DVT – Pembekuan Darah dalam Urat Dalam

Gambaran keseluruhan

DVT (Deep Vein Thrombosis) ialah keadaan apabila darah membeku di dalam urat yang dalam, biasanya di bahagian kaki. Urat ialah salur darah yang membawa darah kembali ke jantung. Darah beku ini boleh menyumbat atau menyekat aliran darah, menyebabkan sakit dan bengkak.

DVT agak biasa berlaku. Dianggarkan dalam setiap 1,000 orang, kira-kira 1 hingga 2 orang akan mendapat DVT setiap tahun. Namun, ia lebih kerap berlaku pada orang yang mempunyai faktor risiko seperti tidak bergerak lama atau selepas pembedahan.

DVT boleh menyerang sesiapa sahaja pada sebarang usia, tetapi ia lebih kerap berlaku pada orang dewasa yang berumur 40 tahun ke atas, mereka yang mengalami obesiti, wanita hamil, serta mereka yang mempunyai sejarah keluarga atau penyakit tertentu.

Gejala

Gejala biasa

• Bengkak pada satu bahagian kaki atau tangan
• Sakit atau rasa nyeri yang berdenyut di betis atau paha
• Kulit di bahagian yang terjejas menjadi merah atau kebiruan
• Kulit terasa panas apabila disentuh
• Urat yang kelihatan membesar atau tegang

Gejala pada kanak-kanak

• DVT jarang berlaku pada kanak-kanak, tetapi jika ia berlaku, bengkak dan sakit di lengan atau kaki adalah simptom utama
• Kanak-kanak mungkin tidak dapat menerangkan kesakitan dengan jelas – mereka mungkin merengek atau mengelakkan pergerakan
• Perubahan warna kulit di bahagian yang terjejas mungkin lebih sukar dikesan pada kulit yang lebih gelap – perhatikan tekstur dan suhu kulit

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Simptom mungkin kurang jelas pada warga emas, dan mereka mungkin hanya berasa lemah atau tidak selesa
• Bengkak dan sakit mungkin tidak begitu ketara jika mereka mempunyai masalah saraf atau peredaran darah yang lain
• Warga emas yang mengambil ubat pencair darah juga mungkin kurang menunjukkan simptom biasa

Punca

Punca utama

• Aliran darah yang lambat – contohnya apabila anda tidak bergerak lama, sama ada duduk berjam-jam dalam perjalanan atau berbaring di katil
• Kerosakan pada lapisan urat – akibat kecederaan, pembedahan, atau keradangan
• Kecenderungan darah untuk membeku lebih mudah daripada biasa – ini boleh disebabkan oleh faktor genetik, penyakit tertentu, atau ubat-ubatan

Faktor risiko

• Pembedahan besar, terutama pembedahan pinggul atau lutut
• Kanser dan rawatan kanser
• Obesiti atau berat badan berlebihan
• Kehamilan dan enam minggu selepas bersalin
• Merokok
• Mengambil pil perancang atau terapi hormon yang mengandungi estrogen
• Sejarah keluarga DVT atau mengalami DVT sebelum ini
• Duduk lama seperti dalam penerbangan, perjalanan kereta, atau bekerja di meja

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Segera dapatkan rawatan jika anda mengalami sakit atau bengkak di kaki yang tiba-tiba
• Dapatkan rawatan pada hari yang sama jika anda mungkin terdedah kepada risiko DVT (selepas pembedahan, perjalanan panjang, atau immobilisasi) dan mula mempunyai simptom

Buat temujanji rutin jika:

• Buat temujanji dengan doktor jika anda mengalami ketidakselesaan ringan pada kaki dan ingin memastikan ia bukan DVT
• Jika anda mempunyai faktor risiko dan merancang untuk terbang atau menjalani pembedahan, berbincang dengan doktor terlebih dahulu

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang simptom, sejarah perubatan, dan melakukan pemeriksaan fizikal. Jika doktor mengesyaki DVT, ujian lanjut akan dijalankan untuk mengesahkan diagnosis.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian ultrabunyi Doppler – ujian yang menggunakan gelombang bunyi untuk melihat aliran darah dalam urat dan mengesan darah beku
• Ujian darah D-dimer – mengesan bahan dalam darah yang dilepaskan apabila darah beku berpecah; jika normal, DVT biasanya boleh dikesampingkan
• Venografi – ujian X-ray dengan pewarna kontras untuk melihat urat, namun jarang digunakan sekarang kerana ultrasonografi lebih selamat

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin akan dirujuk kepada pakar perubatan vaskular atau pakar hematologi jika diagnosis disahkan. Rawatan boleh dimulakan pada hari yang sama. Doktor akan menjelaskan pilihan rawatan dan langkah berjaga-jaga yang perlu anda ambil.

Rawatan

Rawatan DVT bertujuan untuk mengelakkan darah beku daripada membesar, mencegah darah beku daripada bergerak ke paru-paru, dan mengurangkan risiko darah beku terbentuk semula pada masa hadapan. Rawatan biasanya melibatkan ubat dan langkah sokongan.

Penjagaan diri di rumah

• Patutkah anda bergerak? Doktor akan menasihati tentang perkara ini. Biasanya, anda dinasihatkan untuk berjalan sedikit dan menggerakkan kaki secara berkala untuk membantu aliran darah, tetapi elakkan duduk atau berdiri terlalu lama
• Rehatkan kaki dan angkat kaki lebih tinggi daripada paras pinggul apabila berbaring
• Minum air yang mencukupi untuk mengelakkan dehidrasi
• Pakai stoking mampatan (compression stockings) seperti yang disarankan oleh doktor untuk mengurangkan bengkak dan mencegah komplikasi jangka panjang
• Sentiasa ikut nasihat doktor tentang aktiviti yang selamat semasa menjalani rawatan

Rawatan perubatan

Rawatan utama DVT adalah dengan ubat pencair darah (antikoagulan). Ubat ini membantu mencegah pembentukan darah beku yang baru dan menghalang darah beku sedia ada daripada membesar. Ubat ini boleh diberikan sebagai suntikan atau pil. Rawatan biasanya berlangsung selama beberapa bulan, tetapi tempoh yang tepat bergantung kepada keadaan anda. Dalam kes yang teruk, doktor mungkin menggunakan ubat yang memecahkan darah beku (thrombolisis) di hospital. Ubat-ubat ini hanya boleh diberikan oleh doktor dan harus diambil mengikut kadar yang ditetapkan. Jangan sesekali mengambil ubat tanpa nasihat doktor.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan untuk DVT. Ia mungkin dipertimbangkan jika darah beku sangat besar dan menyebabkan masalah yang serius, atau jika ubat tidak dapat berfungsi. Satu prosedur yang dipanggil trombektomi (pembedahan membuang darah beku) atau pemasangan penapis dalam urat besar (inferior vena cava filter) boleh dilakukan, tetapi ia hanya diberikan untuk keadaan tertentu. Keputusan ini akan dibuat oleh pakar.

Hidup dengan keadaan ini

Setelah rawatan dimulakan, anda perlu mengambil ubat mengikut jadual dan menghadiri temujanji susulan. Anda juga perlu tahu tanda-tanda darah beku berulang atau kesan sampingan ubat, seperti pendarahan yang luar biasa. Jika anda mengalami sebarang pendarahan yang sukar berhenti, dapatkan rawatan segera.

Tip gaya hidup

• Kekal aktif dan elakkan duduk atau tidak bergerak terlalu lama
• Semasa duduk, angkat dan turunkan tumit atau lenturkan jari kaki secara berkala
• Berhenti merokok kerana ia boleh meningkatkan risiko pembekuan darah
• Kekalkan berat badan yang sihat untuk mengurangkan tekanan pada urat kaki

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang dengan banyak buah-buahan, sayur-sayuran, dan bijirin penuh membantu mengekalkan kesihatan jantung dan saluran darah. Senaman ringan seperti berjalan, berbasikal, atau berenang boleh membantu melancarkan peredaran darah, tetapi berbincang dengan doktor terlebih dahulu tentang jenis dan tahap senaman yang sesuai untuk anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mempunyai DVT boleh menyebabkan kebimbangan, terutamanya mengenai risiko darah beku berulang atau kesan sampingan ubat. Ia juga boleh menjejaskan kualiti hidup. Jangan segan untuk berkongsi perasaan anda dengan doktor atau keluarga. Sokongan emosi sangat penting untuk pemulihan yang menyeluruh.

Pencegahan

DVT selalunya boleh dicegah. Langkah utama termasuk sentiasa aktif, bergerak secara berkala semasa duduk lama, minum air yang mencukupi, dan memakai stoking mampatan jika doktor mengesyorkannya. Bagi mereka yang berisiko tinggi, doktor mungkin memberi ubat pencair darah sebagai langkah pencegahan sebelum pembedahan atau perjalanan jauh.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Embolisme pulmonari (PE) – darah beku bergerak ke paru-paru dan menyumbat saluran darah di sana, yang boleh mengancam nyawa
• Sindrom pasca-trombosis – kerosakan kekal pada urat yang menyebabkan bengkak, sakit, perubahan warna kulit, dan ulser kaki dalam jangka panjang
• Darah beku berulang pada masa hadapan – risiko lebih tinggi jika rawatan awal tidak mencukupi

Pandangan jangka panjang

Dengan diagnosis awal dan rawatan yang betul, DVT dapat dirawat dengan berkesan dan risiko komplikasi serius dapat dikurangkan. Kebanyakan orang boleh pulih sepenuhnya dan kembali menjalani kehidupan normal. Walau bagaimanapun, ikuti nasihat doktor, ambil ubat seperti yang ditetapkan, dan kekal aktif untuk mengurangkan risiko berulang.

Cari sokongan

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.