Kanser Kelenjar Air Liur

Gambaran keseluruhan

Kanser kelenjar air liur ialah penyakit di mana sel-sel di dalam kelenjar air liur (organ yang menghasilkan air liur) membesar secara tidak normal dan membentuk ketumbuhan (tumor). Kelenjar air liur terletak di kawasan mulut, rahang, dan leher. Tumor ini mungkin bersifat jinak (bukan kanser) atau malignan (kanser). Kanser bermakna sel-sel abnormal boleh merebak ke bahagian tubuh lain.

Tidak, kanser kelenjar air liur merupakan sejenis kanser yang jarang berlaku. Ia menyumbang kurang daripada 1% daripada semua kes kanser yang didiagnosis di seluruh dunia.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada orang dewasa yang berumur 55 tahun ke atas. Faktor risiko termasuk pendedahan kepada radiasi (seperti rawatan sinaran dahulu di kepala atau leher), jangkitan virus tertentu, dan sejarah keluarga.

Gejala

Gejala biasa

• Benjolan atau bengkak di kawasan rahang, leher, atau sekitar telinga — ini simptom paling biasa.
• Sakit yang berterusan di kawasan muka, rahang, atau leher.
• Kebas pada sebahagian wajah.
• Kelemahan otot pada satu sisi muka.
• Sukar membuka mulut sepenuhnya.
• Masalah menelan.
• Air liur berdarah atau keluar cecair pelik dari kelenjar.
• Sakit tekak yang berpanjangan.

Punca

Punca utama

• Punca sebenar masih tidak diketahui. Seperti kanser lain, ia berlaku apabila DNA sel kelenjar air liur mengalami mutasi (perubahan genetik) yang menyebabkan sel membesar tanpa kawalan. Faktor yang boleh meningkatkan risiko termasuk pendedahan kepada radiasi kepala/leher (contohnya rawatan radioterapi sebelum ini), jangkitan virus Epstein-Barr atau HIV, dan pendedahan kepada bahan kimia tertentu di tempat kerja (seperti industri getah, perlombongan, atau pembuatan bateri).

Faktor risiko

• Pernah menerima rawatan radiasi (radioterapi) di kawasan kepala atau leher.
• Jangkitan virus Epstein-Barr (penyebab demam glandular) atau HIV.
• Sejarah keluarga yang menghidap kanser kelenjar air liur.
• Bekerja dalam industri dengan pendedahan habuk logam, nikel, atau asbestos.
• Umur 55 tahun ke atas.
• Penyakit autoimun seperti sindrom Sjögren.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jumpa doktor dengan segera jika anda mendapati benjolan di leher atau rahang yang membesar dalam masa beberapa minggu, disertai kesakitan atau kelumpuhan otot muka, atau anda sukar menelan/bernafas.

Buat temujanji rutin jika:

• Buat pemeriksaan rutin jika anda mempunyai sebarang gejala seperti benjolan kecil yang tidak menyakitkan, atau anda mempunyai faktor risiko seperti sejarah radiasi kepada kepala dan leher. Doktor boleh memeriksa dan merujuk anda kepada pakar telinga, hidung dan tekak (ENT) jika perlu.

Diagnosis

Untuk mendiagnosis, doktor akan mengambil sejarah perubatan penuh, memeriksa kawasan muka, leher, mulut, dan saraf kranial, serta menjalankan ujian pengimejan. Diagnosis muktamad selalunya memerlukan biopsi — mengambil sampel tisu kecil daripada benjolan itu untuk diperiksa di makmal.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ultrasound kelenjar air liur
• Imbasan MRI (pengimejan resonans magnetik)
• Imbasan CT (tomografi berkomputer)
• Biopsi jarum halus (fine needle aspiration) — mengambil beberapa sel menggunakan jarum nipis
• Ujian darah untuk menilai fungsi organ dan tanda jangkitan

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda akan dirujuk kepada pakar ENT (telinga, hidung, dan tekak) atau pakar onkologi. Proses diagnosis mengambil masa beberapa minggu. Jangan bimbang untuk bertanya soalan — pasukan perubatan akan menerangkan setiap langkah dengan jelas. Anda mungkin perlu menjalani beberapa ujian untuk menentukan sama ada tumor itu jinak atau kanser, serta peringkatnya.

Rawatan

Rawatan bergantung pada jenis, saiz, lokasi, dan peringkat kanser, serta kesihatan keseluruhan anda. Rancangan rawatan akan disusun oleh pasukan pelbagai disiplin — termasuk pakar bedah, pakar onkologi, dan pakar radiologi. Tujuannya ialah membuang kanser sepenuhnya jika boleh, sambil mengekalkan fungsi saraf muka dan mulut.

Penjagaan diri di rumah

• Jaga kebersihan mulut: gosok gigi dua kali sehari, gunakan ubat kumur tanpa alkohol.
• Minum air secukupnya untuk melegakan mulut kering jika anda menerima terapi sinaran.
• Ambil makanan lembut dan mudah ditelan jika anda mengalami ketidakselesaan.
• Berhenti merokok dan elakkan alkohol untuk membantu pemulihan.
• Rehat yang cukup dan ikut jadual rawatan yang disarankan.
• Laporkan sebarang kesan sampingan kepada doktor — jangan mengubat sendiri.

Rawatan perubatan

Pilihan rawatan utama termasuk pembedahan untuk membuang tumor dan sebahagian tisu sihat di sekelilingnya. Terapi sinaran (radioterapi) menggunakan sinaran tenaga tinggi untuk memusnahkan sel kanser. Kemoterapi menggunakan ubat-ubatan yang disuntik atau ditelan untuk membunuh sel kanser di seluruh badan. Terapi sasaran (targeted therapy) dan imunoterapi mungkin digunakan untuk kes tertentu. Doktor akan menentukan gabungan rawatan yang paling sesuai untuk keadaan anda — setiap rawatan ada faedah dan risiko yang akan dibincangkan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan adalah rawatan utama untuk kebanyakan kanser kelenjar air liur. Pakar bedah akan membuang tumor bersama sedikit tisu normal di sekelilingnya (untuk memastikan tiada sel kanser tertinggal). Jika kanser telah merebak ke nodus limfa di leher, nodus tersebut juga akan dibuang. Selepas pembedahan, penjagaan luka dan pemeriksaan susulan adalah penting.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup selepas diagnosis kanser boleh mencabar dari segi fizikal dan emosi. Anda mungkin perlu menyesuaikan tabiat makan, bercakap, dan penjagaan mulut. Pastikan anda hadir pada setiap temujanji susulan dan jangan teragak-agak untuk mendapatkan bantuan profesional seperti ahli diet, atau ahli terapi pertuturan jika anda perlu.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan elakkan minuman beralkohol.
• Amalkan pemakanan seimbang dengan banyak sayur dan buah.
• Lindungi kulit leher dan muka daripada cahaya matahari menggunakan pakaian atau topi.
• Kekal aktif dengan aktiviti fizikal sederhana seperti berjalan kaki, jika dibenarkan doktor.
• Dapatkan tidur yang mencukupi untuk membantu tubuh pulih.

Diet dan senaman

Pemakanan yang baik membantu tubuh melawan jangkitan dan pulih daripada rawatan. Jika anda mengalami kesukaran mengunyah atau menelan, pilih makanan lembik seperti bubur, sup, atau smoothie. Senaman ringan seperti berjalan kaki atau senaman regangan boleh membantu mengurangkan keletihan, tetapi tanya doktor sebelum memulakan program senaman.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menerima diagnosis kanser boleh membawa perasaan takut, sedih, atau cemas. Ini adalah normal. Anda mungkin merasa terasing atau bimbang tentang perubahan tubuh. Bercakap dengan keluarga, kaunselor, atau kumpulan sokongan boleh membantu. Ingat, menjaga kesihatan mental adalah sebahagian daripada rawatan.

Pencegahan

Tiada cara pasti untuk mencegah kanser kelenjar air liur kerana punca sebenar tidak diketahui. Walau bagaimanapun, anda boleh mengurangkan risiko dengan mengelakkan pendedahan radiasi yang tidak perlu kepada kepala dan leher, mengamalkan diet yang sihat, dan berhenti merokok. Kebanyakan tumor kelenjar air liur adalah jinak, tetapi benjolan yang berterusan harus diperiksa lebih awal.

Vaksin

Tiada vaksin khusus untuk mencegah kanser kelenjar air liur. Vaksin lain yang disyorkan oleh KKM perlu diambil mengikut jadual imunisasi untuk melindungi kesihatan anda secara menyeluruh.

Program saringan

Tiada saringan (ujisaringan) khas yang disyorkan untuk populasi umum kerana kanser ini sangat jarang berlaku. Walau bagaimanapun, jika anda mempunyai gejala atau faktor risiko, doktor anda akan menjalankan pemeriksaan yang sesuai.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kanser boleh merebak ke nodus limfa leher dan ke organ lain seperti paru-paru, hati, atau tulang.
• Tumor boleh merosakkan saraf muka, menyebabkan kelumpuhan otot muka yang kekal.
• Kesukaran menelan dan bercakap yang makin teruk.
• Pertumbuhan tumor boleh menyekat saluran air liur, menyebabkan bengkak berulang dan jangkitan.
• Kehilangan pendengaran atau masalah pada telinga jika tumor berdekatan dengan bahagian tersebut.

Pandangan jangka panjang

Walaupun kanser kelenjar air liur adalah keadaan yang serius, ia boleh dirawat dengan baik, terutamanya apabila dikesan awal. Rawatan moden semakin berkesan dan banyak pesakit dapat pulih dan hidup selesa. Setiap kes adalah unik — berbincang dengan doktor anda tentang prognosis (jangkaan penyakit) berdasarkan jenis dan peringkat kanser yang anda hadapi. Sentiasa ada harapan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.