Tularemia (Demam Arnab)

Gambaran keseluruhan

Tularemia ialah penyakit berjangkit yang disebabkan oleh bakteria Francisella tularensis. Bakteria ini biasanya menyerang haiwan kecil seperti arnab, tikus, dan haiwan liar lain. Manusia boleh dijangkiti melalui gigitan serangga, sentuhan dengan haiwan berjangkit, atau menyedut habuk yang tercemar. Ia juga dikenali sebagai demam arnab atau demam lalat rusa.

Tularemia amat jarang berlaku. Laporan kes di Malaysia hampir tidak wujud. Ia lebih kerap ditemui di Amerika Utara, Eropah, dan sebahagian Asia.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti, tetapi golongan yang lebih berisiko ialah pemburu, petani, pekerja ladang, pekerja makmal, dan orang yang kerap melakukan aktiviti di kawasan hutan atau padang.

Gejala

Gejala biasa

• Demam secara tiba-tiba
• Sakit kepala
• Kelesuan dan keletihan
• Sakit otot dan sendi
• Bengkak kelenjar limfa (benjolan di leher, ketiak, atau pangkal paha)
• Ulser kulit atau kudis di tempat gigitan
• Sakit tekak atau luka di dalam mulut

Gejala pada kanak-kanak

• Demam
• Rewel atau mengantuk berlebihan
• Kurang selera makan
• Benjolan di leher atau ketiak
• Ruam kulit atau kudis kecil

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Demam atau kekeliruan (disangka nyanyuk)
• Batuk atau sesak nafas
• Kelesuan yang teruk
• Sakit dada

Punca

Punca utama

• Gigitan lalat rusa, kutu, atau nyamuk yang membawa bakteria
• Sentuhan langsung dengan kulit, bulu, atau darah haiwan yang dijangkiti (terutama arnab dan tikus)
• Menyentuh daging haiwan yang dijangkiti tanpa sarung tangan
• Menghirup habuk daripada tanah, jerami, atau rumput yang tercemar dengan bakteria
• Meminum air atau memakan makanan yang tercemar dengan najis haiwan berjangkit

Faktor risiko

• Bekerja atau beriadah di kawasan hutan atau ladang
• Memburu atau memproses daging haiwan liar
• Menjalankan pekerjaan sebagai penternak atau pekerja ladang
• Melancong ke kawasan yang terdapat kes tularemia
• Sistem imun yang lemah

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Demam dengan ruam atau benjolan yang tidak diketahui puncanya
• Ulser kulit selepas gigitan serangga atau sentuhan dengan haiwan liar
• Batuk dengan darah atau sakit dada
• Kekeliruan atau kelemahan anggota badan

Buat temujanji rutin jika:

• Gejala seperti demam, sakit badan, atau benjolan yang berterusan lebih daripada beberapa hari
• Jika anda berada dalam kumpulan berisiko tinggi dan ingin membincangkan langkah pencegahan
• Jika anda baru pulang dari kawasan endemik dan berasa tidak sihat

Diagnosis

Doktor akan menanyakan sejarah perjalanan, aktiviti luar, dan sentuhan dengan haiwan. Doktor juga akan memeriksa kulit, kelenjar limfa, dan mendengar paru-paru untuk mencari tanda jangkitan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan antibodi terhadap bakteria Francisella tularensis
• Kultur bakteria daripada sampel darah, kahak, atau cecair ulser
• Ujian PCR (ujian makmal untuk mengesan bahan genetik bakteria) — lebih pantas dan tepat
• X-ray dada jika terdapat gejala pernafasan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Ujian darah mungkin perlu diulang selepas 2–4 minggu kerana antibodi baru terbentuk selepas jangkitan. Jika doktor mengesyaki tularemia, rawatan antibiotik akan dimulakan dengan segera walaupun sebelum keputusan ujian keluar.

Rawatan

Rawatan utama untuk tularemia ialah antibiotik. Ia paling berkesan jika dimulakan lebih awal. Sesetengah pesakit memerlukan rawatan di hospital, terutama jika jangkitan telah merebak.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat yang mencukupi dan minum air yang banyak
• Tutup luka atau ulser dengan pembalut yang bersih
• Ambil ubat demam atau sakit mengikut nasihat doktor — elakkan ubat sendiri
• Tingkatkan pengambilan makanan berkhasiat untuk membantu pemulihan

Rawatan perubatan

Doktor akan memberi antibiotik dalam bentuk suntikan atau pil. Jenis dan tempoh antibiotik bergantung pada tahap jangkitan dan keadaan pesakit. Untuk kes yang teruk, rawatan di hospital termasuk cecair intravena dan bantuan pernafasan. Penting untuk menghabiskan antibiotik mengikut tempoh yang ditetapkan walaupun anda sudah berasa sihat.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan. Kadang-kadang, abses (benjolan nanah) pada kelenjar limfa perlu disalirkan untuk memudahkan pemulihan.

Hidup dengan keadaan ini

Semasa menjalani rawatan, ambil ubat mengikut jadual dan rehat secukupnya. Perhatikan sebarang tanda gejala baru seperti batuk atau sakit dada, dan maklumkan kepada doktor.

Tip gaya hidup

• Cuci tangan dengan sabun selepas menyentuh haiwan atau tanah
• Gunakan sarung tangan semasa berkebun, memburu, atau memproses daging
• Masak daging dengan sempurna sehingga tiada bahagian yang mentah
• Gunakan losyen antiserangga dan pakaian lengan panjang untuk mengelakkan gigitan

Diet dan senaman

Pastikan makanan yang dimakan bersih dan dimasak sepenuhnya. Minum air yang selamat. Anda boleh melakukan aktiviti ringan seperti berjalan, tetapi elakkan senaman berat sehingga anda benar-benar pulih.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghidap penyakit berjangkit yang jarang berlaku mungkin mencetuskan kebimbangan atau stres. Bercakap dengan keluarga, rakan, atau kaunselor boleh membantu. Jika anda berasa sedih atau tertekan, dapatkan sokongan kesihatan mental daripada profesional.

Pencegahan

Ya, tularemia boleh dicegah dengan mengelakkan sentuhan dengan haiwan liar, menggunakan peralatan pelindung diri (sarung tangan, topeng) semasa aktiviti luar, mengawal serangga, dan memastikan air serta makanan bersih.

Vaksin

Pada masa ini tiada vaksin yang disediakan untuk orang awam bagi mencegah tularemia.

Program saringan

Tiada pemeriksaan rutin untuk tularemia. Ujian hanya dilakukan jika anda mempunyai gejala atau terdedah kepada bakteria.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan paru-paru (pneumonia)
• Abses pada kelenjar limfa yang memerlukan rawatan lanjut
• Meningitis (bengkak selaput otak)
• Jangkitan dalam darah (bakteremia) yang boleh membawa maut

Pandangan jangka panjang

Dengan antibiotik yang sesuai dan rawatan sokongan, kebanyakan pesakit pulih sepenuhnya dalam beberapa minggu. Rawatan awal sangat berkesan. Walaupun penyakit ini serius, peluang untuk sembuh adalah tinggi.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.