Bengkak Kelenjar Air Liur (Sialadenitis)

Gambaran keseluruhan

Sialadenitis ialah bengkak atau keradangan pada kelenjar air liur, iaitu bahagian badan yang menghasilkan air liur untuk membantu mengunyah dan menelan. Keadaan ini biasanya berlaku apabila kelenjar tersumbat atau dijangkiti kuman, menyebabkan bengkak dan sakit di kawasan sekitar rahang atau telinga.

Ia agak biasa berlaku, terutamanya di kalangan orang dewasa. Siapa yang menghidapinya? Sesiapa sahaja boleh terkena, tetapi ia lebih kerap berlaku pada orang tua, pesakit yang mengambil ubat menyebabkan mulut kering, dan mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah.

Gejala

Gejala biasa

• Bengkak dan sakit di bahagian pipi, bawah rahang, atau di hadapan telinga
• Kesan kawasan bengkak berasa panas dan merah
• Mulut kering atau rasa tidak selesa
• Rasa tidak sedap atau masam di dalam mulut
• Sakit yang bertambah apabila makan atau minum, terutamanya makanan berasid
• Kadang-kadang keluar nanah ke dalam mulut daripada saluran kelenjar

Gejala pada kanak-kanak

• Bengkak pada pipi atau bawah rahang yang kelihatan jelas
• Demam dan mudah merengek
• Sakit semasa mengunyah atau menelan
• Kadang-kadang mulut berbau atau rasa tidak sedap

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Bengkak dan sakit yang mungkin tidak begitu ketara kerana kurang tindak balas keradangan
• Mulut kering yang lebih kerap akibat pengambilan pelbagai ubat
• Letih atau lemah tanpa sebab yang jelas
• Perubahan selera makan atau sukar mengunyah

Punca

Punca utama

• Aliran air liur yang berkurang akibat kurang minum air, dehidrasi, atau sakit
• Sumbatan oleh batu air liur (kalsium yang mengeras di dalam saluran)
• Jangkitan bakteria yang masuk ke dalam kelenjar daripada mulut
• Jangkitan virus seperti virus beguk (mumps), walaupun ini lebih jarang berlaku
• Kecederaan pada kelenjar air liur atau salurannya

Faktor risiko

• Penyakit yang menyebabkan mulut kering seperti sindrom Sjogren atau diabetes
• Ubat-ubatan yang menyebabkan mulut kering, seperti antihistamin atau ubat darah tinggi
• Terapi radiasi pada kepala dan leher akibat rawatan kanser
• Kebersihan mulut yang kurang baik
• Merokok dan pengambilan alkohol
• Umur lanjut

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Bengkak berlaku secara tiba-tiba dan sangat menyakitkan
• Bengkak mengganggu pernafasan atau menelan
• Demam yang tinggi dan tidak reda
• Bengkak yang merebak dengan cepat ke bahagian lain muka atau leher

Buat temujanji rutin jika:

• Bengkak tidak hilang selepas beberapa hari walaupun anda minum banyak air
• Bengkak berulang berulang kali di tempat yang sama
• Anda berasa terdapat ketulan keras di kawasan kelenjar
• Anda menghidap penyakit kronik seperti diabetes dan mengalami bengkak kelenjar

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang simptom, menyemak sejarah kesihatan, dan memeriksa kawasan yang bengkak. Doktor juga mungkin memeriksa bahagian dalam mulut untuk melihat tanda keradangan atau saluran yang tersumbat.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal pada kepala, leher, dan bahagian dalam mulut
• Ultrasound untuk melihat batu saluran air liur atau abses
• Ujian pengimejan seperti CT scan jika doktor mengesyaki komplikasi
• Ujian darah untuk mengesan jangkitan atau penyakit autoimun
• Kultur nanah atau air liur untuk mengenal pasti bakteria

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Semasa diagnosis, doktor mungkin menekan lembut di sekitar kelenjar untuk melihat sama ada air liur keluar dengan baik. Anda mungkin perlu berpuasa atau minum air mengikut arahan doktor sebelum pemeriksaan pengimejan. Prosedur ini biasanya tidak menyakitkan tetapi mungkin berasa sedikit tidak selesa.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca dan keterukan. Kebanyakan kes boleh dirawat di rumah dengan minum air yang banyak, rehat, dan kebersihan mulut. Sekiranya jangkitan bakteria disyaki, doktor mungkin perlu memberi antibiotik. Jika terdapat batu atau abses, rawatan lanjut diperlukan.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air kosong dengan banyak untuk memastikan tubuh sentiasa lembap
• Gunakan kompres panas atau suam di bahagian luar kawasan yang bengkak untuk melegakan kesakitan
• Urut perlahan-lahan kawasan kelenjar mengikut arah aliran air liur selepas bercakap dengan doktor
• Kunyah gula-gula tanpa gula atau gula-gula getah bebas gula untuk merangsang air liur (jika tidak menyakitkan)
• Pastikan kebersihan mulut dengan memberus gigi dua kali sehari dan membersihkan lidah

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi antibiotik untuk jangkitan bakteria. Untuk melegakan kesakitan dan bengkak, anda boleh menggunakan ubat tahan sakit yang dijual bebas seperti yang disyorkan oleh ahli farmasi atau doktor. Doktor juga boleh menetapkan ubat untuk mengurangkan keradangan atau ubat yang membantu meningkatkan pengeluaran air liur. Sentiasa ikut arahan doktor tentang jenis dan tempoh pengambilan ubat.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan jika batu air liur tersumbat tidak dapat keluar sendiri, jika terdapat abses (nanah terkumpul) yang perlu disalirkan, atau jika keradangan berulang dan teruk sehingga tidak boleh dirawat dengan ubat.

Hidup dengan keadaan ini

Untuk hidup dengan sialadenitis, anda perlu sentiasa mengamalkan tabiat yang membantu aliran air liur, seperti minum air yang kerap walaupun tidak berasa haus. Jika mulut anda sering kering, bawa sebotol air dan minum setiap beberapa minit. Jumpa doktor dengan kerap jika anda berisiko tinggi untuk berulang.

Tip gaya hidup

• Minum sekurang-kurangnya 8 gelas air sehari, kecuali doktor menasihatkan sebaliknya
• Elakkan merokok dan hadkan pengambilan alkohol
• Amalkan kebersihan mulut yang baik termasuk flos dan pemeriksaan gigi berkala
• Jika bengkak berulang, elakkan makanan yang sangat masam atau pedas sehingga keadaan kawal

Diet dan senaman

Makan makanan yang mudah dikunyah dan ditelan apabila bengkak. Minum sup atau makanan berkuah untuk memudahkan pengunyah. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh membantu mengekalkan kesihatan keseluruhan, tetapi elakkan aktiviti lasak yang menggetarkan bahagian kelenjar semasa serangan bengkak. Banyakkan minum air selepas bersenam untuk menggantikan cecair yang hilang.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi bengkak dan sakit yang berulang boleh menimbulkan kebimbangan atau rasa tidak selesa. Anda mungkin berasa kurang yakin untuk bercakap atau makan di khalayak ramai. Ia adalah perkara biasa untuk berasa sedih atau kecewa. Bercakap dengan ahli keluarga, rakan, atau kaunselor boleh membantu anda mengatasi emosi ini.

Pencegahan

Anda boleh mengurangkan risiko sialadenitis dengan mengekalkan badan sentiasa hidrat, mengamalkan kebersihan mulut yang baik, dan merawat sebarang masalah mulut seperti karies gigi. Jika anda mengambil ubat yang menyebabkan mulut kering, berbincang dengan doktor anda tentang cara menguruskan kesan sampingan ini.

Vaksin

Terdapat vaksin untuk beguk (mumps) yang diberikan dalam jadual imunisasi kebangsaan di Malaysia melalui Program Imunisasi Kebangsaan Kementerian Kesihatan. Namun, beguk bukan satu-satunya punca sialadenitis. Vaksin ini membantu melindungi daripada jangkitan virus yang boleh menyebabkan bengkak kelenjar air liur.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pembentukan abses (kumpulan nanah) yang memerlukan saliran atau pembedahan
• Jangkitan merebak ke bahagian lain seperti leher atau aliran darah
• Keradangan yang berlarutan menyebabkan kerosakan kekal pada kelenjar
• Penyumbatan berulang yang menyebabkan bengkak datang dan pergi

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan kes sialadenitis dapat dirawat dengan baik dengan pengambilan cecair, rehat, dan rawatan antibiotik jika perlu. Walaupun ia boleh berulang, perubahan gaya hidup dan rawatan yang sesuai membantu mengawal keadaan ini. Dengan nasihat doktor, kebanyakan orang dapat pulih sepenuhnya dan meneruskan aktiviti harian tanpa masalah jangka panjang.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.