Kanser Mulut (Oral Cancer): Panduan Lengkap

Gambaran keseluruhan

Kanser mulut (oral cancer) ialah pertumbuhan sel-sel abnormal di dalam rongga mulut, termasuk pada bibir, gusi, lidah, pipi dalam, lelangit, dan bawah lidah. Sel-sel ini boleh membentuk ketumbuhan (tumor) dan merebak ke bahagian lain jika tidak dirawat.

Kanser mulut agak jarang berbanding kanser lain, tetapi ia berlaku di Malaysia. Menurut Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM), ia menyumbang sebilangan kecil daripada semua kes kanser di negara ini.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih biasa berlaku pada mereka yang berumur 40 tahun ke atas, terutamanya lelaki. Mereka yang merokok, menghisap tembakau, atau mengambil alkohol dalam kuantiti banyak mempunyai risiko yang lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit atau luka di mulut yang tidak sembuh lebih daripada tiga minggu
• Ketumbuhan atau penebalan pada pipi atau gusi
• Tompok putih (leukoplakia) atau merah (eritroplakia) di dalam mulut
• Sakit atau sukar apabila menelan
• Sakit tekak yang berpanjangan atau suara berubah
• Kebas pada bahagian mulut atau lidah
• Gigi longgar atau gusi berdarah tanpa sebab

Gejala pada kanak-kanak

• Kanser mulut jarang berlaku pada kanak-kanak. Namun, jika terdapat luka atau bengkak yang tidak sembuh, ia perlu diperiksa oleh doktor. Ibu bapa perlu memberi perhatian kepada sebarang perubahan luar biasa di mulut anak.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada orang tua, gejala mungkin dikelirukan dengan masalah gigi palsu atau gigi sensitif. Perubahan kecil seperti luka yang tidak sembuh, kesakitan, atau kesukaran memakai gigi palsu harus diperiksa oleh doktor atau doktor gigi.

Punca

Punca utama

• Punca sebenar kanser mulut tidak diketahui, tetapi ia berkaitan dengan kerosakan DNA dalam sel mulut. Faktor seperti penggunaan tembakau, alkohol, jangkitan HPV, dan pendedahan matahari pada bibir boleh meningkatkan risiko.

Faktor risiko

• Merokok atau menghisap tembakau
• Mengunyah tembakau atau sireh
• Pengambilan alkohol yang berlebihan dan kerap
• Jangkitan Human Papillomavirus (HPV)
• Pendedahan berpanjangan kepada cahaya matahari tanpa perlindungan bibir
• Sejarah keluarga kanser mulut
• Sistem imun yang lemah
• Diet yang kurang buah-buahan dan sayur-sayuran

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Luka di mulut yang tidak sembuh selepas tiga minggu
• Sakit berterusan atau ketumbuhan yang membesar di mulut
• Kesukaran menelan atau bengkak di leher

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan gigi secara berkala adalah disarankan. Jika anda melihat perubahan baru yang berlarutan lebih daripada tiga minggu, berjumpalah doktor.

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah perubatan, memeriksa rongga mulut, leher, dan kelenjar limfa. Jika perlu, doktor akan merujuk anda kepada pakar telinga, hidung, dan tekak (ENT) atau pakar onkologi untuk ujian lanjut.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Biopsi – mengambil sampel kecil tisu dari kawasan yang mencurigakan untuk diperiksa di bawah mikroskop
• Ujian pengimejan – seperti X-ray, CT scan, atau MRI untuk melihat sejauh mana kanser merebak
• Ujian darah untuk penilaian kesihatan umum
• Panendoskopi – pemeriksaan dengan tiub fleksibel untuk melihat bahagian dalam mulut dan tekak

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin berasa tidak selesa semasa pemeriksaan, tetapi ia tidak menyakitkan. Biopsi biasanya dilakukan dengan kebas tempatan. Keputusan mungkin mengambil beberapa hari. Doktor akan membincangkan semua hasil dan pilihan rawatan dengan anda.

Rawatan

Rawatan kanser mulut bergantung kepada jenis, peringkat (stage), saiz tumor, dan kesihatan keseluruhan pesakit. Pasukan perubatan akan mencadangkan pelan rawatan yang terbaik untuk keadaan anda. Ini termasuk pembedahan, radioterapi, kemoterapi, terapi sasaran, atau imunoterapi.

Penjagaan diri di rumah

• Semasa rawatan, pastikan anda berehat dan amalkan kebersihan mulut yang baik.
• Makan makanan yang mudah ditelan seperti bubur atau sup.
• Elakkan merokok dan alkohol.
• Jaga emosi anda dengan mencari sokongan daripada keluarga dan rakan.

Rawatan perubatan

Pembedahan untuk membuang tumor dan tisu yang terjejas adalah rawatan biasa. Radioterapi menggunakan sinaran untuk membunuh sel kanser. Kemoterapi menggunakan ubat-ubatan untuk memusnahkan sel kanser di seluruh badan. Terapi sasaran atau imunoterapi mungkin digunakan untuk kanser yang spesifik. Doktor akan menerangkan kebaikan dan risiko setiap pilihan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya disyorkan untuk tumor yang belum merebak. Ia boleh membuang tisu kanser dan sedikit tisu normal di sekelilingnya untuk memastikan kanser tiada lagi.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup selepas diagnosis kanser mulut boleh mencabar. Anda mungkin perlu menyesuaikan diri dengan kesan rawatan seperti kesukaran mengunyah, menelan atau bercakap. Doktor, jururawat, dan pakar pemakanan akan membantu anda menguruskan kesan sampingan. Susulan secara berkala penting untuk memantau pemulihan.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan alkohol untuk mengurangkan risiko kanser berulang.
• Amalkan kebersihan mulut yang baik; berus gigi dan bilas mulut dengan kerap.
• Lindungi bibir daripada cahaya matahari dengan menggunakan krim bibir pelindung atau topi.
• Dapatkan rehat yang cukup dan kekalkan aktiviti ringan mengikut keupayaan.

Diet dan senaman

Makan makanan yang lembut seperti bubur, sup, smoothie, atau makanan yang dilenyek untuk memudahkan penelanan. Pastikan anda minum air yang cukup. Cuba kekalkan berat badan yang sihat. Senaman ringan seperti berjalan kaki, jika dibenarkan doktor, boleh membantu memulihkan tenaga.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menerima diagnosis kanser adalah peristiwa yang menekan. Anda mungkin berasa risau, sedih, atau takut. Ini adalah perkara biasa. Bercakap dengan kaunselor, ahli psikologi, atau kumpulan sokongan boleh membantu. Ingat, anda tidak bersendirian. Jika anda berasa tertekan atau ada fikiran untuk mencederakan diri, hubungi talian sokongan krisis kesihatan mental tempatan atau pakar kesihatan mental anda dengan segera.

Pencegahan

Tidak semua kes boleh dicegah, tetapi anda boleh mengurangkan risiko dengan tidak merokok, mengehadkan alkohol, mengamalkan diet sihat, dan melindungi bibir daripada matahari. Vaksin HPV juga boleh membantu mencegah jangkitan yang dikaitkan dengan kanser mulut.

Vaksin

Vaksin HPV disyorkan untuk lelaki dan perempuan untuk mencegah jangkitan HPV yang boleh menyebabkan kanser mulut dan jenis kanser lain. Tanya doktor atau pegawai kesihatan anda sama ada anda layak menerima vaksin ini.

Program saringan

Tidak ada ujian saringan rasmi untuk kanser mulut di Malaysia, tetapi doktor gigi biasanya memeriksa mulut semasa pemeriksaan berkala. Penting untuk memeriksa sendiri di depan cermin untuk melihat perubahan seperti luka atau ketumbuhan yang tidak sembuh.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser boleh merebak ke tisu berdekatan dan kelenjar limfa di leher.
• Ia boleh bermetastasis ke organ lain seperti paru-paru atau hati.
• Fungsi mulut seperti mengunyah, menelan, dan bercakap boleh terjejas teruk.
• Infeksi dan pendarahan di kawasan tumor.

Pandangan jangka panjang

Sekiranya dikesan awal, kanser mulut boleh dirawat dengan berkesan dan kebanyakan pesakit boleh pulih. Walaupun ia adalah penyakit serius, rawatan moden dan sokongan yang baik memberikan harapan yang besar. Setiap pesakit berbeza, jadi sentiasa berbincang dengan doktor tentang prognosis dan rawatan.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Oral Cancer Foundation ↗
• American Cancer Society ↗

Organisasi tempatan

• National Cancer Society Malaysia (NCSM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.