Jangkitan Saluran Kencing (UTI) pada Kanak-kanak

Gambaran keseluruhan

Jangkitan saluran kencing (UTI) berlaku apabila kuman, biasanya bakteria, masuk ke dalam sistem kencing — bahagian tubuh yang menghasilkan dan mengeluarkan air kencing. Sistem ini termasuk buah pinggang, salur ureter, pundi kencing, dan salur uretra. Pada kanak-kanak, UTI perlu dikesan awal kerana boleh menyebabkan masalah buah pinggang.

Ya, ia agak kerap berlaku. Kanak-kanak perempuan berisiko lebih tinggi berbanding lelaki, tetapi bayi lelaki yang belum dikhitan juga mudah terkena. Kebanyakan UTI pada kanak-kanak adalah jangkitan pundi kencing yang mudah dirawat jika dikesan awal.

UTI boleh berlaku pada semua peringkat umur kanak-kanak — daripada bayi baru lahir hingga remaja. Risiko lebih tinggi pada kanak-kanak perempuan dan kanak-kanak lelaki yang belum dikhitan, serta kanak-kanak yang mengalami sembelit, menahan kencing, atau ada kelainan pada salur kencing.

Gejala

Gejala biasa

• Sering rasa ingin buang air kecil, tetapi keluar sedikit sahaja
• Pedih atau rasa seperti terbakar ketika membuang air kecil
• Air kencing keruh, berbau kuat, atau mengandungi darah
• Sakit di bahagian bawah perut atau kawasan pundi kencing

Gejala pada kanak-kanak

• Demam tanpa sebab yang jelas, terutama pada bayi di bawah 5 tahun
• Menangis kuat atau kelihatan merengsa ketika membuang air kecil
• Muntah, kurang makan, atau tidak mahu menyusu
• Anak yang sudah pandai ke tandas tiba-tiba mula mengompol atau kerap ke tandas
• Air kencing berbau busuk atau lampin sentiasa basah dan berbau

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Demam atau menggigil secara tiba-tiba
• Keliru atau menjadi sukar dikenali seperti biasa
• Sakit di bahagian belakang atau sisi abdomen yang tidak hilang
• Kerap terjaga malam untuk ke tandas atau tidak dapat menahan kencing

Punca

Punca utama

• Bakteria daripada najis masuk melalui bukaan salur kencing (uretra)
• Kuman bergerak naik ke pundi kencing dan boleh sampai ke buah pinggang
• Pundi kencing tidak dikosongkan sepenuhnya kerana menahan kencing atau sembelit
• Kebersihan kawasan lampin atau alat kelamin yang kurang dijaga

Faktor risiko

• Kanak-kanak perempuan kerana salur kencing lebih pendek
• Bayi lelaki yang belum dikhitan
• Masalah sembelit yang berlarutan
• Kelainan bentuk atau fungsi salur kencing, seperti refluks air kencing ke buah pinggang
• Penggunaan kateter kencing atau prosedur lain pada salur kencing

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Bawa anak berjumpa doktor atau ke klinik kesihatan pada hari yang sama jika berumur di bawah 6 bulan dengan demam
• Jumpa doktor segera jika ada darah dalam air kencing, sakit teruk, atau anak kelihatan sangat tidak sihat

Buat temujanji rutin jika:

• Buat temu janji jika anak kerap rasa pedih ketika kencing tetapi tidak demam
• Buat temu janji jika anak mula mengompol semula selepas lama kering, atau jika gejala tidak hilang selepas rawatan selesai

Diagnosis

Doktor perlu melihat simptom dan mendapat sampel air kencing untuk ujian. Pada kanak-kanak yang belum boleh kencing mengikut arahan, jururawat mungkin menggunakan beg plastik steril atau kaedah kutipan bersih. Doktor juga akan bertanya tentang tabiat minum, tandas, dan sejarah kesihatan keluarga.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian jalur air kencing (dipstick) — pemeriksaan cepat di klinik untuk mengesan tanda jangkitan
• Kultur air kencing — sampel dihantar ke makmal untuk mengenal pasti jenis bakteria
• Jika perlu, ultrasound buah pinggang dan pundi kencing untuk melihat struktur salur kencing

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Hasil ujian air kencing biasanya mula kelihatan dalam masa 24 hingga 48 jam. Doktor mungkin memberi rawatan sebelum keputusan penuh keluar, terutama jika kanak-kanak kelihatan sakit. Anda mungkin perlu kembali untuk susulan selepas rawatan tamat untuk memastikan jangkitan sudah bersih.

Rawatan

Rawatan utama UTI ialah antibiotik yang ditetapkan oleh doktor. Tempoh dan cara pemberian bergantung pada umur, keterukan jangkitan, dan sama ada buah pinggang terlibat. Jangan memberi antibiotik tinggalan atau sebarang ubat tanpa nasihat doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Banyakkan rehat dan pastikan anak minum air secukupnya, kecuali jika doktor memberi had cecair tertentu
• Pujuk anak untuk buang air kecil setiap 2–3 jam dan jangan menahan kencing
• Tukar lampin atau seluar dalam dengan kerap dan pastikan kawasan itu bersih
• Perhatikan pengambilan cecair, terutamanya jika anak muntah atau kurang makan
• Bercakap dengan doktor atau ahli farmasi tentang cara melegakan demam atau sakit yang selamat

Rawatan perubatan

Antibiotik adalah rawatan standard. Ia boleh diberikan dalam bentuk cecair atau tablet, dan biasanya berlangsung antara 3 hingga 7 hari, kadang-kadang lebih lama. Jika bayi sangat kecil, muntah teruk, atau tidak dapat minum ubat, doktor mungkin memberikan antibiotik melalui suntikan atau drip di hospital. Sangat penting untuk menghabiskan semua ubat mengikut arahan, walaupun anak sudah berasa lebih baik.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan. Ia hanya dipertimbangkan sekiranya pemeriksaan lanjut menunjukkan masalah struktur salur kencing, seperti penyempitan atau aliran balik air kencing yang berulang dan boleh merosakkan buah pinggang. Ini biasanya dikendalikan oleh pakar urologi kanak-kanak.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa rawatan, pantau suhu anak, jumlah air kencing, dan tanda bahaya. Catatkan bila gejala bermula dan apa yang bertambah baik supaya boleh dimaklumkan kepada doktor. Bantu anak yang kecil supaya tidak mengompol pada waktu malam dan beri sokongan emosi supaya dia berasa selesa.

Tip gaya hidup

• Gunakan seluar dalam kapas yang longgar dan elakkan seluar terlalu ketat
• Pastikan anak ke tandas dengan kerap, sekurang-kurangnya setiap 3–4 jam
• Galakkan tabiat buang air besar yang tetap untuk mengelakkan sembelit
• Ajarkan kanak-kanak perempuan membersihkan diri dari hadapan ke belakang selepas buang air besar
• Tukar lampin dengan segera apabila basah atau kotor

Diet dan senaman

Tiada makanan khusus untuk menyembuhkan UTI, tetapi minum air putih yang mencukupi adalah langkah terbaik untuk membantu membuang kuman. Makanan berserat seperti buah, sayur, dan bijirin penuh membantu mengelakkan sembelit, yang boleh menekan pundi kencing. Biarkan anak aktif bermain, tetapi beri rehat secukupnya apabila dia tidak sihat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Anak yang tidak selesa mungkin menjadi cepat marah, merengek, atau kurang tidur. Ini boleh menimbulkan tekanan kepada ibu bapa. Luahkan kebimbangan anda kepada orang yang dipercayai, dan ingat bahawa anda bukan penyebab UTI anak. Jangkitan kuman adalah perkara yang boleh dirawat, dan kanak-kanak biasanya kembali ceria setelah pulih.

Pencegahan

UTI bukan selalu dapat dicegah, tetapi banyak langkah mudah boleh mengurangkan risiko: pastikan anak minum cukup, galakkan kerap ke tandas, jaga kebersihan kawasan lampin, elakkan sembelit, dan ajar kanak-kanak perempuan membersihkan diri dari hadapan ke belakang. Jika anak kerap UTI, doktor akan membantu mencari punca.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk mencegah UTI. Vaksinasi dalam jadual imunisasi KKM tidak secara langsung mencegah UTI, tetapi membantu menjaga kesihatan keseluruhan anak.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk UTI pada kanak-kanak yang sihat. Pemeriksaan air kencing yang kerap hanya disyorkan jika anak mempunyai keadaan tertentu atau pernah UTI berulang, dan hanya atas nasihat doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan pada pundi kencing boleh merebak naik ke buah pinggang
• Jangkitan buah pinggang yang berulang boleh menyebabkan parut pada buah pinggang dan menjejaskan fungsinya dalam jangka panjang
• Dalam kes yang sangat teruk, kuman boleh masuk ke aliran darah dan menyebabkan sepsis, iaitu kecemasan perubatan

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, dengan rawatan awal yang betul, hampir semua kanak-kanak dengan UTI sembuh sepenuhnya dan kembali aktif seperti biasa. Kerosakan buah pinggang jangka panjang sangat jarang berlaku jika jangkitan dirawat awal. Ikuti nasihat doktor, habiskan ubat, dan lakukan susulan yang disyorkan untuk ketenangan fikiran.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.