Gangguan Sendi Temporomandibular (TMD)

Gambaran keseluruhan

Gangguan sendi temporomandibular (TMD) ialah masalah yang menjejaskan sendi yang menghubungkan tulang rahang dengan tengkorak, di hadapan telinga. Sendi ini membantu anda bercakap, mengunyah, menelan, dan menguap. TMD boleh menyebabkan sakit, bunyi klik, atau pergerakan rahang yang tidak normal.

Ya, TMD adalah perkara yang agak biasa. Ramai orang mengalami gejala TMD ringan pada suatu ketika dalam hidup mereka, tetapi hanya sebilangan kecil yang mendapatkan rawatan. Ia lebih kerap berlaku pada orang dewasa muda dan pertengahan umur.

TMD boleh menjejaskan sesiapa sahaja, namun ia lebih kerap berlaku pada wanita, terutamanya mereka yang berumur antara 20 dan 40 tahun. Ia juga berlaku pada kanak-kanak dan orang tua, tetapi dengan corak gejala yang sedikit berbeza.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit atau kelembutan pada rahang, terutama pada waktu pagi atau petang
• Sakit pada bahagian muka, pipi, atau di hadapan telinga
• Bunyi klik, pop, atau bergesel pada sendi rahang apabila membuka atau menutup mulut
• Sukar membuka mulut dengan luas atau rahang tersekat
• Sakit apabila mengunyah atau menggigit
• Sakit kepala, sakit telinga, atau bunyi berdengung tanpa jangkitan telinga
• Rasa letih pada otot rahang
• Perubahan gigitan terasa tidak selesa atau tidak sesuai

Gejala pada kanak-kanak

• Sakit rahang atau bunyi klik pada rahang
• Kerap menggeretakkan gigi pada waktu tidur
• Mengetap rahang apabila marah atau berasa tertekan
• Sukar mengunyah makanan keras
• Sakit kepala yang berulang tanpa sebab yang jelas
• Anak mungkin menarik pada telinga kerana rasa sakit di bahagian sendi rahang

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Rasa sakit pada sendi rahang apabila mengunyah makanan yang keras
• Kaku pada rahang pada waktu pagi
• Perubahan pada susunan gigi atau gigi palsu yang tidak lagi sesuai
• Sakit kepala atau sakit leher yang berkait dengan masalah gigitan
• Bunyi rahang yang makin kuat atau jelas apabila membuka mulut

Punca

Punca utama

• Tekanan dan kebimbangan yang menyebabkan otot rahang menjadi tegang
• Tabiat menggeretakkan gigi atau mengetap rahang, terutamanya pada waktu tidur
• Kecederaan pada rahang atau sendi temporomandibular, seperti jatuh atau kemalangan
• Perubahan pada struktur sendi atau gigitan gigi yang tidak sejajar
• Masalah seperti arthritis (radang sendi) yang menjejaskan sendi rahang
• Pergerakan rahang yang berulang, seperti mengunyah gula-gula getah secara berlebihan

Faktor risiko

• Hubungan antara gigi dan otot rahang yang tidak seimbang, termasuk sejarah pendakap gigi atau gigi palsu
• Kerja yang memerlukan duduk lama dengan postur yang tidak baik, menyebabkan ketegangan pada leher dan bahu
• Kebiasaan menggigit kuku, mengunyah pen, atau mengetap bibir
• Kurang tidur dan keletihan kronik
• Sejarah sakit kepala jenis migrain atau ketegangan
• Jantina perempuan — lebih cenderung berbanding lelaki
• Penyakit sendi seperti osteoartritis atau artritis reumatoid

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika sakit rahang berterusan selama lebih daripada seminggu dan tidak hilang dengan rehat
• Jika anda tidak boleh membuka atau menutup mulut seperti biasa
• Jika terdapat bengkak pada muka, rahang, atau leher yang semakin teruk
• Jika rasa sakit mengganggu tidur, makan, atau aktiviti harian secara ketara

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda menyedari bunyi klik atau pop pada rahang yang kerap berlaku walaupun tanpa sakit
• Jika anda kerap mengalami sakit kepala atau sakit telinga tanpa sebab yang jelas
• Jika gigitan terasa aneh atau perubahan pada gigi anda
• Jika anda mahu mendapatkan nasihat tentang tabiat menggeretakkan gigi pada waktu malam

Diagnosis

Doktor atau doktor gigi akan bertanya tentang sejarah kesihatan anda, gejala, dan mungkin memeriksa rahang, gigi, dan otot muka. Mereka akan mendengar bunyi sendi, menyentuh kawasan yang sakit, dan memerhatikan pergerakan rahang semasa anda membuka dan menutup mulut.

Ujian yang mungkin dilakukan

• X-ray gigi atau rahang untuk melihat struktur tulang dan gigi
• Imbasan CT atau MRI jika perlu untuk melihat tisu lembut dan sendi dengan lebih jelas
• Pemeriksaan gigitan untuk melihat hubungan antara gigi atas dan bawah
• Elektromiografi (EMG) untuk mengukur aktiviti otot rahang, jarang digunakan di klinik biasa

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Diagnosis TMD biasanya dibuat berdasarkan gejala dan pemeriksaan fizikal, tanpa memerlukan ujian yang kompleks. Doktor anda akan menerangkan kemungkinan punca dan mencadangkan pelan rawatan yang sesuai. Anda mungkin akan dirujuk kepada doktor gigi pakar, pakar sakit mulut, atau pakar bedah mulut jika keadaannya lebih serius.

Rawatan

Rawatan TMD bertujuan untuk melegakan kesakitan, memulihkan fungsi rahang, dan mengurangkan tabiat yang memburukkan keadaan. Kebanyakan orang akan pulih dengan rawatan konservatif, iaitu rawatan yang tidak invasif dan mengutamakan perubahan gaya hidup.

Penjagaan diri di rumah

• Rehatkan rahang dengan makan makanan lembut dan elakkan makanan keras, getah, atau kenyal
• Letakkan pek ais pada bahagian rahang yang sakit selama 10–15 minit, beberapa kali sehari
• Sapukan haba lembap, seperti tuala hangat, untuk merehatkan otot rahang
• Urut lembut pada otot rahang dan leher
• Elakkan membuka mulut terlalu luas apabila menguap atau menguap dengan memegang dagu
• Amalkan teknik relaksasi seperti pernafasan dalam atau meditasi untuk mengurangkan tekanan

Rawatan perubatan

Doktor mungkin mencadangkan ubat tahan sakit yang dijual bebas untuk melegakan kesakitan ringan, tetapi ubat-ubatan preskripsi seperti pelurut otot atau antidepresan dos rendah hanya perlu diambil di bawah pengawasan doktor. Fisioterapi, seperti senaman rahang yang lembut, boleh membantu menguatkan otot dan memperbaiki pergerakan. Peranti mulut, seperti splin atau pelindung gigi yang dibuat khas oleh doktor gigi, boleh digunakan untuk mengurangkan kesan menggeretakkan gigi pada waktu malam. Pastikan anda berbincang dengan doktor sebelum menggunakan sebarang peranti atau ubat.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan pada sendi rahang hanya dipertimbangkan jika rawatan lain tidak berkesan dan keadaan itu teruk, seperti masalah struktur sendi yang ketara atau kesakitan yang mengganggu kehidupan seharian. Pembedahan tidak sesuai untuk semua orang dan perlu dibincangkan dengan teliti bersama pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan TMD memerlukan anda menyesuaikan tabiat harian. Amalkan postur yang baik semasa duduk dan bekerja, elakkan mengetap gigi apabila berasa marah atau fokus, dan cuba sedar tentang kedudukan rahang — biarkan rahang berehat dengan bibir tertutup tanpa gigi bersentuhan. Ambil rehat pendek jika kerja anda melibatkan pergerakan mulut yang berulang.

Tip gaya hidup

• Kurangkan pengambilan kafein dan alkohol, kerana ia boleh menyebabkan ketegangan otot
• Berhenti merokok, kerana nikotin boleh menjejaskan aliran darah ke otot
• Elakkan mengunyah gula-gula getah, ais, atau makanan keras
• Amalkan senaman relaksasi, seperti yoga atau regangan lembut, untuk mengurangkan tekanan
• Pastikan tidur yang cukup dan berkualiti, kerana keletihan boleh memburukkan ketegangan otot

Diet dan senaman

Pilih makanan yang lembut dan mudah dikunyah seperti bubur, sup, yogurt, telur, dan ikan. Potong makanan kepada kepingan kecil. Elakkan makanan yang memerlukan gigitan kuat seperti epal, jagung, atau daging sukar. Latihan fizikal secara berkala, seperti berjalan atau berenang, membantu mengurangkan tekanan dan ketegangan otot, tetapi elakkan aktiviti yang memaksa leher atau rahang.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

TMD kronik boleh menyebabkan rasa kecewa, cemas, dan tekanan emosi. Sakit yang berterusan mungkin mengganggu tidur dan aktiviti harian. Adalah penting untuk menjaga kesihatan mental anda — bercakap dengan keluarga atau rakan tentang perasaan anda, dan dapatkan sokongan profesional jika anda berasa terbeban. Jangan takut untuk mendapatkan kaunseling atau terapi psikologi jika diperlukan.

Pencegahan

TMD tidak boleh selalu dicegah, tetapi anda boleh mengurangkan risiko dengan mengamalkan tabiat yang baik untuk rahang, seperti tidak mengetap gigi secara berlebihan, mengekalkan postur yang betul, dan menguruskan tekanan. Jika anda menggeretakkan gigi pada waktu malam, doktor gigi boleh mencadangkan pelindung mulut.

Vaksin

Tiada vaksin yang boleh mencegah TMD kerana ia bukan penyakit berjangkit. Walau bagaimanapun, pastikan vaksinasi rutin anda terkini, kerana jangkitan seperti selesema boleh menyebabkan ketegangan pada otot dan memburukkan gejala.

Program saringan

Tidak ada ujian saringan khas untuk TMD. Namun, pemeriksaan gigi secara berkala di doktor gigi boleh membantu mengesan masalah gigitan atau tabiat menggeretakkan gigi lebih awal. Jika anda mengalami gejala, segera berjumpa doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Sakit kronik pada rahang, muka, atau leher yang sukar dirawat
• Kesukaran membuka mulut dengan luas, yang menjejaskan makan dan bercakap
• Perubahan pada gigitan yang boleh menyebabkan gigi haus atau rosak
• Gangguan tidur dan keletihan yang berterusan
• Masalah kesihatan mental seperti kemurungan atau kebimbangan
• Bunyi sendi yang semakin kuat dan pergerakan rahang menjadi tidak stabil

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang dengan TMD akan berasa lebih baik dengan rawatan yang mudah dan perubahan gaya hidup dalam beberapa minggu hingga bulan. Walaupun TMD boleh menjadi keadaan yang berulang, dengan pengurusan yang betul dan sokongan daripada doktor, anda masih boleh menjalani kehidupan yang aktif dan selesa. Jarang sekali TMD menyebabkan kecacatan kekal, dan pembedahan hanya diperlukan dalam kes yang sangat teruk.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.