Thrush (Jangkitan Kulat Candida)

Gambaran keseluruhan

Thrush adalah jangkitan kulat yang biasa berlaku, disebabkan oleh kulat Candida yang secara semula jadi ada di dalam badan. Biasanya ia tidak mendatangkan masalah, tetapi apabila ia membiak secara berlebihan, ia boleh menyebabkan jangkitan di mulut (seriawan) atau di bahagian kemaluan (vagina atau zakar).

Ya, thrush sangat lazim. Kebanyakan orang akan mengalaminya sekurang-kurangnya sekali dalam hidup, terutamanya seriawan mulut atau jangkitan yis faraj.

Thrush boleh menjejaskan lelaki, wanita, dan kanak-kanak. Ia lebih kerap berlaku pada bayi, orang tua, mereka yang mengambil antibiotik, pesakit kencing manis, dan individu yang mempunyai sistem imun yang lemah.

Gejala

Gejala biasa

• Tompok putih atau kekuningan di dalam mulut, lidah, atau tekak
• Kemerahan, kesakitan, atau rasa seperti terbakar di dalam mulut
• Retak atau luka di sudut bibir
• Rasa tidak selesa semasa menelan (jika merebak ke tekak)
• Gatal, kemerahan, atau bengkak di bahagian kemaluan
• Lelehan faraj yang pekat seperti susu atau keju kotej
• Rasa sakit atau tidak selesa semasa hubungan seks atau membuang air kecil

Gejala pada kanak-kanak

• Tompok putih di lidah atau bahagian dalam pipi yang sukar dihilangkan
• Bayi mungkin enggan menyusu kerana mulut yang sakit
• Ruam lampin yang merah dan tidak sembuh dengan krim biasa
• Anak mungkin gelisah atau tidak selesa semasa makan

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Mulut kering atau rasa tidak selesa dengan gigi palsu
• Retak di sudut mulut yang sukar sembuh
• Sukar menelan atau rasa seperti ada sesuatu di tekak
• Kemerahan atau sakit di bawah gigi palsu

Punca

Punca utama

• Pertumbuhan berlebihan kulat Candida yang biasanya terdapat di dalam badan
• Penggunaan antibiotik yang membunuh bakteria baik yang mengawal kulat
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit atau ubat-ubatan
• Perubahan hormon, seperti semasa kehamilan atau haid
• Kelembapan atau kerengsaan pada kulit atau membran mukus

Faktor risiko

• Menghidap kencing manis yang tidak terkawal
• Mengambil ubat steroid atau imunosupresan
• Menghidap HIV/AIDS atau penyakit yang melemahkan imuniti
• Merokok
• Mempunyai gigi palsu yang tidak sesuai atau kebersihan mulut yang kurang
• Menggunakan semburan atau ubat kumur yang mengganggu keseimbangan kulat

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami kesukaran menelan atau bernafas
• Jika jangkitan merebak ke bahagian lain badan
• Jika anda mempunyai sistem imun yang lemah dan mengalami gejala thrush

Buat temujanji rutin jika:

• Jika gejala thrush berlarutan lebih dari 1–2 minggu
• Jika anda mendapat thrush berulang kali (lebih daripada 4 kali setahun)
• Jika anda tidak pasti sama ada gejala anda disebabkan oleh thrush

Diagnosis

Doktor biasanya boleh mendiagnosis thrush dengan memeriksa kawasan yang terjejas dan bertanya tentang gejala anda. Untuk jangkitan mulut, doktor mungkin mengikis sedikit tisu putih untuk melihat di bawah mikroskop.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal pada mulut, lidah, atau bahagian kemaluan
• Swab (sapu) daripada kawasan yang terjejas untuk dihantar ke makmal
• Ujian darah jika doktor mengesyaki masalah kesihatan lain seperti kencing manis

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin akan diminta untuk menerangkan gejala anda, sejarah kesihatan, dan ubat-ubatan yang anda ambil. Pemeriksaan biasanya cepat dan tidak menyakitkan. Jika perlu, doktor akan mengambil sampel kecil untuk ujian lanjut.

Rawatan

Rawatan thrush bergantung pada lokasi dan keterukan jangkitan. Tujuannya adalah untuk menghentikan pertumbuhan kulat dan melegakan gejala. Kebanyakan kes boleh dirawat dengan ubat antikulat yang disapu terus pada kawasan terjejas atau ubat yang diambil melalui mulut.

Penjagaan diri di rumah

• Amalkan kebersihan mulut yang baik — gosok gigi dua kali sehari dan bersihkan lidah
• Jika anda memakai gigi palsu, bersihkan setiap malam dan pastikan ia sesuai dengan baik
• Elakkan gula berlebihan dalam makanan dan minuman, kerana kulat suka gula
• Keringkan bahagian kemaluan dengan baik selepas mandi, dan elakkan pakaian ketat atau lembap
• Gunakan sabun yang lembut dan tanpa pewangi di kawasan sensitif
• Jika bayi anda mengalami thrush, sterilkan puting botol dan dot dengan betul

Rawatan perubatan

Doktor mungkin menetapkan ubat antikulat dalam bentuk krim, losyen, ubat kumur, tablet, atau pessary (untuk faraj). Rawatan biasanya diberikan untuk beberapa hari hingga beberapa minggu, bergantung kepada keterukan jangkitan. Jangan berkongsi ubat dengan orang lain dan ikut arahan doktor dengan teliti.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan sangat jarang diperlukan untuk thrush. Ia hanya dipertimbangkan jika terdapat komplikasi serius seperti abses, tetapi ini amat luar biasa.

Hidup dengan keadaan ini

Thrush biasanya tidak mengganggu kehidupan seharian anda, tetapi ia boleh menyebabkan ketidakselesaan. Anda boleh terus bekerja, bersekolah, dan menjalani aktiviti biasa. Elakkan hubungan seksual sehingga jangkitan sembuh jika ia melibatkan bahagian kemaluan.

Tip gaya hidup

• Kekalkan sistem imun yang sihat dengan tidur yang cukup dan menguruskan tekanan
• Amalkan diet seimbang dan hadkan makanan manis
• Minum air secukupnya untuk mengelakkan mulut kering
• Berhenti merokok jika anda merokok, kerana ia boleh memburukkan thrush mulut

Diet dan senaman

Amalkan diet berkhasiat dengan banyak buah-buahan, sayur-sayuran, dan bijirin penuh. Sesetengah orang mendapati yogurt yang mengandungi kultur hidup membantu mengekalkan keseimbangan bakteria. Bersenam secara teratur boleh menyokong sistem imun, tetapi pastikan anda mandi dan keringkan badan selepas bersenam.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan thrush biasanya tidak menyebabkan tekanan emosi yang serius, tetapi jika jangan jangkitan berulang atau berterusan, ia boleh menjejaskan keyakinan diri atau menyebabkan kebimbangan. Ingat bahawa ini adalah keadaan yang biasa dan boleh dirawat. Jangan malu untuk mendapatkan bantuan perubatan.

Pencegahan

Sebahagian besar kes thrush boleh dicegah dengan mengamalkan gaya hidup sihat, menjaga kebersihan, dan menguruskan faktor risiko seperti kencing manis. Elakkan penggunaan antibiotik yang tidak perlu, dan jaga kebersihan mulut serta bahagian kemaluan.

Vaksin

Tiada vaksin untuk mencegah thrush. Pencegahan lebih tertumpu kepada menjaga keseimbangan badan dan mengurangkan faktor risiko.

Program saringan

Tiada saringan rutin untuk thrush. Ujian dijalankan hanya apabila anda mengalami gejala yang memerlukan diagnosis.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan boleh merebak ke esofagus (tiub makanan), menyebabkan kesukaran menelan
• Thrush boleh merebak ke bahagian lain badan, terutamanya pada orang yang mempunyai sistem imun yang lemah
• Jangkitan thrush faraj yang berulang boleh menyebabkan kerengsaan dan ketidakselesaan yang berterusan
• Pada kes yang sangat jarang, kulat boleh masuk ke dalam aliran darah (candidemia)

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang sesuai dan perubahan gaya hidup, hampir semua kes thrush sembuh sepenuhnya. Ia biasanya tidak meninggalkan kesan kekal. Jika anda kerap mendapat thrush, doktor boleh membantu mencari punca asas dan merancang rawatan yang lebih berkesan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.