Penyakit Pes

Gambaran keseluruhan

Penyakit pes (plague) adalah jangkitan bakteria yang serius yang disebabkan oleh bakteria Yersinia pestis. Jangkitan ini biasanya merebak melalui gigitan kutu tikus yang dijangkiti, dan boleh menyerang kelenjar getah bening, paru-paru atau darah.

Penyakit pes sangat jarang di Malaysia dan banyak kawasan di dunia. Kes yang dilaporkan biasanya tertumpu di kawasan luar bandar di Afrika, Asia dan Amerika Selatan. Namun, kewaspadaan tetap perlu kerana wabak kecil masih boleh berlaku.

Sesiapa sahaja boleh dijangkiti. Namun, risiko lebih tinggi bagi mereka yang tinggal atau bekerja di kawasan yang terdapat banyak tikus, seperti petani, pemburu, penternak, dan pengembara yang pergi ke negara di mana pes masih wujud.

Gejala

Gejala biasa

• Demam tinggi secara mengejut (biasanya melebihi 38.5°C)
• Sakit kepala yang teruk
• Keletihan yang amat sangat
• Bengkak kelenjar getah bening yang menyakitkan, selalunya di pangkal paha, ketiak atau leher (bubo)
• Sakit otot dan sendi
• Loya, muntah atau cirit-birit

Gejala pada kanak-kanak

• Pada kanak-kanak, gejala mungkin termasuk kelihatan sangat letih, perit atau merengek, tidak mahu menyusu atau makan, demam tinggi, dan bengkak kelenjar yang jelas. Mereka mungkin mengalami sawan jika demam terlalu tinggi.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Pada warga emas, gejala mungkin kurang jelas, seperti kekeliruan, mudah mengantuk, atau lemah yang ketara. Demam mungkin tidak terlalu tinggi, tetapi keadaan boleh menjadi serius dengan cepat.

Punca

Punca utama

• Gigitan kutu yang dijangkiti daripada tikus atau haiwan lain
• Sentuhan langsung dengan darah atau tisu haiwan yang dijangkiti (misalnya ketika memburu atau memproses daging)
• Menghidu titisan udara daripada pesakit yang mengalami pes pneumonik (jangkitan paru-paru)

Faktor risiko

• Tinggal di kawasan luar bandar yang padat dengan tikus liar
• Pekerjaan tertakluk kepada haiwan, seperti petani, pemburu atau pekerja makmal
• Perjalanan ke negara dengan kes pes aktif
• Sistem imun yang lemah akibat penyakit atau rawatan tertentu
• Kebersihan persekitaran yang teruk yang menggalakkan pembiakan tikus dan kutu

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Anda mengalami demam mendadak dan bengkak kelenjar selepas pulang dari kawasan yang terdapat pes
• Anda terdedah kepada pesakit yang disahkan menghidap pes pneumonik
• Anda mengalami batuk berdarah atau kesukaran bernafas

Buat temujanji rutin jika:

• Anda bercadang untuk melakukan perjalanan ke kawasan yang terdapat wabak pes dan ingin mendapatkan nasihat perlindungan
• Anda bekerja dengan haiwan atau di makmal dan ingin tahu langkah keselamatan

Diagnosis

Doktor akan menanyakan tentang gejala, sejarah perjalanan, dan pendedahan kepada haiwan atau pesakit. Pemeriksaan fizikal akan dilakukan untuk melihat bengkak kelenjar. Jika pes disyaki, sampel cecair atau tisu akan diambil untuk ujian makmal.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan bakteria atau antibodi
• Kultur bakteria daripada sampel darah, kahak atau cecair kelenjar
• Ujian molekul (PCR) yang mengesan DNA bakteria dengan cepat
• X-ray dada untuk memeriksa jangkitan paru-paru

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika doktor mengesyaki pes, anda mungkin perlu dimasukkan ke hospital untuk rawatan dan pengasingan. Sampel akan dihantar ke makmal kesihatan awam. Keputusan ujian mungkin mengambil masa beberapa hari, tetapi rawatan boleh dimulakan sebelum keputusan tersedia untuk keselamatan anda.

Rawatan

Rawatan utama pes adalah antibiotik yang diberikan secepat mungkin. Anda mungkin ditempatkan di wad pengasingan untuk mencegah penularan. Dengan rawatan awal, jangkitan boleh dibasmi dan pemulihan penuh dapat dicapai.

Penjagaan diri di rumah

• Rehat di tempat tidur dengan secukupnya
• Minum air kosong secara kerap untuk mengelakkan dehidrasi
• Ambil ubat mengikut jadual yang ditetapkan oleh doktor
• Basuh tangan dengan kerap dan amalkan kebersihan diri
• Patuhi nasihat doktor walaupun anda berasa lebih baik

Rawatan perubatan

Doktor akan menetapkan antibiotik yang sesuai untuk jangkitan anda. Di hospital, anda mungkin menerima cecair intravena dan sokongan oksigen jika perlu. Jangan sekali-kali membeli atau mengambil antibiotik tanpa pengawasan doktor. Untuk kes pneumonik, pesakit diasingkan dan mereka yang kontak rapat mungkin diberi antibiotik profilaktik (pencegahan) mengikut nasihat pakar.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Jika bengkak kelenjar menjadi bernanah (abses), doktor mungkin perlu menyalirkan nanah menggunakan jarum atau melalui pembedahan kecil. Tindakan ini dilakukan di hospital untuk mengurangkan tekanan dan mencegah jangkitan lanjut.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas dimulakan rawatan, anda akan bertambah baik dalam beberapa hari. Namun, anda perlu melengkapkan keseluruhan kursus antibiotik seperti yang diarahkan. Sepanjang tempoh ini, rehat yang cukup dan perhatian terhadap kebersihan amat penting.

Tip gaya hidup

• Pastikan rumah dan persekitaran bebas daripada tikus
• Gunakan penghalau kutu dan sarung tangan apabila mengendalikan haiwan
• Elakkan kontak dengan haiwan liar atau mati
• Simpan makanan dalam bekas bertutup untuk elak menarik tikus
• Sentiasa basuh tangan dengan sabun, terutamanya selepas aktiviti luar

Diet dan senaman

Amalkan makanan berkhasiat seimbang untuk membantu sistem imun melawan jangkitan. Rihat lebih daripada biasa. Apabila pulih, lakukan aktiviti fizikal ringan seperti berjalan secara berperingkat dan dengarkan isyarat badan anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menerima diagnosis penyakit serius boleh menyebabkan kebimbangan dan tekanan. Adalah perkara biasa untuk berasa takut. Bercakap dengan keluarga atau rakan, dan dapatkan sokongan profesional jika perlu. Bagi sesiapa yang mengalami masalah kesihatan mental, sila hubungi talian sokongan krisis yang disediakan di laman ini.

Pencegahan

Ya, pes boleh dicegah. Kawalan tikus dan kutu, mengelakkan gigitan kutu, dan tidak menyentuh haiwan liar adalah langkah utama. Amalan kebersihan yang baik dan pelaporan segera kepada pihak kesihatan jika terdapat kematian haiwan yang mencurigakan juga membantu.

Vaksin

Tiada vaksin yang disyorkan untuk orang awam di Malaysia. Vaksin mungkin digunakan untuk pekerja makmal yang berisiko tinggi, tetapi ia bukan sebahagian daripada imunisasi rutin. Nasihatkan doktor jika anda memerlukan vaksin untuk perjalanan ke kawasan wabak.

Program saringan

Tidak ada ujian saringan rutin untuk pes. Ujian hanya dilakukan jika anda menunjukkan gejala atau pernah terdedah kepada haiwan atau manusia yang dijangkiti.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jangkitan merebak ke paru-paru menyebabkan pes pneumonik yang boleh merebak ke orang lain
• Jangkitan darah (septisemia) yang boleh membawa kepada kegagalan organ
• Kematian jika tidak dirawat dengan segera

Pandangan jangka panjang

Kabar baik – jika dirawat awal dengan antibiotik, kebanyakan pesakit dapat sembuh sepenuhnya. Walaupun pes adalah penyakit serius, rawatan moden telah mengurangkan kadar kematian dengan ketara. Sentiasa berfikiran positif dan dapatkan rawatan segera untuk peluang pemulihan yang terbaik.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• World Health Organization (WHO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.