Kayap (Herpes Zoster)

Gambaran keseluruhan

Kayap (juga dikenali sebagai herpes zoster) ialah jangkitan virus yang menyebabkan ruam yang menyakitkan. Ia disebabkan oleh virus yang sama dengan cacar air. Selepas seseorang sembuh daripada cacar air, virus ini bersembunyi dalam saraf dan boleh aktif semula bertahun-tahun kemudian. Ruam kayap biasanya muncul sebagai lepuh pada satu bahagian badan.

Ya, kayap agak biasa, terutamanya dalam kalangan orang dewasa berumur 50 tahun ke atas dan mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah.

Kayap boleh menyerang sesiapa sahaja yang pernah menghidap cacar air, tetapi ia lebih kerap berlaku pada orang berusia 50 tahun ke atas, individu yang mengalami tekanan, atau mereka yang sistem imunnya lemah akibat penyakit atau ubat-ubatan tertentu.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit, rasa terbakar, atau kebas pada bahagian kulit sebelum ruam muncul
• Ruam merah yang berkembang menjadi lepuh kecil berisi cecair
• Lepuh yang biasanya muncul dalam bentuk jalur di sebelah badan atau muka
• Kulit menjadi sangat sensitif, terutama apabila disentuh ringan
• Demam, sakit kepala, menggigil, atau berasa letih

Gejala pada kanak-kanak

• Pada kanak-kanak, kayap jarang berlaku tetapi boleh muncul. Gejalanya selalunya lebih ringan, termasuk ruam lepuh kecil dan ketidakselesaan di kawasan kulit. Jika anak anda pernah mendapat cacar air, dan kemudian mengadu sakit atau ruam pada satu bahagian badan, bawa berjumpa doktor.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada orang dewasa yang lebih tua, gejala kayap boleh menjadi lebih teruk. Kesakitan mungkin lebih lama bertahan, ruam mungkin lebih luas, dan terdapat risiko komplikasi seperti neuralgia post-herpetik — kesakitan yang berterusan selepas ruam hilang.

Punca

Punca utama

• Kayap disebabkan oleh pengaktifan semula virus varicella-zoster — virus yang sama menyebabkan cacar air. Selepas sembuh, virus ini tidak keluar dari badan; ia tidur dalam bahagian saraf dan boleh aktif semula apabila sistem imun menjadi lemah atau apabila faktor lain mencetuskan pengaktifan ini.

Faktor risiko

• Usia 50 tahun ke atas
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit seperti HIV/AIDS atau kanser
• Pengambilan ubat-ubatan yang menekan imun, seperti steroid jangka panjang
• Tekanan emosi atau fizikal yang keterlaluan
• Pernah menghidap cacar air sebelum ini

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Anda mengesyaki kayap, terutamanya jika ruam muncul berhampiran mata
• Kesakitan sangat teruk dan mengganggu tidur atau aktiviti harian
• Ruam cepat merebak atau menimbulkan lepuh besar
• Anda berumur 50 tahun ke atas atau mempunyai sistem imun yang lemah

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mengalami gejala awal seperti sakit atau ruam pada bahagian kulit dan ingin mendapatkan nasihat serta rawatan awal
• Untuk bertanya tentang vaksin kayap

Diagnosis

Doktor biasanya boleh mengesan kayap dengan melihat ruam dan bertanya tentang gejala anda. Ruam kayap mempunyai ciri yang agak khas — ia muncul sebagai jalur lepuh pada satu sisi badan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan antibodi virus jika ruam tidak jelas
• Ujian makmal ke atas cecair lepuh untuk mengesahkan virus dalam kes yang jarang atau rumit

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Semasa pemeriksaan, doktor akan melihat ruam, bertanya tentang kesakitan dan sejarah kesihatan. Biasanya tiada ujian diperlukan. Jika disahkan kayap, doktor akan membincangkan rawatan dan cara mengurangkan kesakitan.

Rawatan

Rawatan kayap bertujuan untuk mengurangkan kesakitan, memendekkan tempoh jangkitan, dan mengurangkan risiko komplikasi. Rawatan paling berkesan jika dimulakan dalam masa 3 hari selepas ruam muncul.

Penjagaan diri di rumah

• Tutup ruam dengan kain kasa yang bersih untuk mengurangkan risiko penyebaran
• Cuci tangan dengan sabun dan air selepas menyentuh ruam
• Letakkan kompres sejuk dan lembap pada kawasan yang sakit untuk melegakan rasa terbakar
• Pakai pakaian longgar yang tidak menggosok ruam
• Rehat secukupnya dan minum air yang cukup

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat antiviral untuk melawan virus dan ubat sakit untuk mengawal kesakitan. Bagi kesakitan yang teruk atau berlarutan, doktor boleh merujuk kepada pakar sakit atau menetapkan rawatan lain. Semua ubat perlu diambil mengikut nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan tidak diperlukan untuk kayap. Rawatan adalah dengan ubat-ubatan dan penjagaan sokongan.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa sakit, pastikan ruam sentiasa bersih dan kering. Elakkan menggaru kerana boleh menyebabkan jangkitan kuman. Anda boleh terus bekerja jika berasa selesa, tetapi elakkan sentuhan dengan individu yang belum pernah kena cacar air, terutamanya wanita hamil dan bayi.

Tip gaya hidup

• Ambil masa untuk berehat dan tidur yang cukup
• Kurangkan stres dengan aktiviti santai seperti mendengar muzik atau tarik nafas dalam
• Elakkan berkongsi tuala atau pakaian dengan orang lain
• Pastikan ruam ditutup untuk mengurangkan risiko jangkitan kepada orang lain

Diet dan senaman

Makan makanan yang berkhasiat dan seimbang membantu menyokong badan melawan jangkitan. Apabila ruam mulai pulih dan kesakitan berkurang, lakukan senaman ringan seperti berjalan kaki untuk meningkatkan tenaga. Elakkan aktiviti berat atau berpeluh banyak semasa ruam masih aktif kerana boleh menyebabkan kerengsaan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Kesakitan yang berpanjangan boleh menjejaskan emosi dan menyebabkan tekanan, keresahan, atau kemurungan. Adalah normal untuk berasa kecewa. Bercakap dengan keluarga, rakan, atau doktor tentang perasaan anda. Jika anda berasa sangat tertekan atau ada fikiran untuk mencederakan diri, segera hubungi doktor atau perkhidmatan sokongan kesihatan mental tempatan.

Pencegahan

Kayap boleh dicegah atau dikurangkan keterukannya melalui vaksinasi. Vaksin kayap disyorkan untuk orang dewasa, terutamanya yang berumur 50 tahun ke atas, dan bagi mereka yang pernah menghidap kayap sebelum ini untuk mengurangkan risiko berulang.

Vaksin

Vaksin kayap terdapat di Malaysia dan boleh didapati di klinik kesihatan dan klinik swasta tertentu. Ia tidak memberikan perlindungan 100%, tetapi sangat membantu mengurangkan risiko dan keparahan kayap. Rujuk doktor anda untuk maklumat lanjut tentang vaksin ini.

Program saringan

Tiada pemeriksaan rutin untuk kayap. Diagnosis dibuat berdasarkan gejala dan pemeriksaan fizikal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Neuralgia post-herpetik – kesakitan yang berterusan di kawasan ruam walaupun selepas ruam hilang
• Jangkitan bakteria pada lepuh yang boleh melambatkan penyembuhan
• Masalah mata, seperti keradangan kornea, jika ruam berlaku di kawasan mata
• Komplikasi saraf, seperti kelemahan otot muka atau gangguan pendengaran (sindrom Ramsay Hunt)

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang pulih sepenuhnya dalam 2 hingga 4 minggu. Dengan rawatan awal, kesakitan dapat dikurangkan dan risiko komplikasi menjadi rendah. Walaupun sesetengah orang mengalami kesakitan yang berlarutan, banyak pilihan rawatan tersedia. Vaksin juga boleh membantu mencegah keadaan ini pada masa hadapan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.