Penyakit Lyme

Gambaran keseluruhan

Penyakit Lyme ialah jangkitan bakteria yang disebarkan melalui gigitan kutu yang terinfeksi. Bakteria ini boleh menyebabkan gejala seperti ruam, demam, serta sakit pada sendi dan otot. Jika dirawat awal, kebanyakan pesakit pulih sepenuhnya.

Penyakit Lyme jarang berlaku di Malaysia, tetapi lebih biasa di kawasan beriklim sederhana seperti Amerika Syarikat dan Eropah. Risiko terutamanya bagi pengembara yang melawat kawasan berhutan atau berumput.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti jika digigit kutu yang membawa bakteria. Ia lebih cenderung berlaku kepada individu yang sering beraktiviti luar di kawasan hutan, taman, atau rumput tinggi, serta mereka yang tidak membuang kutu dengan segera.

Gejala

Gejala biasa

• Ruam merah yang semakin membesar di kawasan gigitan, kadang-kadang berbentuk seperti sasaran (bull's-eye)
• Demam
• Sakit kepala
• Keletihan yang berlarutan
• Sakit otot dan sendi
• Bengkak kelenjar limfa berhampiran gigitan

Gejala pada kanak-kanak

• Ruam mungkin tidak disedari jika berada di kawasan kulit yang tersembunyi
• Demam dan ruam pada badan
• Kerengsaan atau menangis berlebihan
• Gangguan tidur atau rasa mengantuk luar biasa

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Ruam mungkin kurang ketara atau langsung tidak muncul
• Kekeliruan atau perubahan kesedaran
• Sakit sendi yang teruk, terutamanya di lutut
• Keletihan kronik yang berpanjangan

Punca

Punca utama

• Jangkitan bakteria Borrelia burgdorferi melalui gigitan kutu yang terinfeksi
• Kutu perlu melekat dan menggigit selama lebih kurang 24 jam untuk menyebarkan bakteria
• Penyakit ini tidak merebak dari orang ke orang melalui sentuhan, batuk, atau hubungan seksual

Faktor risiko

• Aktiviti luar di kawasan hutan, taman, atau rumput tinggi
• Perjalanan ke kawasan yang mempunyai banyak kes Penyakit Lyme, seperti Amerika Syarikat dan Eropah
• Membiarkan kutu melekat di kulit dalam tempoh yang lama
• Tidak membuat pemeriksaan badan untuk kutu selepas aktiviti luar

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda dapati ruam berbentuk sasaran selepas digigit kutu atau selepas berada di kawasan berisiko
• Jika anda mengalami gejala seperti demam, sakit kepala, dan keletihan selepas gigitan kutu
• Jika anda mengalami sakit sendi yang berulang tanpa sebab yang jelas

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda pernah digigit kutu dan ingin mendapatkan nasihat lanjut tentang pencegahan atau pemeriksaan
• Jika anda pulang dari kawasan berisiko dan mempunyai kebimbangan tentang jangkitan ini

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang sejarah perjalanan, pendedahan kepada kutu, dan memeriksa gejala fizikal seperti ruam. Diagnosis biasanya dibuat berdasarkan gejala dan sejarah pendedahan, terutamanya jika ruam khas hadir.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan antibodi terhadap bakteria Borrelia
• Ujian PCR (dalam keadaan tertentu) untuk mengesan bahan genetik bakteria

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor mungkin mengambil sampel darah dan menghantarnya ke makmal. Keputusan boleh mengambil masa beberapa hari hingga seminggu. Jika gejala dan sejarah menunjukkan Penyakit Lyme, doktor mungkin memulakan rawatan lebih awal tanpa menunggu keputusan ujian.

Rawatan

Penyakit Lyme boleh dirawat dengan antibiotik. Rawatan yang dimulakan lebih awal memberikan peluang pemulihan yang lebih baik. Doktor akan menentukan jenis, dos, dan tempoh rawatan mengikut peringkat penyakit serta keadaan kesihatan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan kutu dibuang dengan betul menggunakan pinset halus; tarik perlahan tanpa memulas atau menghancurkan kutu
• Bersihkan kawasan gigitan dengan sabun dan air
• Rehat yang cukup dan tidur yang berkualiti
• Minum air secukupnya untuk mengelakkan dehidrasi
• Gunakan ubat penurun demam atau melegakan kesakitan yang disyorkan oleh doktor atau ahli farmasi, mengikut arahan

Rawatan perubatan

Rawatan utama ialah antibiotik yang diambil melalui mulut, biasanya selama beberapa minggu. Bagi kes yang lebih teruk atau yang melibatkan sistem saraf atau jantung, antibiotik mungkin diberikan melalui suntikan di hospital. Doktor akan memilih antibiotik yang paling sesuai untuk anda.

Hidup dengan keadaan ini

Kebanyakan pesakit pulih sepenuhnya selepas rawatan antibiotik. Namun, sesetengah individu mungkin mengalami gejala berterusan seperti keletihan, sakit otot, atau masalah tumpuan. Adalah penting untuk terus berhubung dengan doktor bagi pemantauan dan sokongan.

Tip gaya hidup

• Amalkan pemeriksaan badan untuk kutu selepas berada di kawasan luar
• Gunakan penghalau serangga yang disyorkan di kawasan berisiko
• Pastikan kawasan kediaman bersih dan bebas daripada tikus atau haiwan liar
• Elakkan berjalan di rumput tinggi tanpa perlindungan seperti kasut bertutup

Diet dan senaman

Makanan seimbang yang kaya dengan buah-buahan, sayur-sayuran, dan protein membantu mengekalkan sistem imun. Senaman ringan seperti berjalan atau regangan boleh membantu, tetapi dengarkan badan anda – jika letih, berehat lebih penting daripada memaksa diri.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi gejala yang berlarutan boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, atau kemurungan. Ini adalah perkara biasa. Anda tidak perlu bersendirian – berbincang dengan doktor tentang perasaan anda, dan dapatkan sokongan daripada keluarga, rakan, atau kaunselor.

Pencegahan

Ya, langkah pencegahan adalah cara terbaik untuk mengelak Penyakit Lyme. Anda perlu mengelakkan gigitan kutu dengan memakai pakaian yang menutup kulit, menggunakan penghalau serangga (ikut arahan pada label), dan memeriksa seluruh badan untuk kutu selepas berada di luar.

Vaksin

Pada masa ini, tiada vaksin untuk Penyakit Lyme yang tersedia secara meluas. Oleh itu, langkah perlindungan adalah sangat penting.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk Penyakit Lyme bagi orang yang sihat. Ujian dilakukan hanya apabila terdapat gejala atau sejarah pendedahan yang jelas.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Lyme arthritis – bengkak dan sakit pada sendi, terutamanya lutut
• Masalah neurologi seperti meningitis (keradangan selaput otak), Bell's palsy (kelemahan otot muka), atau kesemutan
• Masalah jantung seperti keradangan otot jantung yang boleh menyebabkan irama tidak teratur

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan awal, kebanyakan pesakit sembuh sepenuhnya tanpa kesan jangka panjang. Bagi pesakit yang mengalami gejala berlarutan, sokongan perubatan dan pemantauan boleh membantu meningkatkan kualiti hidup. Masih ada harapan dan banyak cara untuk menguruskan keadaan.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - Lyme Disease ↗
• World Health Organization (WHO) - Lyme disease fact sheet ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.