kekal, termasuk hakisan tulang rawan dan kecacatan bentuk sendi
• Pertumbuhan yang terjejas — anak mungkin bertubuh lebih rendah atau satu kaki lebih pendek daripada sebelah
• Keradangan mata (uveitis) yang boleh menyebabkan kebutaan
• Penipisan tulang (osteoporosis) akibat keradangan berpanjangan dan kurang pergerakan

Pandangan jangka panjang

Kabar baiknya, dengan rawatan moden, kebanyakan kanak-kanak dengan JIA mencapai remisi — iaitu gejala berkurangan atau hilang sepenuhnya. Ramai yang berjaya menjalani kehidupan normal dan sihat sehingga dewasa. Ibu bapa dan penjaga adalah kunci kepada proses pemulihan. Teruskan memberi sokongan, pastikan rawatan dipatuhi, dan jangan berputus asa dengan sebarang cabaran.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Arthritis Foundation ↗
• Paediatric Rheumatology International Trials Organisation (PRINTO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia
• Persatuan Rheumatologi Malaysia ↗ · Malaysia

Talian bantuan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.