Sklerosis Berbilang Progresif Primer (PPMS)

Gambaran keseluruhan

Sklerosis Berbilang Progresif Primer (PPMS) ialah sejenis penyakit autoimun yang menyerang sistem saraf pusat, iaitu otak dan saraf tunjang. Dalam PPMS, kerosakan saraf berlaku secara berterusan dan semakin teruk dari masa ke masa tanpa fasa serangan yang jelas. Sistem imun badan tersilap menyerang sarung myelin, iaitu lapisan pelindung saraf, menyebabkan gangguan pada penghantaran isyarat saraf.

Tidak begitu lazim. Hanya kira-kira 10 hingga 15 peratus daripada semua pesakit Multiple Sclerosis (MS) mempunyai bentuk progresif primer. Di Malaysia, bilangan pesakit MS adalah kecil, tetapi ia masih berlaku.

PPMS biasanya menyerang orang dewasa, dengan purata umur diagnosis sekitar 40 tahun. Ia lebih kerap berlaku pada lelaki berbanding wanita, berbeza dengan bentuk MS yang lain. Penyakit ini jarang berlaku pada kanak-kanak atau orang yang berumur lebih 60 tahun.

Gejala

Gejala biasa

• Kelemahan atau kebas pada kaki
• Kesukaran berjalan atau masalah keseimbangan
• Gangguan penglihatan seperti penglihatan kabur
• Keletihan yang melampau
• Masalah pundi kencing, seperti kerap kencing atau sukar menahan
• Kekejangan otot atau spastik
• Kebas atau rasa mencucuk di bahagian badan

Punca

Punca utama

• Punca sebenar PPMS tidak diketahui, tetapi ia dipercayai berlaku apabila sistem imun menyerang sarung myelin dalam sistem saraf pusat.
• Kerosakan ini menyebabkan keradangan dan pembentukan tisu parut (plak) yang mengganggu isyarat saraf.
• Faktor genetik dan persekitaran dipercayai memainkan peranan, tetapi tiada satu pun punca yang khusus.

Faktor risiko

• Berumur antara 40 hingga 60 tahun
• Jantina lelaki sedikit lebih berisiko berbanding wanita
• Sejarah keluarga dengan Multiple Sclerosis
• Kekurangan vitamin D
• Merokok
• Jangkitan virus tertentu, seperti virus Epstein-Barr

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami kehilangan penglihatan secara tiba-tiba
• Jika anda mengalami kelemahan teruk pada satu sisi badan
• Jika anda mengalami kesukaran bernafas atau menelan

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mengalami kelemahan otot, kebas, atau masalah keseimbangan yang berlarutan lebih daripada beberapa hari
• Jika anda merasa keletihan yang tidak dapat dijelaskan dan mengganggu aktiviti harian
• Jika terdapat perubahan pada fungsi pundi kencing atau usus

Diagnosis

Diagnosis PPMS dibuat oleh pakar neurologi. Doktor akan mengambil sejarah perubatan yang lengkap, melakukan pemeriksaan fizikal dan neurologi, serta menggabungkan beberapa ujian untuk mengesahkan diagnosis. Proses ini boleh mengambil masa kerana tiada ujian tunggal yang pasti.

Ujian yang mungkin dilakukan

• MRI (Pengimejan Resonans Magnetik) untuk melihat lesi atau plak di otak dan saraf tunjang.
• Ujian darah untuk menolak penyakit lain yang mempunyai gejala yang sama.
• Ujian evoked potentials untuk mengukur kelajuan isyarat saraf.
• Pungsi lumbar (analisis cecair serebrospinal) untuk memeriksa protein dan sel yang berkaitan dengan MS.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa bulan. Doktor akan membincangkan keputusan ujian dengan anda dan menerangkan langkah seterusnya. Jika disahkan PPMS, pasukan perubatan akan menyediakan pelan rawatan dan sokongan yang bersesuaian.

Rawatan

Walaupun tiada penawar untuk PPMS, terdapat pelbagai pilihan rawatan untuk melambatkan perkembangan penyakit dan menguruskan gejala. Matlamat utama rawatan adalah mengekalkan kualiti hidup, mengurangkan kecacatan, dan membantu anda menjalani kehidupan seharian dengan lebih selesa.

Penjagaan diri di rumah

• Dapatkan rehat yang cukup dan tidur yang teratur.
• Lakukan senaman ringan seperti berjalan atau regangan mengikut kemampuan.
• Makan makanan yang seimbang.
• Elakkan merokok dan hadkan pengambilan alkohol.
• Amalkan teknik menguruskan tekanan seperti meditasi atau pernafasan dalam.

Rawatan perubatan

Rawatan ubat-ubatan yang dipanggil terapi pengubahsuai penyakit boleh membantu melambatkan perkembangan kecacatan pada sesetengah pesakit. Ubat untuk gejala seperti kekejangan otot, keletihan, atau masalah pundi kencing juga boleh diberikan. Semua ubat perlu ditetapkan oleh doktor. Selain itu, terapi pemulihan seperti fisioterapi, terapi carakerja, dan terapi pertuturan sangat membantu mengekalkan fungsi harian.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan PPMS memerlukan penyesuaian pada rutin harian anda. Anda mungkin perlu menggunakan alat bantu seperti tongkat atau kerusi roda untuk bergerak. Pastikan jadual harian fleksibel dan utamakan aktiviti yang paling penting. Dapatkan sokongan daripada keluarga dan rakan untuk membantu anda menjalani kehidupan dengan lebih selesa.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif mengikut keupayaan anda tanpa memaksa diri.
• Elakkan aktiviti yang menyebabkan badan terlalu panas kerana suhu tinggi boleh memburukkan gejala.
• Amalkan pemakanan berkhasiat.
• Uruskan tekanan dengan baik, contohnya melalui hobi atau aktiviti yang menenangkan.
• Pastikan persekitaran rumah selamat untuk mengelakkan terjatuh.

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang dapat menyembuhkan PPMS, tetapi diet seimbang yang kaya dengan sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh, dan protein membantu mengekalkan kesihatan keseluruhan. Senaman regangan dan latihan penguatan ringan boleh membantu mengekalkan kekuatan otot. Rujuk ahli fisioterapi untuk program senaman yang selamat dan sesuai dengan keadaan anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Diagnosis PPMS boleh menyebabkan perasaan bimbang, sedih, atau tertekan. Adalah penting untuk mendapatkan sokongan psikologi atau kaunseling jika anda merasa tertekan. Bercakap dengan orang yang anda percayai atau pakar kesihatan mental boleh membantu anda menghadapi cabaran emosi ini.

Pencegahan

PPMS tidak dapat dicegah kerana puncanya tidak diketahui. Namun, mengamalkan gaya hidup sihat seperti tidak merokok, mengekalkan berat badan yang ideal, dan memastikan paras vitamin D yang mencukupi mungkin membantu mengurangkan risiko, walaupun bukti masih terhad.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk mencegah PPMS. Vaksinasi lain yang disyorkan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) adalah penting untuk melindungi daripada jangkitan, tetapi ia tidak berkaitan dengan pencegahan PPMS.

Program saringan

Tiada ujian saringan untuk PPMS bagi orang yang tidak mempunyai gejala. Penyakit ini hanya dikesan selepas gejala timbul dan penilaian lanjut dilakukan oleh doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kecacatan motor yang semakin teruk dan menyukarkan pergerakan.
• Masalah pundi kencing yang boleh menyebabkan jangkitan saluran kencing.
• Kesukaran menelan yang meningkatkan risiko pneumonia aspirasi.
• Kemurungan dan pengasingan sosial akibat gejala yang berterusan.

Pandangan jangka panjang

Perjalanan PPMS berbeza bagi setiap orang. Walaupun ia adalah penyakit progresif, rawatan moden boleh memperlahankan perkembangan gejala dan membantu mengekalkan fungsi harian. Ramai pesakit PPMS menjalani kehidupan yang bermakna dan produktif dengan sokongan yang betul. Harapan sentiasa ada, dan penyelidikan perubatan terus berkembang untuk mencari rawatan yang lebih baik.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• Multiple Sclerosis International Federation ↗

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.