Kanser Testis (Buah Zakar)

Gambaran keseluruhan

Kanser testis berlaku apabila sel-sel abnormal dalam buah zakar (testis, iaitu organ yang menghasilkan sperma dan hormone lelaki) membesar dan membahagi secara tidak terkawal, lalu membentuk ketulan atau tumor. Kanser testis adalah salah satu jenis kanser yang paling boleh dirawat, terutamanya jika dikesan awal.

Kanser testis tidak begitu lazim berbanding kanser lain, tetapi ia adalah kanser yang paling kerap menyerang lelaki muda di antara umur 15 hingga 45 tahun.

Ia lebih kerap berlaku pada lelaki dalam lingkungan umur 15 hingga 45 tahun, tetapi boleh menyerang pada sebarang umur. Lelaki dengan sejarah buah zakar tidak turun (undescended testis) atau mereka yang mempunyai sejarah keluarga kanser testis mempunyai risiko yang lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Ketulan atau bengkak pada salah satu buah zakar – selalunya tidak menyakitkan
• Rasa berat atau tidak selesa pada skrotum (kantung kulit yang membungkus buah zakar)
• Perubahan saiz, bentuk atau tekstur buah zakar – contohnya menjadi lebih keras atau tidak sama seperti biasa
• Sakit yang membataskan atau nyeri pada buah zakar, pangkal paha atau bahagian bawah abdomen
• Rasa tidak selesa yang berlarutan di bahagian pangkal paha

Gejala pada kanak-kanak

• Kanser testis jarang berlaku pada kanak-kanak, tetapi gejala yang sama boleh muncul, seperti bengkak yang tidak menyakitkan pada buah zakar.
• Jika anak anda mengalami bengkak atau perubahan pada buah zakar, bawa berjumpa doktor dengan segera tanpa menunggu.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada lelaki yang lebih tua, gejala mungkin serupa dengan jangkitan atau masalah lain seperti hernia. Jangan menganggap ia hanya perkara biasa – sebarang perubahan pada buah zakar perlu diperiksa oleh doktor.

Punca

Punca utama

• Punca sebenar kanser testis masih tidak diketahui, tetapi ia bermula apabila sel-sel dalam buah zakar mengalami perubahan genetik (mutasi) dan membiak tanpa kawalan.
• Kebanyakan kanser testis bermula daripada sel-sel kuman, iaitu sel yang sepatutnya menghasilkan sperma.

Faktor risiko

• Buah zakar yang tidak turun ke dalam skrotum semasa kecil (cryptorchidism) – risiko masih walaupun selepas pembedahan membetulkannya
• Sejarah keluarga yang menghidap kanser testis (terutama bapa atau abang)
• Pernah menghidap kanser pada buah zakar yang satu lagi
• Sindrom Klinefelter – keadaan genetik pada lelaki yang mempunyai kromosom X tambahan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sakit yang sangat teruk secara tiba-tiba pada buah zakar atau perut – ini mungkin tanda keadaan lain seperti kilasan testis yang memerlukan rawatan kecemasan
• Demam panas dan bengkak yang tidak mereda
• Sukar bernafas atau muntah-muntah yang berterusan

Buat temujanji rutin jika:

• Ketulan atau bengkak pada buah zakar, walaupun tidak menyakitkan
• Rasa berat atau tidak selesa pada skrotum yang berlarutan
• Perubahan saiz atau bentuk buah zakar yang tidak biasa
• Minta nasihat doktor jika anda mempunyai faktor risiko seperti sejarah keluarga atau buah zakar tidak turun

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah kesihatan anda, kemudian melakukan pemeriksaan fizikal pada buah zakar dan kawasan sekitarnya. Jika terdapat tanda yang mencurigakan, doktor akan mencadangkan ujian lanjut untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ultrasound skrotum – ujian yang menggunakan gelombang bunyi untuk menghasilkan imej buah zakar dan menentukan sama ada ketulan itu pejal, berisi cecair atau ketulan lain
• Ujian darah untuk penanda tumor – bahan yang dihasilkan oleh kanser, seperti AFP dan hCG, yang membantu mengesahkan kehadiran kanser testis dan memantau keberkesanan rawatan
• Imbasan CT (tomografi berkomputer) – untuk memeriksa sama ada kanser telah merebak ke nodus limfa atau organ lain

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika kanser testis disahkan, anda akan dirujuk kepada pakar onkologi atau pakar urologi. Doktor akan membincangkan peringkat kanser dan pilihan rawatan yang sesuai. Anda mungkin perlu menjalani beberapa ujian tambahan untuk memastikan rawatan yang terbaik.

Rawatan

Rawatan kanser testis bergantung kepada jenis, peringkat dan kesihatan keseluruhan anda. Kanser testis sangat sensitif terhadap rawatan dan mempunyai kadar kesembuhan yang tinggi, walaupun telah merebak. Pasukan perubatan akan menerangkan setiap langkah dan membantu anda membuat keputusan yang tepat.

Penjagaan diri di rumah

• Ikuti jadual susulan dengan doktor dengan tekun – pemeriksaan berkala penting untuk memastikan kanser tidak kembali
• Rehat yang cukup selepas pembedahan dan elakkan aktiviti berat sehingga doktor membenarkan
• Berhenti merokok dan kurangkan alkohol untuk menyokong pemulihan
• Lakukan pemeriksaan sendiri buah zakar setiap bulan dan lapor sebarang perubahan baru kepada doktor

Rawatan perubatan

Rawatan utama adalah pembedahan untuk membuang buah zakar yang terjejas (orchidectomy). Selepas itu, rawatan tambahan mungkin disyorkan bergantung pada peringkat kanser, termasuk kemoterapi (menggunakan ubat untuk membunuh sel kanser), radioterapi (menggunakan sinaran tenaga tinggi) atau terapi yang menyasarkan sel-sel kanser secara khusus. Doktor akan menerangkan kebaikan dan kesan sampingan setiap rawatan sebelum anda memulakannya.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan membuang buah zakar yang diserang kanser biasanya merupakan langkah pertama. Lelaki masih boleh menjalani kehidupan normal dengan satu buah zakar yang sihat. Implan testis (prostesis / buah zakar tiruan) mungkin ditawarkan untuk sebab kosmetik – anda boleh berbincang dengan doktor tentang pilihan ini.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas rawatan, anda perlu menjaga luka pembedahan, menguruskan sebarang kesan sampingan rawatan dan menghadiri semua janji temu susulan. Kembali kepada rutin harian secara beransur-ansur. Anda mungkin berasa letih atau tidak bermaya – itu adalah perkara biasa dan akan beransur pulih dari masa ke masa.

Tip gaya hidup

• Amalkan pemeriksaan sendiri buah zakar setiap bulan untuk mengesan sebarang perubahan pada buah zakar yang sihat
• Tidur yang cukup dan uruskan tekanan dengan cara yang sihat, seperti senaman pernafasan atau bercakap dengan orang tersayang
• Elakkan merokok dan hadkan pengambilan alkohol untuk menjaga kesihatan jangka panjang

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang dengan banyak buah-buahan, sayur-sayuran, bijirin penuh dan protein yang mencukupi. Berjalan atau senaman ringan boleh membantu meningkatkan tenaga dan mood, tetapi pastikan anda berbincang dengan doktor sebelum memulakan sebarang rutin senaman, terutamanya selepas pembedahan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghidap kanser boleh membawa perasaan takut, sedih, cemas, marah atau tertekan. Ini adalah normal. Jangan abaikan kesihatan mental anda – dapatkan sokongan daripada kaunselor, ahli psikologi atau kumpulan sokongan. Jika anda mengalami krisis emosi, sila hubungi talian bantuan kesihatan mental yang tersedia di kawasan anda atau talian yang disenaraikan di laman web ini, dengan segera.

Pencegahan

Kanser testis tidak dapat dicegah secara khusus kerana puncanya tidak diketahui. Namun, pengesanan awal adalah sangat penting. Lelaki digalakkan melakukan pemeriksaan sendiri buah zakar setiap bulan untuk mengenal pasti sebarang perubahan dan mendapatkan rawatan segera jika ada yang mencurigakan.

Program saringan

Tiada ujian saringan rasmi yang disyorkan untuk kanser testis dalam populasi umum. Pemeriksaan sendiri secara berkala adalah cara yang baik untuk mengenali keadaan buah zakar anda sendiri. Jika anda mempunyai faktor risiko seperti buah zakar tidak turun atau sejarah keluarga, berbincang dengan doktor tentang pemeriksaan yang sesuai untuk anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sel-sel kanser boleh merebak dari buah zakar ke nodus limfa di bahagian perut, kemudian ke paru-paru, hati atau otak.
• Kanser yang telah merebak boleh menyebabkan masalah kesihatan yang serius seperti sakit teruk, kesukaran bernafas, atau kegagalan organ.
• Rawatan yang tertunda juga boleh mengurangkan peluang untuk sembuh sepenuhnya.

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, kanser testis adalah salah satu jenis kanser yang paling boleh dirawat. Walaupun ia telah merebak, kadar kesembuhan masih sangat tinggi. Kebanyakan lelaki yang dirawat untuk kanser testis dapat menjalani kehidupan yang panjang dan sihat. Dengan rawatan yang betul dan sokongan yang baik, ada banyak harapan untuk pulih dan kembali menjalani kehidupan secara normal.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.