Aspergillosis: Jangkitan Kulat pada Paru-paru

Gambaran keseluruhan

Aspergillosis ialah penyakit yang disebabkan oleh kulat Aspergillus. Kulat ini sangat biasa di persekitaran, seperti dalam tanah, habuk, dan udara. Kebanyakan orang tidak jatuh sakit, tetapi jika sistem imun lemah atau jika ada penyakit paru-paru, kulat ini boleh menyebabkan jangkitan atau reaksi alahan yang serius.

Kulat Aspergillus sangat biasa, tetapi aspergillosis jarang berlaku. Kebanyakan orang yang menghirup spora kulat ini tidak mengalami masalah kesihatan.

Aspergillosis lebih cenderung menjejaskan orang yang mempunyai sistem imun yang lemah, seperti pesakit kanser yang menjalani kemoterapi, pesakit pemindahan organ, atau mereka yang menghidap HIV. Ia juga boleh berlaku pada orang yang menghidap asma, cystic fibrosis, atau penyakit paru-paru kronik seperti COPD.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk berpanjangan atau batuk berdarah
• Semput atau sukar bernafas
• Kahak yang pekat atau berwarna
• Demam ringan atau berterusan
• Sakit dada atau rasa sesak di dada
• Keletihan yang melampau

Gejala pada kanak-kanak

• Asma yang sukar dikawal atau semakin teruk
• Semput, batuk, atau kesukaran bernafas
• Demam dan mudah letih
• Sakit dada atau nafas berbunyi

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Batuk yang tidak sembuh-sembuh, kadang-kadang berdarah
• Sesak nafas dan berdehit
• Demam, keletihan, dan hilang selera makan
• Penurunan berat badan tanpa sebab yang jelas

Punca

Punca utama

• Menghirup spora Aspergillus daripada udara, tanah, kompos, atau habuk bangunan
• Pendedahan kepada acuan di dalam rumah atau bangunan yang lembap
• Dalam hospital, spora kulat mungkin terdapat pada peralatan perubatan atau sistem pengudaraan

Faktor risiko

• Sistem imun yang lemah (contohnya, pesakit kanser, HIV, atau penerima pemindahan organ)
• Asma atau cystic fibrosis
• Penyakit paru-paru kronik seperti COPD
• Penggunaan ubat steroid jangka panjang atau ubat yang menekan sistem imun
• Neutropenia, iaitu kekurangan sel darah putih yang melawan jangkitan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda batuk darah, walaupun sedikit
• Jika anda sukar bernafas atau dada terasa sangat sesak
• Jika anda mengalami demam tinggi yang tidak pulih

Buat temujanji rutin jika:

• Jika batuk, semput, atau kahak berlarutan lebih daripada beberapa minggu
• Jika gejala asma atau penyakit paru-paru tidak bertambah baik dengan rawatan biasa
• Jika anda berisiko tinggi (sistem imun lemah) dan mula berasa tidak sihat

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah perubatan, dan kemungkinan pendedahan kepada habuk atau acuan. Kemudian doktor akan menjalankan pemeriksaan fizikal dan ujian untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian kulit atau ujian darah untuk melihat tindak balas alahan terhadap Aspergillus
• Ujian kahak untuk mencari kulat dalam lendir daripada paru-paru
• X-ray dada atau imbasan CT (computed tomography) untuk melihat perubahan dalam paru-paru
• Ujian fungsi paru-paru untuk menilai masalah pernafasan
• Biopsi (mengambil sampel tisu) dalam kes yang rumit

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin akan dirujuk kepada pakar paru-paru atau pakar penyakit berjangkit. Proses diagnosis boleh mengambil masa beberapa minggu kerana ujian perlu dijalankan dan hasilnya dianalisis. Doktor akan menerangkan setiap langkah kepada anda.

Rawatan

Rawatan untuk aspergillosis bergantung pada jenis penyakit dan keterangan gejala. Doktor akan menentukan pelan rawatan yang paling sesuai untuk keadaan anda. Jangan ubah atau hentikan rawatan tanpa berbincang dengan doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Patuhi semua ubat yang diberikan oleh doktor dan hadiri temu janji susulan
• Elakkan kawasan berhabuk, tanah, kompos, atau tempat pembinaan
• Gunakan topeng muka jika anda perlu berada di persekitaran berhabuk
• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok untuk mengurangkan kerengsaan paru-paru

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat antikulat untuk membunuh kulat atau menghentikan pertumbuhannya. Untuk bentuk alahan (ABPA), rawatan biasanya termasuk ubat steroid dan ubat untuk mengawal sistem imun. Ubat ini mungkin perlu diambil untuk masa yang panjang. Doktor akan memantau kesan sampingan dan keberkesanan rawatan secara berkala.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan jika terdapat aspergilloma (bebola kulat) dalam paru-paru yang menyebabkan pendarahan, atau jika jangkitan invasif tidak dapat dikawal dengan ubat.

Hidup dengan keadaan ini

Anda perlu belajar menguruskan gejala dan mengurangkan pendedahan kepada kulat. Pastikan rumah anda bersih, kering, dan bebas daripada acuan. Sentiasa ambil ubat mengikut jadual dan laporkan sebarang perubahan gejala kepada doktor.

Tip gaya hidup

• Kurangkan aktiviti berkebun atau menyentuh tanah, kompos, dan daun reput
• Gunakan penapis udara atau pastikan rumah mempunyai pengudaraan yang baik
• Elakkan tempat yang lembap dan berkulat seperti bilik mandi yang tidak bersih
• Dapatkan rehat yang cukup dan jaga kebersihan diri
• Ikuti pelan rawatan asma atau penyakit paru-paru lain dengan tekun

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang untuk menyokong sistem imun. Lakukan senaman ringan seperti berjalan mengikut kemampuan anda, tetapi rujuk doktor sebelum memulakan program senaman. Benarkan badan anda rehat jika letih.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidap penyakit kronik seperti aspergillosis boleh menyebabkan kerisauan, kemurungan, atau rasa terasing. Anda mungkin berasa kecewa dengan gejala yang berlarutan. Ini adalah normal, tetapi penting untuk bercakap dengan seseorang yang anda percayai atau mendapatkan bantuan profesional kesihatan mental.

Pencegahan

Bagi kebanyakan orang, aspergillosis tidak dapat dicegah sepenuhnya kerana kulat Aspergillus sangat biasa di alam sekitar. Walau bagaimanapun, jika anda berisiko tinggi, anda boleh mengurangkan peluang untuk terdedah kepada spora kulat.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan invasif boleh merebak ke bahagian lain badan seperti jantung, otak, atau buah pinggang
• Pendarahan yang teruk di dalam paru-paru (hemoptysis) yang mengancam nyawa
• Kerosakan kekal pada paru-paru dan kegagalan pernafasan
• Jangkitan kronik yang bertambah buruk dan menyebabkan penyumbatan saluran pernafasan

Pandangan jangka panjang

Walaupun aspergillosis boleh menjadi serius, banyak pesakit memberi respons yang baik terhadap rawatan, terutamanya jika ia dikesan awal dan dirawat dengan betul. Bentuk alahan boleh dikawal dengan baik dengan ubat dan pengurusan yang sesuai. Jangkitan ini boleh dirawat, dan ramai orang terus menjalani kehidupan yang aktif dan bermakna dengan sokongan pasukan perubatan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.