Kecederaan Buah Pinggang Akut

Gambaran keseluruhan

Buah pinggang ialah organ berbentuk kacang merah yang menapis sisa dan air berlebihan daripada darah. Kecederaan buah pinggang akut (AKI) ialah keadaan di mana buah pinggang berhenti berfungsi secara tiba-tiba — biasanya dalam beberapa jam atau hari. Ini menyebabkan sisa (toksik) terkumpul dalam darah, dan cecair tidak dapat disingkirkan dengan betul. Keadaan ini boleh menjadi serius, tetapi ramai yang pulih sepenuhnya dengan rawatan cepat dan betul.

Ya, kecederaan buah pinggang akut agak biasa, terutamanya dalam kalangan pesakit yang sedang dirawat di hospital. Ia juga boleh berlaku di luar hospital, contohnya selepas cirit-birit teruk atau jangkitan kuman yang serius.

Ia boleh berlaku pada orang dewasa dan kanak-kanak, tetapi lebih kerap pada warga emas, mereka yang menghidap kencing manis, tekanan darah tinggi, penyakit jantung, atau penyakit buah pinggang sedia ada.

Gejala

Gejala biasa

• Buang air kecil lebih sedikit daripada biasa atau tidak buang langsung.
• Bengkak pada kaki, buku lali, atau tangan (selalunya pada waktu pagi).
• Kelesuan dan keletihan yang luar biasa.
• Loya, muntah, atau hilang selera makan.
• Rasa sesak atau sukar bernafas.
• Kekeliruan atau rasa mengantuk.

Gejala pada kanak-kanak

• Lampin atau seluar kering (kurang kencing).
• Menangis tanpa air mata.
• Bibir dan mulut kering.
• Letih, lemah, atau tidak mahu bermain.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Rasa mengantuk yang berlebihan atau kekeliruan.
• Tidak mahu makan atau minum.
• Bengkak kaki yang bertambah buruk.
• Kencing berkurangan atau berwarna gelap.

Punca

Punca utama

• Aliran darah ke buah pinggang berkurang — contohnya akibat kehilangan darah, dehidrasi (badan kekurangan cecair), atau tekanan darah turun teruk.
• Kerosakan langsung pada buah pinggang — contohnya daripada jangkitan kuman yang teruk (sepsis), ubat-ubatan tertentu, atau bahan toksik.
• Saluran kencing tersumbat — contohnya batu karang, pembesaran prostat, atau tumor yang menghalang pengaliran air kencing.

Faktor risiko

• Umur 65 tahun ke atas.
• Penyakit kronik seperti kencing manis, tekanan darah tinggi, atau kegagalan jantung.
• Penyakit buah pinggang sedia ada.
• Menjalani pembedahan besar atau berada dalam rawatan rapi (ICU).
• Mengambil ubat tahan sakit tertentu (seperti ubat anti-radang bukan steroid) tanpa nasihat doktor dalam tempoh lama.
• Jangkitan kuman yang teruk pada badan.

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda berasa sangat kekurangan kencing atau tiada langsung.
• Jika anda mengalami bengkak teruk pada kaki atau seluruh badan.
• Jika ada tanda-tanda kekeliruan atau tidak sedar.
• Jika sukar bernafas atau sakit dada.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda menghidap kencing manis atau tekanan darah tinggi dan berasa tidak sihat, atau perasan tanda-tanda di atas selama lebih daripada satu hari.
• Jika anda baru pulih daripada jangkitan kuman atau pembedahan.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang sejarah kesihatan anda, melakukan pemeriksaan fizikal, dan menjalankan ujian untuk melihat sejauh mana buah pinggang berfungsi. Diagnosis biasanya dibuat melalui ujian darah dan air kencing.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah — mengukur tahap kreatinin dan elektrolit dalam darah (bahan yang perlu disingkirkan oleh buah pinggang).
• Ujian air kencing — memeriksa darah, protein, atau tanda jangkitan dalam air kencing.
• Imbasan ultrasound atau CT — melihat struktur buah pinggang dan jika ada penyumbatan.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin perlu menjalani ujian darah beberapa kali dalam beberapa hari bagi memantau fungsi buah pinggang. Jika anda berada di hospital, kakitangan akan memerhatikan jumlah air kencing anda. Proses diagnosis mungkin mengambil masa, tetapi ia dilakukan dengan teliti untuk mendapatkan punca yang tepat.

Rawatan

Rawatan bergantung kepada punca kecederaan buah pinggang akut. Matlamat utama ialah mengembalikan fungsi buah pinggang dan merawat punca asal, contohnya menggantikan cecair yang hilang, merawat jangkitan, atau menghentikan ubat yang menyebabkan masalah.

Penjagaan diri di rumah

• Patuh sepenuhnya kepada nasihat doktor dan hadiri temujanji susulan.
• Minum air secukupnya, tetapi hanya mengikut jumlah yang disarankan doktor (air terlalu banyak juga berbahaya).
• Jangan ambil ubat-ubatan tanpa nasihat doktor, terutama ubat tahan sakit atau herba.
• Awasi tanda-tanda seperti bengkak atau kurang kencing, dan laporkan kepada doktor.

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberikan cecair melalui salur (IV) untuk memulihkan aliran darah ke buah pinggang, atau memberi ubat untuk mengawal tekanan darah, merawat jangkitan, atau membuang cecair berlebihan. Sekiranya kerosakan teruk dan sisa toksik terkumpul dalam darah, dialisis (cuci darah) mungkin diperlukan buat sementara waktu. Tindakan ini bukan untuk selama-lamanya bagi kebanyakan pesakit; buah pinggang boleh pulih secara beransur-ansur.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Sekiranya terdapat penyumbatan fizikal pada saluran kencing (contohnya batu karang atau pembesaran prostat), doktor mungkin mencadangkan prosedur untuk melegakan penyumbatan, seperti memasukkan stent atau pembedahan kecil.

Hidup dengan keadaan ini

Kecederaan buah pinggang akut boleh menyebabkan anda berasa lemah dan letih. Ini adalah perkara biasa. Semasa dalam fasa pemulihan, berehat mengikut keperluan, tetapi anda juga boleh melakukan aktiviti ringan seperti berjalan. Jangan terlalu memaksa diri.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol.
• Pastikan kencing manis, tekanan darah, dan kolesterol berada dalam kawalan.
• Ambil ubat-ubatan hanya seperti yang diarahkan doktor.
• Berunding dengan doktor sebelum mengambil sebarang ubat baru, termasuk herba atau makanan tambahan.

Diet dan senaman

Doktor atau pakar diet akan memberi nasihat pemakanan yang sesuai, biasanya mengurangkan garam dan makanan tinggi kalium (seperti pisang dan sayur-sayuran tertentu) jika fungsi buah pinggang masih lemah. Anda digalakkan melakukan senaman ringan seperti berjalan atau senaman regangan, selagi anda berasa selesa. Tidur yang cukup juga membantu pemulihan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Menghadapi masalah buah pinggang boleh membuat anda berasa cemas, sedih, atau takut. Ini adalah tindak balas semula jadi. Jangan simpan perasaan itu — bercakap dengan keluarga, rakan, atau kaunselor. Jika anda mengalami fikiran untuk mencederakan diri, segera hubungi pakar kesihatan mental atau pergi ke hospital terdekat.

Pencegahan

Tidak semua kes kecederaan buah pinggang akut boleh dicegah, tetapi anda boleh mengurangkan risiko dengan mengekalkan kesihatan buah pinggang yang baik: minum air yang mencukupi setiap hari (sekurang-kurangnya 6–8 gelas, kecuali jika doktor menasihatkan jumlah yang terhad), kawal penyakit kronik seperti kencing manis dan tekanan darah tinggi, serta elakkan mengambil ubat tahan sakit tanpa nasihat doktor dalam jangka masa panjang.

Program saringan

Jika anda berada dalam kumpulan berisiko tinggi (contohnya warga emas atau pesakit kencing manis/tekanan darah tinggi), doktor mungkin mencadangkan ujian darah dan air kencing secara berkala untuk memantau fungsi buah pinggang. Ini membantu mengesan masalah awal.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Kerosakan buah pinggang kekal (kegagalan buah pinggang kronik).
• Masalah jantung dan saluran darah.
• Pengumpulan cecair dalam paru-paru (edema pulmonari), menyebabkan sukar bernafas.
• Ketidakseimbangan elektrolit yang boleh mengancam nyawa.

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang yang mengalami kecederaan buah pinggang akut dapat pulih, terutamanya jika punca dikenal pasti dan dirawat awal. Fungsi buah pinggang mungkin kembali normal sepenuhnya, atau sebahagian pesakit mungkin memerlukan rawatan berterusan seperti dialisis dalam jangka masa panjang. Walau bagaimanapun, dengan penjagaan yang betul dan sokongan perubatan, ramai pesakit terus menjalani kehidupan yang bermakna dan sihat.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.