Anemia Aplastik

Gambaran keseluruhan

Anemia aplastik ialah keadaan yang jarang berlaku di mana sumsum tulang (bahagian dalam tulang yang menghasilkan sel darah) tidak dapat membuat cukup sel darah baru. Ini bermakna badan anda kekurangan sel darah merah (yang membawa oksigen), sel darah putih (yang melawan jangkitan), dan platelet (yang membantu pembekuan darah). Tanpa sel darah yang mencukupi, anda akan berasa sangat letih, mudah dijangkiti, dan mudah berdarah atau lebam.

Tidak. Anemia aplastik ialah penyakit yang jarang berlaku. Dianggarkan hanya terdapat beberapa kes bagi setiap sejuta orang setiap tahun.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja pada sebarang umur, tetapi paling kerap didiagnosis pada dua kumpulan umur: orang muda berumur 15 hingga 25 tahun, dan orang dewasa berumur lebih 60 tahun.

Gejala

Gejala biasa

• Rasa letih yang melampau atau lemah
• Pening atau sukar bernafas, terutamanya apabila melakukan aktiviti
• Lebam atau pendarahan yang mudah dan berpanjangan
• Tompok-tompok merah atau ungu pada kulit (petechiae)
• Jangkitan yang kerap atau demam yang berulang
• Kulit pucat

Gejala pada kanak-kanak

• Tidak aktif seperti biasa atau lebih kerap menangis
• Demam atau jangkitan yang kerap
• Lebam yang mudah berlaku tanpa sebab yang jelas
• Gusi berdarah atau pendarahan hidung yang sukar berhenti

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Keletihan yang ketara sehingga mengganggu aktiviti harian
• Sesak nafas apabila melakukan kerja ringan
• Jangkitan yang sukar sembuh
• Tanda-tanda pendarahan dalaman seperti najis hitam atau berdarah

Punca

Punca utama

• Sebab yang tidak diketahui (idiopatik) – bagi kebanyakan pesakit, tiada punca jelas ditemui.
• Penyakit autoimun – sistem imun badan tersilap menyerang sel-sel sumsum tulang, menyebabkan pengeluaran sel darah terganggu.
• Pendedahan kepada bahan kimia toksik seperti benzena atau racun serangga tertentu.
• Terapi sinaran atau kemoterapi untuk rawatan kanser (kesan sampingan yang jarang berlaku).
• Jangkitan virus tertentu seperti hepatitis, virus Epstein-Barr, atau HIV.

Faktor risiko

• Umur – lebih lazim pada remaja dan orang dewasa tua.
• Jantina – sedikit lebih kerap berlaku pada lelaki.
• Pendedahan kepada toksin industri atau bahan kimia berbahaya.
• Sejarah keluarga dengan gangguan sumsum tulang.
• Mengambil ubat-ubatan tertentu yang menekan fungsi sumsum tulang, seperti sesetengah ubat untuk penyakit autoimun.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami gejala anemia aplastik seperti keletihan teruk, lebam tanpa sebab, atau jangkitan yang kerap, berjumpa doktor dalam beberapa hari.
• Jika anda mendapat demam atau tanda jangkitan semasa rawatan, dapatkan nasihat perubatan segera.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda merasa letih berpanjangan atau simptom lain yang tidak hilang, buat temu janji dengan doktor untuk pemeriksaan darah.
• Jika anda mempunyai faktor risiko seperti pendedahan bahan kimia, berbincang dengan doktor tentang pemeriksaan kesihatan.

Diagnosis

Doktor akan bermula dengan menyoal sejarah perubatan anda, menjalankan pemeriksaan fizikal, dan memeriksa tanda-tanda anemia, pendarahan, atau jangkitan. Jika disyaki anemia aplastik, anda akan dirujuk kepada pakar hematologi, iaitu pakar dalam penyakit darah.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah penuh (full blood count) – untuk mengukur bilangan sel darah merah, sel darah putih, dan platelet.
• Ujian darah periferal – untuk memeriksa bentuk sel darah di bawah mikroskop.
• Biopsi sumsum tulang – doktor mengambil sampel kecil sumsum tulang daripada tulang pinggul untuk memeriksa sel-sel yang menghasilkan darah.
• Ujian genetik atau ujian untuk jangkitan virus – untuk mencari punca keadaan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Diagnosis mungkin mengambil masa beberapa minggu. Anda mungkin perlu menjalani beberapa ujian darah dan biopsi sumsum tulang. Prosedur biopsi dilakukan dengan bius tempatan, dan anda mungkin rasa tidak selesa tetapi biasanya cepat. Keputusan akan membantu pasukan perubatan menentukan jenis rawatan yang paling sesuai untuk anda.

Rawatan

Rawatan untuk anemia aplastik bertujuan untuk meningkatkan pengeluaran sel darah dan mengawal simptom. Pilihan rawatan bergantung pada umur, kesihatan keseluruhan, dan keterukan penyakit. Rawatan boleh termasuk pemindahan darah untuk menggantikan sel darah yang kekurangan, ubat untuk menekan sistem imun, atau pemindahan sumsum tulang untuk menyembuhkan keadaan ini.

Penjagaan diri di rumah

• Jaga kebersihan diri dengan kerap mencuci tangan untuk mengurangkan risiko jangkitan.
• Gunakan berus gigi yang lembut untuk mengelakkan gusi berdarah.
• Elakkan bersukan lasak atau aktiviti yang boleh menyebabkan kecederaan dan pendarahan.
• Rehat yang mencukupi dan elakkan keletihan melampau.
• Ikuti diet seimbang dan makan makanan yang selamat – elakkan makanan mentah atau kurang masak.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan biasanya dikendalikan oleh pakar hematologi. Ia mungkin termasuk pemindahan darah dan platelet untuk melegakan gejala. Ubat imunosupresan (ubat yang menekan tindak balas imun badan) digunakan untuk menghalang sistem imun daripada menyerang sumsum tulang. Bagi pesakit yang sesuai, pemindahan sel stem (dari sumsum tulang atau darah) boleh dijalankan dan berpotensi menyembuhkan penyakit ini. Terapi sokongan seperti antibiotik untuk jangkitan dan faktor pertumbuhan untuk merangsang sumsum tulang juga mungkin digunakan. Keputusan tentang rawatan akan dibuat bersama pasukan perubatan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pemindahan sel stem (juga dikenali sebagai pemindahan sumsum tulang) bukanlah pembedahan utama, tetapi prosedur di mana sel stem yang sihat daripada penderma dimasukkan melalui tiub intravena (IV). Pasukan perubatan akan menentukan sama ada prosedur ini sesuai untuk anda.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan anemia aplastik memerlukan perancangan yang teliti. Anda perlu memantau tanda-tanda jangkitan, elakkan pendedahan kepada orang sakit, dan sentiasa berjumpa doktor mengikut jadual. Ramai pesakit perlu mengurangkan waktu kerja atau belajar, tetapi ramai juga yang terus menjalani kehidupan aktif dengan sokongan rawatan yang betul.

Tip gaya hidup

• Pastikan vaksinasi anda terkini mengikut jadual Kementerian Kesihatan Malaysia, tetapi bincangkan dahulu dengan doktor anda.
• Amalkan kebersihan tangan yang baik dan elakkan tempat yang sesak.
• Gunakan peralatan mencukur atau membersihkan diri dengan berhati-hati untuk mengelakkan luka.
• Berhenti merokok dan elakkan pengambilan alkohol.

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang dan berkhasiat untuk menyokong pengeluaran sel darah. Pastikan makanan dimasak sepenuhnya untuk mengurangkan risiko jangkitan daripada makanan. Bersenam secara sederhana seperti berjalan kaki boleh membantu mengekalkan tenaga, tetapi elakkan aktiviti berat yang boleh menyebabkan kecederaan. Rujuk doktor atau pakar diet jika perlu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit kronik boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, dan rasa sedih. Adalah penting untuk bercakap tentang perasaan anda dengan ahli keluarga, rakan, atau kaunselor. Ingat bahawa sokongan emosi adalah sebahagian daripada rawatan. Jika anda berada dalam krisis emosi, jangan ragu untuk menghubungi talian bantuan psikologi yang tersedia melalui perkhidmatan kesihatan tempatan anda.

Pencegahan

Kebanyakan kes anemia aplastik tidak diketahui puncanya dan tidak dapat dicegah. Walau bagaimanapun, anda boleh mengurangkan risiko dengan mengelakkan pendedahan kepada bahan kimia toksik seperti benzena dan racun serangga, serta mematuhi garis panduan keselamatan jika bekerja dengan bahan tersebut. Jika anda menjalani rawatan kanser, berbincang dengan doktor tentang risiko anemia aplastik, tetapi ingat bahawa faedah rawatan kanser biasanya jauh melebihi risikonya.

Vaksin

Pastikan vaksin anda terkini, tetapi sentiasa berunding dengan doktor sebelum menerima sebarang vaksin, terutamanya vaksin hidup, kerana ia mungkin tidak sesuai bagi pesakit yang mempunyai sistem imun yang tertekan. Doktor anda akan memberi nasihat yang selamat berdasarkan keadaan anda.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk anemia aplastik kerana ia jarang berlaku. Pemeriksaan darah mungkin dilakukan jika anda mempunyai gejala atau faktor risiko. Ujian ini memerlukan rujukan doktor.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan yang teruk dan berulang yang boleh mengancam nyawa.
• Pendarahan dalaman, termasuk di dalam otak.
• Keletihan yang melampau yang menjejaskan keupayaan bekerja atau menjalankan aktiviti harian.
• Komplikasi daripada kelebihan zat besi akibat pemindahan darah yang kerap.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang semakin maju, pandangan untuk pesakit anemia aplastik semakin baik. Ramai pesakit mengalami peningkatan yang ketara dengan rawatan imunosupresan, dan pemindahan sel stem menawarkan peluang untuk sembuh sepenuhnya. Walaupun perjalanan rawatan mungkin panjang dan mencabar, ramai pesakit boleh kembali ke kehidupan yang bermakna. Kerjasama dengan doktor dan pasukan perubatan anda adalah kunci untuk mencapai hasil yang terbaik.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.