Poliisitemia Vera: Bila Darah Terlalu Pekat

Gambaran keseluruhan

Poliisitemia vera ialah sejenis penyakit darah yang jarang berlaku di mana sumsum tulang menghasilkan terlalu banyak sel darah merah. Ini menyebabkan darah menjadi lebih pekat daripada biasa, dan meningkatkan risiko pembekuan darah.

Tidak. Poliisitemia vera adalah penyakit yang jarang berlaku. Di Malaysia, jumlah pesakitnya kecil berbanding penyakit-penyakit darah lain.

Penyakit ini lebih kerap berlaku pada orang dewasa berumur 60 tahun ke atas, dan sedikit lebih biasa dalam kalangan lelaki. Ia amat jarang berlaku pada kanak-kanak.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit kepala yang kerap atau berdenyut-denyut
• Pening atau rasa berpusing
• Gatal-gatal pada kulit, terutamanya selepas mandi air panas
• Keletihan atau lemah yang berpanjangan
• Pemandangan kabur atau tidak jelas
• Muka menjadi merah atau keunguan
• Rasa terbakar atau kebas pada tangan dan kaki

Punca

Punca utama

• Mutasi gen JAK2 (JAK2 V617F) dalam sel darah, yang menyebabkan sumsum tulang menghasilkan terlalu banyak sel darah merah.
• Perubahan genetik ini biasanya berlaku secara spontan, bukan diwarisi daripada ibu bapa.
• Sebab sebenar mutasi ini masih belum diketahui.

Faktor risiko

• Berumur 60 tahun ke atas
• Lelaki
• Sejarah keluarga yang jarang bagi penyakit darah (tetapi kebanyakan kes tanpa sejarah keluarga)

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami gejala pembekuan darah, seperti sakit dada, kesukaran bernafas, atau bengkak kaki secara tiba-tiba, dapatkan rawatan kecemasan dengan segera.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda mengalami gejala yang berterusan seperti sakit kepala, gatal, keletihan, atau muka kemerahan, berjumpalah doktor untuk pemeriksaan.
• Jika anda tahu anda mempunyai risiko genetik, berbincang dengan doktor tentang ujian darah.

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah perubatan, melakukan pemeriksaan fizikal, dan memeriksa limpa yang mungkin membengkak. Diagnosis biasanya bermula dengan ujian darah lengkap.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Kiraan darah lengkap (full blood count) – untuk melihat jumlah sel darah merah, sel darah putih dan platelet.
• Ujian mutasi JAK2 – untuk mengesan perubahan gen yang berkaitan dengan poliisitemia vera.
• Erythropoietin (EPO) – ujian untuk melihat hormon yang mengawal penghasilan sel darah merah.
• Biopsi sumsum tulang – prosedur untuk mengambil sampel kecil sumsum tulang bagi pengesahan diagnosis, walaupun tidak selalu diperlukan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika doktor mengesyaki poliisitemia vera, anda mungkin akan dirujuk kepada pakar hematologi (doktor pakar darah). Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa minggu, dan penting untuk menjalani semua ujian yang disarankan.

Rawatan

Rawatan poliisitemia vera tidak dapat menyembuhkan penyakit ini, tetapi sangat berkesan dalam mengurangkan risiko pembekuan darah, mengawal gejala, dan mencegah komplikasi.

Penjagaan diri di rumah

• Minum air yang mencukupi setiap hari untuk memastikan darah tidak terlalu pekat.
• Kekal aktif dan elakkan duduk terlalu lama.
• Berhenti merokok dan kawal tekanan darah tinggi.
• Mandikan diri sekerap yang perlu, gunakan air sejuk atau suam untuk mengurangkan gatal.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan biasanya dikendalikan oleh pakar hematologi. Antara pendekatan rawatan termasuk flebotomi, iaitu proses mengeluarkan sedikit darah dari badan untuk mengurangkan kepekatan darah. Ubat-ubat untuk mengurangkan penghasilan sel darah atau untuk mencairkan darah mungkin juga disarankan, tetapi hanya doktor yang boleh menetapkan rawatan yang sesuai berdasarkan keadaan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan. Pemindahan sumsum tulang mungkin dipertimbangkan untuk kes yang sangat teruk, tetapi ia bukan rawatan utama dan biasanya khusus untuk pesakit muda yang mengalami komplikasi serius.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan poliisitemia vera memerlukan pengawasan perubatan yang berterusan. Anda perlu menjalani ujian darah berkala, mengikuti nasihat doktor, dan mengenali tanda-tanda pembekuan darah yang memerlukan perhatian segera.

Tip gaya hidup

• Elakkan merokok dan berkurung di dalam ruangan panas.
• Jaga kebersihan kulit dan gunakan pelembap untuk mengurangkan kegatalan.
• Patuhi jadual temujanji dengan doktor.

Diet dan senaman

Kekalkan diet seimbang dan minum air secukupnya. Senaman ringan seperti berjalan kaki adalah baik, tetapi elakkan aktiviti yang menyebabkan kecederaan atau pendarahan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Berhadapan dengan penyakit kronik boleh menyebabkan kebimbangan atau tekanan. Bercakap dengan keluarga, rakan, atau kaunselor boleh membantu. Ingat, anda tidak bersendirian.

Pencegahan

Poliisitemia vera tidak dapat dicegah kerana ia disebabkan oleh mutasi gen yang berlaku secara spontan. Walau bagaimanapun, anda boleh mengurangkan risiko komplikasi dengan mendapatkan rawatan yang betul dan menjaga gaya hidup sihat.

Vaksin

Pastikan vaksinasi anda terkini, termasuk vaksin influenza dan pneumokokus, untuk mengurangkan risiko jangkitan yang boleh menjejaskan kesihatan anda. Tanya doktor anda tentang vaksin yang sesuai.

Program saringan

Tiada ujian saringan khas untuk poliisitemia vera dalam kalangan orang yang sihat. Ujian biasanya dilakukan jika gejala atau keadaan lain mencadangkan gangguan darah.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Pembekuan darah dalam urat atau arteri, yang boleh menyebabkan strok atau serangan jantung.
• Pendarahan atau lebam yang mudah terjadi.
• Pembesaran limpa, yang menyebabkan ketidakselesaan.
• Dalam kes yang jarang berlaku, perubahan kepada penyakit darah lain seperti myelofibrosis atau leukemia akut.

Pandangan jangka panjang

Walaupun poliisitemia vera ialah keadaan yang memerlukan pemantauan sepanjang hayat, prognosisnya adalah baik jika dirawat dengan betul. Dengan pengurusan yang baik, ramai pesakit dapat menjalani kehidupan yang normal dan produktif.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.