Mulut Kering (Xerostomia)

Gambaran keseluruhan

Mulut kering atau xerostomia berlaku apabila kelenjar air liur tidak menghasilkan air liur yang mencukupi untuk memastikan mulut sentiasa lembap. Air liur penting untuk membantu mengunyah, menelan, bercakap, dan melindungi gigi daripada kuman.

Ya, mulut kering adalah masalah yang agak biasa, terutamanya dalam kalangan orang dewasa yang lebih tua dan mereka yang mengambil ubat-ubatan tertentu.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada warga emas, pesakit yang mengambil ubat-ubatan tertentu, dan mereka yang mempunyai penyakit seperti kencing manis atau sindrom Sjögren.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa mulut melekit atau kering
• Kerap dahaga
• Sukar menelan atau mengunyah
• Rasa tekak kering atau perit
• Bibir pecah-pecah
• Bau mulut
• Perubahan rasa atau kesukaran merasa makanan
• Lidah kering atau berkerut

Gejala pada kanak-kanak

• Kerap meminta air
• Sukar mengunyah makanan kering
• Kerengsaan atau ruam di sekitar mulut
• Bau mulut
• Masalah dengan gigi seperti karies

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Mulut kering yang berlarutan
• Sukar memakai gigi palsu
• Rasa tidak selesa ketika menelan
• Kerap sakit tekak atau kesukaran bercakap

Punca

Punca utama

• Kesan sampingan ubat-ubatan seperti antihistamin, ubat tekanan darah, dan ubat kemurungan
• Penyakit seperti kencing manis, anemia, atau sindrom Sjögren
• Rawatan kanser seperti radioterapi ke kawasan kepala dan leher
• Penuaan yang menyebabkan kelenjar air liur kurang berfungsi
• Tabiat bernafas melalui mulut, misalnya semasa tidur

Faktor risiko

• Mengambil ubat-ubatan tertentu
• Berusia 65 tahun ke atas
• Menghidap penyakit kronik seperti kencing manis
• Menjalani rawatan kanser
• Merokok atau mengambil alkohol

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Mulut kering yang berterusan walaupun banyak minum air
• Sukar menelan atau bercakap
• Luka atau kudis dalam mulut
• Rasa sangat letih, kerap kencing, dan dahaga melampau

Buat temujanji rutin jika:

• Mulut kering yang berlarutan lebih daripada seminggu
• Gejala yang mengganggu tidur atau aktiviti harian
• Gigi rosak atau gusi berdarah

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah perubatan, dan ubat-ubatan yang diambil. Doktor juga akan memeriksa mulut dan mungkin merujuk anda kepada pakar Pergigian atau pakar telinga, hidung, dan tekak (ENT) jika perlu.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan mulut dan gigi
• Ujian darah untuk mengesan penyakit seperti kencing manis atau gangguan autoimun
• Ujian air liur untuk mengukur kadar penghasilan air liur
• Biopsi kelenjar air liur dalam kes tertentu

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis biasanya mudah dan tidak menyakitkan. Jika perlu, doktor akan memberi nasihat tentang cara melegakan gejala dan merawat punca asas.

Rawatan

Rawatan untuk mulut kering bergantung kepada puncanya. Jika ia disebabkan oleh ubat, doktor mungkin menukar ubat atau mengurangkan dos. Jika ia disebabkan oleh penyakit lain, rawatan akan memberi tumpuan kepada penyakit tersebut. Dalam kebanyakan kes, perubahan gaya hidup dan penjagaan mulut yang baik dapat membantu melegakan gejala.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air kosong dengan kerap
• Kunyah gula-gula getah tanpa gula untuk merangsang air liur
• Hisap ais krim atau gula-gula keras tanpa gula
• Elakkan kafein, alkohol, dan makanan yang terlalu masin atau pedas
• Gunakan pelembap udara di bilik tidur pada waktu malam
• Amalkan kebersihan mulut dengan memberus gigi dan menggunakan flos
• Guna ubat kumur tanpa alkohol

Rawatan perubatan

Doktor atau pakar mungkin mencadangkan penggunaan air liur buatan (pengganti air liur) dalam bentuk semburan, gel, atau tablet hisap untuk melegakan gejala. Terapi laser dos rendah atau rangsangan elektrik pada kelenjar air liur boleh digunakan dalam kes tertentu. Jika punca adalah ubat, doktor akan mempertimbangkan perubahan ubat. Semua rawatan ini perlu dibincangkan dengan pakar kesihatan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk mulut kering, kecuali jika terdapat masalah struktur pada kelenjar air liur atau jika batu air liur menghalang saluran.

Hidup dengan keadaan ini

Mulut kering memerlukan penjagaan harian yang konsisten. Bawa botol air setiap masa, jaga kebersihan mulut, dan elakkan tabiat yang boleh memburukkan keadaan.

Tip gaya hidup

• Minum air secukupnya setiap hari
• Berhenti merokok dan elakkan alkohol
• Amalkan nafas melalui hidung, bukan mulut
• Kawal penyakit kronik seperti kencing manis

Diet dan senaman

Pilih makanan yang lembut dan lembap, seperti sup dan bubur. Kunyah makanan perlahan-lahan dan minum air semasa makan. Elakkan makanan kering, rangup, atau terlalu masin. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh membantu mengurangkan tekanan, yang mungkin memburukkan gejala.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mulut kering yang berterusan boleh menyebabkan rasa tidak selesa, kesukaran bercakap, dan rasa malu. Ia juga boleh menjejaskan mood dan keyakinan diri. Jangan teragak-agak untuk berkongsi perasaan anda dengan keluarga atau doktor.

Pencegahan

Mulut kering tidak selalu dapat dicegah, terutamanya jika ia disebabkan oleh ubat atau penyakit. Namun, anda boleh mengurangkan risikonya dengan menjaga kebersihan mulut, minum air yang mencukupi, dan mengelakkan tabiat seperti merokok dan pengambilan alkohol.

Program saringan

Tiada saringan khas untuk mulut kering, tetapi pemeriksaan kesihatan berkala penting untuk mengesan punca seperti kencing manis.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kerosakan gigi dan penyakit gusi akibat kurang air liur
• Jangkitan kulat dalam mulut (thrush)
• Sukar menelan atau bercakap
• Rasa tidak selesa dan menjejaskan kualiti hidup

Pandangan jangka panjang

Walaupun mulut kering boleh menjadi keadaan yang berterusan, ramai orang berjaya menguruskan gejala dengan rawatan dan perubahan gaya hidup yang sesuai. Dengan nasihat doktor dan penjagaan yang betul, anda boleh menjalani kehidupan yang selesa dan aktif.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.