Akalasia: Apabila Menelan Menjadi Sukar

Gambaran keseluruhan

Akalasia ialah penyakit jarang berlaku yang menjejaskan esofagus, iaitu tiub yang membawa makanan dari tekak ke perut. Di bahagian bawah esofagus, terdapat otot yang biasanya terbuka bila anda menelan supaya makanan dapat masuk ke perut. Pada pesakit akalasia, otot ini tidak mengendur dengan normal dan kekal ketat. Makanan dan minuman sukar turun dan boleh berkumpul di dalam esofagus, menyebabkan rasa tersekat, sakit dada, muntah, dan sendawa.

Akalasia ialah penyakit yang jarang berlaku. Kajian menunjukkan kira-kira 1 daripada 100,000 orang mendapatnya setiap tahun. Di Malaysia, ia bukan penyakit biasa, tetapi pakar di hospital sudah biasa merawat keadaan ini.

Akalasia boleh berlaku pada sebarang usia, tetapi paling kerap dikesan pada orang dewasa berumur 25 hingga 60 tahun. Lelaki dan wanita boleh terkena sama ramai.

Gejala

Gejala biasa

• Kesukaran menelan makanan dan juga cecair, terasa makanan tersangkut di dada atau di belakang tekak.
• Regurgitasi, iaitu makanan yang belum sampai ke perut naik semula ke mulut, terutamanya apabila baring atau membongkok.
• Sakit dada atau rasa tidak selesa di belakang tulang dada, sering berlaku semasa makan.
• Pedih ulu hati atau rasa terbakar di dada yang tidak hilang dengan rawatan biasa.
• Batuk atau serak pada waktu malam, kadang-kadang kerana makanan atau asid masuk ke saluran pernafasan.
• Penurunan berat badan tanpa sengaja kerana kurang makan.

Gejala pada kanak-kanak

• Bayi atau kanak-kanak mungkin kerap muntah selepas makan.
• Tumbesaran lambat atau kurang berat badan.
• Batuk berulang atau radang paru-paru akibat makanan masuk ke saluran udara.
• Kanak-kanak yang lebih tua mungkin mengelak makanan keras atau minum banyak air supaya makanan mudah turun.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Kehilangan selera makan dan penurunan berat badan.
• Lemah dan mudah dehidrasi kerana sukar makan atau minum.
• Gejala boleh disalah anggap sebagai masalah pencernaan biasa atau sebahagian daripada proses penuaan.
• Risiko tercekik atau jangkitan paru-paru lebih tinggi jika makanan masuk ke saluran udara.

Punca

Punca utama

• Kerosakan pada saraf di dinding esofagus menyebabkan otot di bahagian bawah esofagus tidak mengendur dengan normal.
• Punca sebenar kerosakan saraf ini tidak diketahui; sistem imun badan mungkin tersilap menyerang sel saraf.
• Jangkitan virus atau kecenderungan genetik dipercayai boleh memainkan peranan, tetapi ini belum dapat dipastikan.

Faktor risiko

• Ia lebih kerap berlaku pada orang dewasa berumur 25 hingga 60 tahun.
• Mempunyai penyakit autoimun lain sedikit meningkatkan risiko.
• Akalasia jarang berlaku dalam kalangan kanak-kanak, tetapi sejarah keluarga boleh meningkatkan risiko.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda kerap tersedak atau berasa makanan tersekat lebih daripada beberapa minit.
• Jika berat badan anda turun tanpa sebab yang jelas.
• Jika anda muntah makanan lama yang berbau busuk.
• Jika gejala menelan semakin teruk dari minggu ke minggu.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda berasa sukar menelan yang berulang walaupun tidak teruk.
• Jika pedih ulu hati anda tidak hilang dengan rawatan biasa.
• Jika anda mengalami batuk kronik atau serak tanpa sebab yang jelas.

Diagnosis

Doktor akan mendengar gejala anda dan membuat pemeriksaan fizikal. Jika disyaki akalasia, anda akan dirujuk kepada pakar gastroenterologi, iaitu pakar penyakit pencernaan. Melalui sistem KKM, rujukan ini boleh dibuat di klinik kesihatan atau hospital kerajaan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian menelan barium: anda minum cecair berkontras yang kelihatan pada X-ray supaya doktor dapat melihat bentuk esofagus dan bagaimana makanan bergerak.
• Endoskopi atas: tiub nipis dengan kamera dimasukkan melalui mulut untuk melihat lapisan dalam esofagus dan menolak masalah lain seperti penyempitan atau ketumbuhan.
• Manometri esofagus: ujian yang mengukur tekanan otot esofagus semasa anda menelan. Ini ujian yang paling tepat untuk mengesan akalasia.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian seperti manometri mungkin terasa sedikit tidak selesa tetapi tidak menyakitkan. Anda biasanya diminta berpuasa beberapa jam sebelum prosedur. Selepas ujian selesai, doktor akan membincangkan keputusan dan langkah seterusnya bersama anda.

Rawatan

Tiada rawatan yang dapat memulihkan saraf esofagus kepada keadaan normal sepenuhnya. Tujuan rawatan ialah mengurangkan halangan di bahagian bawah esofagus supaya makanan dan minuman lebih mudah masuk ke perut. Pilihan rawatan bergantung pada umur, tahap penyakit, dan keadaan kesihatan anda.

Penjagaan diri di rumah

• Makan perlahan-lahan dan kunyah makanan hingga lumat sebelum menelan.
• Ambil makanan dalam jumlah kecil tetapi lebih kerap, contohnya 5 hingga 6 kali sehari.
• Minum air kosong semasa makan dan selepas makan untuk membantu membersihkan esofagus.
• Duduk tegak sekurang-kurangnya 30 hingga 60 minit selepas makan.
• Elakkan makanan yang terlalu panas, terlalu sejuk, atau sukar dikunyah seperti daging keras dan sayur mentah.
• Tidur dengan kepala sedikit tinggi untuk mengelakkan regurgitasi.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin mencadangkan ubat untuk melegakan otot esofagus, tetapi kesannya biasanya sementara. Pilihan rawatan lain termasuk pelebaran endoskopik, iaitu belon kecil dikembangkan di bahagian esofagus yang sempit, dan suntikan toksin botulinum untuk mengendurkan otot buat sementara waktu. Prosedur ini perlu dilakukan oleh pakar di hospital. Doktor akan menerangkan risiko dan manfaat setiap pilihan sebelum meneruskannya.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan disyorkan jika rawatan lain kurang berkesan atau tidak sesuai. Prosedur yang biasa digunakan ialah miotomi Heller, di mana otot di hujung bawah esofagus dibelah supaya makanan dapat lalu. Ia biasanya dilakukan secara laparoskopi, iaitu melalui luka kecil, dan sering digabungkan dengan langkah untuk mencegah refluks asid. Pasukan perubatan akan berbincang dengan anda sebelum sebarang pembedahan.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan akalasia memerlukan kesabaran dan sedikit penyesuaian. Kebanyakan orang boleh mengekalkan berat badan dan menjalani aktiviti harian jika mereka mengikuti nasihat pemakanan dan rawatan yang disarankan oleh doktor.

Tip gaya hidup

• Tetapkan waktu makan yang tetap dan elakkan makan terlalu lewat malam.
• Bawa air minuman semasa keluar rumah supaya anda boleh minum jika makanan tersekat.
• Jika makanan terasa tersekat, berhenti makan, minum sedikit air, dan berehat; jangan panik.
• Beritahu ahli keluarga atau rakan rapat tentang keadaan anda supaya mereka tahu cara membantu.
• Bersabar dengan diri sendiri kerana gejala boleh berubah-ubah.

Diet dan senaman

Pemakanan yang seimbang sangat penting. Pilih makanan yang mudah ditelan seperti sup, bubur, nasi lembut, telur, ikan, dan sayur yang dimasak lembut. Potong makanan kepada kepingan kecil. Senaman ringan seperti berjalan kaki boleh membantu meningkatkan selera makan dan mengurangkan tekanan, tetapi elakkan senaman berat sejurus selepas makan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit yang menyukarkan makan boleh menyebabkan kebimbangan, rasa malu, atau kemurungan. Anda mungkin mula mengelak makan bersama orang lain. Perasaan ini normal dan penting untuk dibincangkan. Akalasia bukan salah anda dan anda tidak bersendirian. Jika anda berasa amat tertekan atau mempunyai fikiran untuk mencederakan diri, sila hubungi profesional kesihatan mental atau pergi ke klinik kesihatan terdekat dengan segera.

Pencegahan

Akalasia tidak dapat dicegah kerana punca sebenar kerosakan saraf tidak diketahui. Tidak ada bukti bahawa diet atau gaya hidup menyebabkan akalasia. Yang paling penting ialah mendapatkan diagnosis dan rawatan awal untuk mengurangkan kesannya.

Vaksin

Tiada vaksin untuk mencegah akalasia.

Program saringan

Tiada ujian saringan khusus untuk akalasia pada orang yang tidak mempunyai gejala. Ujian dilakukan apabila anda mengalami masalah menelan atau gejala lain yang berkaitan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Makanan yang berkumpul boleh menyebabkan keradangan esofagus, juga dikenali sebagai esofagitis.
• Cecair atau makanan boleh terhisap ke dalam paru-paru dan menyebabkan radang paru-paru.
• Kekurangan zat makanan dan penurunan berat badan yang ketara.
• Esofagus boleh menjadi sangat membesar dan kehilangan keupayaannya untuk menolak makanan.
• Lama-kelamaan, risiko kanser esofagus sedikit meningkat, tetapi ini jarang berlaku.

Pandangan jangka panjang

Walaupun akalasia tidak boleh disembuhkan sepenuhnya, kebanyakan pesakit mendapat kelegaan yang bermakna daripada rawatan. Dengan rawatan yang sesuai, pemakanan yang dijaga, dan pemeriksaan berkala, anda boleh makan dengan lebih selesa dan menjalani kehidupan yang aktif. Kuncinya ialah bekerjasama rapat dengan pasukan perubatan anda dan tidak menangguhkan pemeriksaan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.