Kilasan Buah Zakar (Testicular Torsion)

Gambaran keseluruhan

Kilasan buah zakar (testicular torsion) berlaku apabila saluran darah yang membekalkan darah kepada buah zakar terpintal. Ini menyebabkan aliran darah ke buah zakar terhenti, dan tisu buah zakar boleh rosak atau mati jika tidak dirawat dengan segera. Ia adalah keadaan kecemasan perubatan yang memerlukan rawatan dalam masa beberapa jam.

Keadaan ini tidak begitu lazim, tetapi ia lebih kerap berlaku dalam kalangan remaja dan lelaki muda. Ia boleh berlaku pada mana-mana umur, termasuk bayi, tetapi paling kerap antara umur 12 hingga 18 tahun.

Ia paling biasa berlaku pada remaja dan lelaki muda, namun boleh juga berlaku pada bayi dan lelaki dewasa. Mereka yang pernah mengalami kilasan pada satu bahagian juga berisiko untuk mengalami pada bahagian sebelah lagi.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit yang tiba-tiba dan sangat teruk pada satu buah zakar
• Bengkak atau kemerahan pada skrotum (kulit yang membungkus buah zakar)
• Loya atau muntah
• Sakit di bahagian bawah perut
• Buah zakar terasa lebih tinggi atau berada pada sudut yang tidak normal

Gejala pada kanak-kanak

• Pada bayi, gejala mungkin termasuk menangis tanpa henti, enggan menyusu atau makan, dan skrotum kelihatan merah, bengkak atau keras. Walaupun bayi tidak dapat memberitahu sakit, kejang atau kegelisahan yang luar biasa perlu diambil perhatian.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada lelaki yang lebih tua, kilasan buah zakar adalah kurang biasa, tetapi gejalanya tetap sama. Jika terdapat sakit tiba-tiba atau bengkak pada buah zakar, ia harus dianggap serius dan perlu pemeriksaan segera. Jangan menganggap ia hanya sakit biasa.

Punca

Punca utama

• Kord spermatik, iaitu tali yang memegang buah zakar, terpintal dan memutuskan bekalan darah
• Perkembangan semula jadi pada kord spermatik yang lebih longgar, menjadikannya mudah berpusing
• Aktiviti fizikal atau kecederaan pada bahagian bawah abdomen, walaupun ia juga boleh berlaku tanpa sebab yang jelas, termasuk semasa tidur

Faktor risiko

• Umur remaja, terutamanya antara 12 hingga 18 tahun
• Pernah mengalami kilasan pada buah zakar sebelum ini
• Sejarah keluarga dengan kilasan buah zakar (jarang berlaku)
• Buah zakar yang belum turun sepenuhnya atau kedudukan buah zakar tertentu yang memudahkan kilasan

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Dapatkan rawatan kecemasan dengan segera jika anda mengalami sakit yang tiba-tiba atau teruk pada buah zakar, walaupun sakit itu hilang sendiri.
• Jika sakit berlarutan lebih daripada satu jam atau disertai loya dan muntah, jangan tunggu.
• Hubungi nombor kecemasan yang tertera di laman web ini atau pergi ke jabatan kecemasan hospital terdekat.

Buat temujanji rutin jika:

• Buat temujanji dengan doktor jika anda mengalami sakit buah zakar yang ringan tetapi berterusan, atau sakit yang datang dan hilang.
• Periksa sebarang benjolan, perubahan saiz, atau ketidakselesaan pada buah zakar yang tidak hilang dalam beberapa hari.

Diagnosis

Doktor akan menanyakan gejala dan memeriksa bahagian skrotum serta buah zakar. Mereka juga mungkin meminta ujian untuk melihat aliran darah ke buah zakar. Jika kilasan disyaki, rawatan akan diteruskan dengan segera kerana masa sangat penting.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal oleh doktor untuk melihat bengkak, kemerahan dan kedudukan buah zakar
• Ultrasound dengan Doppler, iaitu ujian yang menggunakan gelombang bunyi untuk melihat aliran darah dalam buah zakar
• Ujian air kencing untuk menolak kemungkinan jangkitan, walaupun kehadiran jangkitan tidak menolak kilasan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor mungkin merujuk anda kepada pakar urologi (doktor pakar dalam masalah saluran kencing dan organ reproduktif). Jika kilasan disyaki, anda mungkin diminta untuk berpuasa (tidak makan atau minum) kerana pembedahan mungkin perlu dijalankan dengan segera. Ujian lanjut tidak seharusnya melambatkan rawatan.

Rawatan

Rawatan utama untuk kilasan buah zakar ialah pembedahan kecemasan untuk membuka pintalan dan memulihkan aliran darah. Kejayaan rawatan sangat bergantung pada kepantasan. Matlamatnya adalah untuk menyelamatkan buah zakar dan mencegah ia berlaku lagi.

Penjagaan diri di rumah

• Segera ke hospital atau jabatan kecemasan; jangan berhenti di rumah untuk melihat sama ada sakit akan reda.
• Jangan cuba memulas atau mengurut buah zakar sendiri kerana ini boleh memburukkan keadaan.
• Rehat dan elakkan aktiviti sehingga anda berjumpa doktor.
• Ikut nasihat doktor untuk menjaga luka selepas pembedahan dan elakkan aktiviti berat bagi tempoh yang disarankan.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan utama adalah pembedahan untuk membuka kilasan. Doktor pakar akan membuat insisi kecil pada skrotum, memusing balik kord spermatik ke kedudukan normal, dan menjahit buah zakar supaya tidak mudah berpusing lagi (prosedur ini dipanggil orchiopexy). Jika tisu buah zakar sudah mati, ia mungkin perlu dibuang untuk mengelakkan komplikasi. Ubat tahan sakit dan antibiotik mungkin diberi oleh doktor selepas pembedahan mengikut keperluan, tetapi sebarang ubat perlu diambil mengikut nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan perlu dilakukan secepat mungkin, sebaik-baiknya dalam tempoh 6 jam dari permulaan sakit. Dalam keadaan ini, masa adalah sangat penting untuk menyelamatkan buah zakar. Jika salah satu sisi telah terpulas, doktor biasanya juga akan memasang buah zakar sebelah lagi sebagai langkah pencegahan.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas rawatan yang berjaya, kebanyakan lelaki boleh pulih sepenuhnya dan menjalani kehidupan normal. Buah zakar yang diselamatkan biasanya akan terus berfungsi. Penting untuk melakukan pemeriksaan berkala dan segera berjumpa doktor jika ada sebarang gejala luar biasa atau sakit berulang.

Tip gaya hidup

• Lakukan pemeriksaan diri pada buah zakar secara berkala untuk mengenal pasti sebarang perubahan, bengkak atau sakit.
• Gunakan pelindung jika bersukan atau melakukan aktiviti yang berisiko tinggi untuk kecederaan pada bahagian pangkal paha.
• Pastikan temujanji susulan dengan doktor dipatuhi untuk memastikan pemulihan berjalan lancar.

Diet dan senaman

Tiada diet khusus untuk mengelakkan kilasan buah zakar. Selepas pembedahan, makan makanan seimbang yang kaya dengan protein dan vitamin untuk membantu penyembuhan luka. Elakkan aktiviti fizikal berat, bersukan atau mengangkat barang berat untuk tempoh yang disarankan oleh doktor, biasanya selama beberapa minggu. Anda boleh kembali bersenam secara beransur-ansur selepas mendapat kebenaran doktor.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi masalah pada organ intim boleh menimbulkan perasaan takut, malu atau bimbang. Anda mungkin risau tentang kesuburan atau imej badan. Perasaan ini adalah normal. Jangan simpan sendiri — berbincang dengan pasangan, keluarga atau profesional kesihatan. Bantuan merupakan sebahagian daripada pemulihan, dan doktor boleh merujuk anda kepada kaunselor jika perlu.

Pencegahan

Kilasan buah zakar selalunya tidak dapat dicegah kerana ia berlaku secara semula jadi, terutamanya pada remaja. Walau bagaimanapun, jika anda pernah mengalami kilasan pada satu sisi, doktor mungkin mengesyorkan pembedahan kecil untuk melekatkan buah zakar pada kedudukan yang betul (orchiopexy) pada kedua-dua belah, supaya ia tidak berpusing lagi pada masa hadapan.

Vaksin

Tiada vaksin untuk kilasan buah zakar.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk kilasan buah zakar. Namun, melakukan pemeriksaan diri secara berkala dan mendapatkan rawatan segera jika ada gejala adalah cara terbaik untuk mengurangkan risiko komplikasi.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kerosakan kekal pada buah zakar akibat kekurangan aliran darah
• Kematian tisu buah zakar yang memerlukan pembuangan buah zakar (orkidektomi)
• Kesuburan boleh terjejas, terutamanya jika kedua-dua belah buah zakar terlibat atau diagnosis dan rawatan lambat

Pandangan jangka panjang

Jika rawatan diberikan dalam tempoh 6 jam, peluang untuk menyelamatkan buah zakar adalah sangat tinggi. Jika buah zakar tidak dapat diselamatkan, seorang lelaki masih boleh menjalani kehidupan yang sihat dan aktif dengan satu buah zakar yang berfungsi. Perasaan bimbang adalah normal, tetapi kebanyakan lelaki tetap dapat mengekalkan fungsi seksual dan kesuburan dengan satu buah zakar yang sihat. Dengan rawatan dan sokongan yang betul, anda boleh pulih dengan baik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.