Disfungsi Velopharyngeal (VPD)

Gambaran keseluruhan

Disfungsi velopharyngeal (VPD) ialah keadaan apabila struktur di bahagian belakang tekak dan lelangit lembut tidak dapat menutup sepenuhnya. Biasanya, lelangit lembut dan bahagian tekak bergerak ke atas untuk menutup ruang antara hidung dan tekak semasa bercakap atau menelan. Jika penutupan ini tidak sempurna, udara boleh keluar melalui hidung ketika bercakap, atau makanan dan minuman boleh keluar melalui hidung.

VPD adalah keadaan yang jarang berlaku. Ia lebih kerap dilihat pada kanak-kanak yang dilahirkan dengan sumbing lelangit, tetapi ia juga boleh berlaku pada orang dewasa selepas strok atau kecederaan kepala.

VPD boleh menjejaskan sesiapa sahaja, tetapi paling kerap dikesan pada kanak-kanak, terutamanya mereka yang mempunyai sumbing lelangit atau sindrom genetik tertentu. Orang dewasa yang mengalami kerosakan saraf akibat strok, trauma kepala, atau penyakit saraf juga boleh terjejas.

Gejala

Gejala biasa

• Suara sengau atau hipernasal (bunyi seperti bercakap melalui hidung)
• Udara keluar dari hidung semasa bercakap (pelepasan hidung)
• Kesukaran menyebut bunyi seperti 'b', 'p', 't', 'd'
• Makanan atau minuman keluar melalui hidung semasa menelan
• Pernafasan bising atau berdengkur ketika tidur

Gejala pada kanak-kanak

• Pertuturan yang sukar difahami oleh orang lain
• Makanan, susu, atau cecair keluar dari hidung semasa menyusu atau makan
• Bayi mungkin mengalami kesukaran untuk menyusu atau berat badan susah naik
• Kerap selsema atau jangkitan telinga yang berkaitan dengan fungsi lelangit yang kurang baik

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Perubahan suara secara tiba-tiba, seperti menjadi sengau, selepas strok atau kecederaan otak
• Masalah menelan yang baru berlaku (disfagia)
• Makanan atau minuman kerap masuk ke hidung
• Kesukaran mengawal kelajuan bercakap atau kejelasan suara

Punca

Punca utama

• Kecacatan kongenital seperti sumbing lelangit atau lelangit sumbing submukosa (tersembunyi di bawah membran mulut)
• Sindrom genetik tertentu, seperti sindrom 22q11.2 (DiGeorge)
• Kerosakan saraf akibat strok, kecederaan kepala, atau penyakit saraf seperti penyakit motor neuron
• Pembedahan di kawasan tekak atau lelangit yang menjejaskan fungsi otot penutupan
• Pembesaran tonsil atau adenoid yang mengganggu pergerakan normal lelangit

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan sumbing lelangit atau VPD
• Gangguan neurologi seperti cerebral palsy atau distrofi otot
• Pembedahan untuk membuang tonsil atau adenoid (jarang berlaku)
• Trauma pada kepala, leher, atau bahagian belakang tekak

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Kesukaran menelan yang teruk atau makanan/minuman kerap masuk ke hidung dan menyebabkan batuk atau tersedak
• Tanda jangkitan seperti demam tinggi yang berterusan
• Perubahan pernafasan yang mengganggu tidur atau menyebabkan keletihan

Buat temujanji rutin jika:

• Anda atau anak anda mempunyai suara sengau yang berterusan
• Anak lambat bercakap atau sukar untuk disebut dengan jelas
• Makanan atau minuman sering keluar melalui hidung walaupun tanpa sebab yang jelas

Diagnosis

Diagnosis VPD biasanya dilakukan oleh doktor atau pakar telinga, hidung, dan tekak (ENT), bersama-sama dengan pasukan terapi pertuturan-bahasa. Doktor akan bertanya tentang gejala, memeriksa mulut dan tekak, serta merujuk anda untuk ujian lanjut jika perlu.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Pemeriksaan fizikal untuk melihat pergerakan lelangit lembut semasa bercakap atau menyebut bunyi tertentu
• Nasoendoskopi – tiub kecil dengan kamera dimasukkan melalui hidung untuk melihat proses penutupan tekak secara langsung
• Videofluoroskopi – ujian X-ray yang merakam pergerakan tekak dan lelangit semasa bercakap atau menelan
• Penilaian pertuturan oleh ahli terapi pertuturan-bahasa untuk mengenal pasti corak suara dan masalah artikulasi

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin memerlukan beberapa lawatan ke klinik pakar. Ujian biasanya tidak menyakitkan. Pasukan perubatan akan membimbing anda setiap langkah, dan anda boleh bertanya sebarang soalan sepanjang proses.

Rawatan

Rawatan untuk VPD bergantung kepada punca, umur, dan keterukan keadaan. Matlamat utama adalah untuk memperbaiki pertuturan dan mencegah masalah menelan. Pilihan rawatan mungkin termasuk terapi pertuturan, penggunaan alat bantuan, atau pembedahan.

Penjagaan diri di rumah

• Amalkan kebersihan mulut yang baik untuk mengurangkan risiko jangkitan
• Minum air dalam suapan kecil dan berhati-hati ketika menelan
• Elakkan makanan yang terlalu cepat, keras, atau sukar ditelan jika anda mudah tercekik
• Lakukan senaman pertuturan seperti yang disarankan oleh ahli terapi pertuturan

Rawatan perubatan

Pilihan rawatan perubatan mungkin termasuk terapi pertuturan untuk menguatkan otot lelangit, penggunaan alat atau prostesis pergigian yang membantu menutup ruang yang bocor, atau rujukan kepada pakar bedah untuk prosedur pembetulan jika perlu. Doktor anda akan membincangkan pilihan yang paling sesuai untuk keadaan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin disyorkan jika terapi pertuturan tidak berkesan atau jika VPD berpunca daripada kecacatan struktur. Jenis pembedahan bergantung kepada punca, seperti memindahkan tisu untuk membaiki lelangit, mengecilkan ruang tekak yang terlalu besar, atau membetulkan kedudukan otot.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan VPD memerlukan kesabaran dan sokongan daripada keluarga, guru, dan pasukan perubatan. Pastikan anda menghadiri semua temujanji terapi dan berkomunikasi secara terbuka tentang cabaran yang anda hadapi.

Tip gaya hidup

• Ikuti jadual terapi pertuturan yang disarankan dengan konsisten
• Maklumkan kepada guru atau penjaga tentang keadaan anak supaya mereka boleh memberi sokongan yang sesuai
• Gunakan teknik pernafasan yang disarankan oleh doktor untuk membantu pertuturan
• Berbincang dengan ahli keluarga tentang cara membantu mengurangkan rasa malu atau kekecewaan

Diet dan senaman

Tiada diet khas untuk VPD, tetapi jika anda mengalami masalah menelan, pilih makanan yang lembut dan mudah ditelan. Kunyah perlahan-lahan dan elakkan bercakap semasa mengunyah. Senaman vokal seperti yang diajar oleh ahli terapi boleh membantu menguatkan otot lelangit.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Masalah pertuturan boleh menjejaskan keyakinan diri dan menyebabkan rasa malu, kekecewaan, atau kebimbangan sosial, terutamanya pada kanak-kanak dan remaja. Adalah normal untuk berasa bimbang. Dapatkan sokongan emosi daripada keluarga, kaunselor, atau kumpulan sokongan. Jika ia menjejaskan kesihatan mental anda, berbincanglah dengan doktor.

Pencegahan

Kebanyakan punca VPD tidak dapat dicegah, terutamanya yang berkaitan dengan kecacatan kongenital. Namun, bagi orang dewasa, mencegah strok melalui gaya hidup sihat (seperti mengawal tekanan darah dan berat badan) boleh mengurangkan risiko kerosakan saraf yang membawa kepada VPD.

Program saringan

Tiada ujian saringan khusus untuk VPD. Walau bagaimanapun, jika anda atau anak anda mempunyai faktor risiko seperti sumbing lelangit atau gangguan neurologi, doktor akan memantau pertuturan dan menelan secara berkala untuk mengesan masalah awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kesukaran pertuturan yang berterusan boleh menjejaskan pembelajaran, komunikasi, dan interaksi sosial
• Aspirasi (makanan atau minuman masuk ke paru-paru) boleh menyebabkan jangkitan paru-paru berulang seperti pneumonia
• Kurang keyakinan diri atau masalah emosi akibat suara sengau dan ejekan daripada rakan sebaya

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul, ramai orang dengan VPD mengalami peningkatan yang ketara dalam pertuturan dan kualiti hidup. Walaupun pemulihan mungkin memerlukan masa, kebanyakan kanak-kanak dan orang dewasa dapat berkomunikasi dengan lebih jelas dan makan dengan lebih selesa.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.