Cacar (Smallpox)

Gambaran keseluruhan

Cacar adalah penyakit berjangkit yang serius yang disebabkan oleh virus variola. Dahulu, penyakit ini menyebabkan banyak kematian di seluruh dunia. Namun, cacar telah berjaya dihapuskan sepenuhnya dan tiada kes semula jadi sejak tahun 1977. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) mengisytiharkan dunia bebas daripada cacar pada tahun 1980.

Tidak. Penyakit cacar tidak lagi berlaku secara semula jadi di mana-mana negara. Tiada kes dilaporkan sejak tahun 1977, dan dunia telah diisytiharkan bebas daripada cacar pada tahun 1980.

Dahulu, cacar boleh menyerang sesiapa sahaja tanpa mengira umur atau jantina. Kini, risiko dijangkiti cacar sangat rendah kecuali jika wujud kes yang dibawa keluar dari makmal atau kes biokeganasan, yang sangat jarang berlaku.

Gejala

Gejala biasa

• Demam tinggi secara tiba-tiba
• Sakit kepala yang teruk
• Sakit belakang
• Kelesuan yang ketara
• Ruam yang bermula di muka, kemudian merebak ke badan
• Ruam menjadi lepuh berisi cecair, kemudian mengering dan menjadi keruping

Gejala pada kanak-kanak

• Gejala yang sama seperti orang dewasa, tetapi kanak-kanak mungkin lebih mudah mengalami kekeringan badan akibat demam dan kurang minum
• Ruam selalunya muncul dengan cepat dan boleh menjadi lebih teruk

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Risiko komplikasi lebih tinggi, seperti keradangan paru-paru atau otak
• Ruam mungkin lebih parah dan meninggalkan parut kekal
• Penyembuhan menjadi lebih perlahan pada warga emas

Punca

Punca utama

• Jangkitan virus variola (Variola major dan Variola minor)
• Penyebaran melalui titisan udara daripada batuk atau bersin
• Sentuhan langsung dengan cecair ruam atau benda yang tercemar seperti pakaian dan cadar

Faktor risiko

• Tidak pernah divaksin atau vaksin sudah lama (walaupun tiada vaksin rutin kini)
• Pendedahan kepada sampel virus di makmal
• Bekerja dalam penyelidikan virus berkaitan cacar
• Perjalanan ke kawasan dengan kemungkinan wabak luar biasa (sangat jarang)

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami demam yang sangat tinggi bersama ruam yang kelihatan seperti cacar
• Jika anda pernah terdedah kepada seseorang yang disyaki menghidap cacar
• Jika ruam berdarah, bernanah, atau melibatkan mata

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda bimbang tentang risiko cacar atau ingin mendapatkan maklumat lanjut
• Jika anda merancang perjalanan ke luar negara dan ingin tahu tentang keperluan vaksinasi

Diagnosis

Diagnosis cacar hanya boleh dibuat oleh doktor di hospital atau klinik yang mempunyai kemudahan ujian khas. Doktor akan memeriksa ruam dan bertanya tentang sejarah pendedahan anda.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian Polymerase Chain Reaction (PCR) untuk mengesan bahan genetik virus
• Ujian cecair ruam di makmal
• Ujian darah untuk mengesan antibodi
• Pemeriksaan mikroskopik sampel ruam

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika doktor mengesyaki cacar, anda akan dikuarantin untuk mengelakkan penyebaran. Pasukan perubatan akan mengambil sampel dan menghantar ke makmal khusus. Keputusan mungkin mengambil masa beberapa hari. Anda akan menerima rawatan sokongan dan pemantauan rapi.

Rawatan

Tidak ada rawatan khusus yang dapat menghilangkan virus cacar. Rawatan tertumpu kepada melegakan gejala, mencegah dehidrasi, dan mengawal jangkitan kulit agar tidak semakin teruk. Pesakit perlu diasingkan untuk mengelakkan penularan kepada orang lain.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat secukupnya di dalam bilik yang selesa
• Minum air secukupnya untuk mencegah dehidrasi
• Jaga kebersihan kulit dan elakkan menggaru ruam
• Gunakan kompres sejuk untuk mengurangkan gatal dan tidak selesa
• Ambil ubat yang disarankan oleh doktor sahaja

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi rawatan untuk mengurangkan demam dan kesakitan, serta antibiotik jika terdapat jangkitan kulit sekunder. Dalam kes tertentu, pakar mungkin mempertimbangkan terapi antivirus, tetapi ini sangat terhad dan hanya digunakan di bawah pengawasan ketat dalam situasi luar biasa.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak digunakan untuk merawat cacar. Ia mungkin diperlukan hanya jika timbul komplikasi seperti jangkitan kulit yang teruk, tetapi itu bukan rawatan utamanya.

Hidup dengan keadaan ini

Jika anda dijangkiti cacar, anda akan ditempatkan di wad pengasingan sehingga tidak lagi berjangkit. Kakitangan perubatan akan memakai perlindungan khas. Walaupun anda berada di hospital, anda boleh berhubung dengan keluarga melalui telefon atau video untuk mengurangkan rasa keseorangan.

Tip gaya hidup

• Amalkan kebersihan tangan dengan kerap
• Jangan berkongsi barangan peribadi seperti tuala, pakaian, atau peralatan makan
• Tutup mulut dan hidung ketika batuk atau bersin
• Kekal di rumah semasa sakit untuk mengurangkan risiko penularan

Diet dan senaman

Makan makanan yang berkhasiat dan seimbang untuk membantu pemulihan. Pastikan anda minum air yang mencukupi. Rehat adalah lebih penting daripada aktiviti fizikal ketika sakit. Selepas pulih, anda boleh kembali bersenam secara beransur-ansur mengikut keadaan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menjalani kuarantin atau menghidap penyakit berjangkit boleh menimbulkan rasa takut, cemas, atau sunyi. Fikiran ini adalah normal. Bercakaplah dengan keluarga, rakan, atau kaunselor untuk mendapatkan sokongan emosi.

Pencegahan

Ya, cacar boleh dicegah dengan vaksin. Namun, kerana penyakit ini telah dihapuskan, pemberian vaksin kepada orang awam telah dihentikan. Sekiranya cacar muncul semula, vaksinasi akan digunakan sebagai langkah kawalan wabak.

Vaksin

Vaksin cacar telah terbukti sangat berkesan. Pada masa kini, vaksin ini hanya diberikan kepada individu tertentu seperti penyelidik makmal dan anggota kumpulan tindakan kecemasan yang mungkin terdedah kepada virus. Ia tidak ditawarkan di klinik biasa.

Program saringan

Tiada pemeriksaan rutin untuk cacar kerana penyakit ini telah dihapuskan. Pemeriksaan hanya dilakukan jika wujud kes yang disyaki di hospital atau makmal rujukan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan kulit boleh menjadi teruk dan meninggalkan parut kekal
• Pneumonia atau keradangan paru-paru
• Keradangan otak (ensefalitis)
• Jangkitan pada mata yang boleh menyebabkan kebutaan
• Dalam kes yang parah, boleh menyebabkan kematian

Pandangan jangka panjang

Kabar baiknya, cacar telah dihapuskan sepenuhnya di seluruh dunia. Tiada kes semula jadi berlaku selama lebih 40 tahun. Jika sesuatu yang tidak dijangka berlaku, sistem kesihatan telah bersedia untuk mengesannya dan membendung wabak dengan cepat. Rawatan sokongan yang baik dapat membantu pesakit pulih, dan mereka yang sembuh mendapat imuniti sepanjang hayat.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Pertubuhan Kesihatan Sedunia ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.