Pankreatitis Akut

Gambaran keseluruhan

Pankreatitis akut ialah radang pankreas yang berlaku secara tiba-tiba. Pankreas ialah organ kecil di belakang perut yang menghasilkan enzim pencernaan dan hormon untuk mengawal gula darah. Dalam keadaan normal, enzim hanya aktif di dalam usus. Tetapi dalam pankreatitis akut, enzim ini teraktif terlalu awal di dalam pankreas dan mula merosakkan organ itu sendiri.

Ia adalah keadaan yang agak biasa. Di Malaysia, ia sering dilihat di kalangan pesakit dewasa yang dimasukkan ke hospital kerana sakit perut.

Ia boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi lebih kerap berlaku pada orang dewasa, terutamanya lelaki. Faktor seperti batu karang, tabiat minum alkohol, dan trigliserida tinggi meningkatkan risiko.

Gejala

Gejala biasa

• Sakit abdomen atas (bahagian tengah atau kiri) yang teruk atau berterusan
• Kesakitan yang memancar ke belakang
• Mual dan muntah
• Demam
• Denyutan jantung laju
• Perut bengkak dan sakit apabila disentuh
• Penurunan selera makan

Gejala pada kanak-kanak

• Sakit perut yang kerap dan teruk
• Muntah
• Demam
• Perut membuncit atau tegang
• Tidak mahu makan atau susah menyusu

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala mungkin tidak tipikal, seperti kekeliruan atau perubahan tingkah laku
• Sakit perut mungkin kurang jelas atau ringan
• Pernafasan cepat atau tekanan darah rendah
• Mual dan muntah yang berterusan

Punca

Punca utama

• Batu karang hempedu yang menyekat saluran pankreas
• Pengambilan alkohol berlebihan dalam jangka masa panjang atau dalam satu sesi
• Tahap trigliserida (lemak dalam darah) yang sangat tinggi
• Tahap kalsium dalam darah yang tinggi
• Jangkitan virus tertentu
• Kecederaan pada perut atau pembedahan tertentu
• Kesan sampingan daripada sesetengah ubat-ubatan — sentiasa berunding dengan doktor
• Kecenderungan genetik atau tindak balas sistem imun badan

Faktor risiko

• Sejarah batu karang hempedu
• Tabiat minum alkohol yang kuat atau kerap
• Merokok
• Obesiti dan diet tinggi lemak
• Penyakit metabolik seperti diabetes atau trigliserida tinggi
• Sejarah pankreatitis dalam keluarga

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Sakit perut yang datang secara tiba-tiba dan sangat teruk
• Sakit yang memancar ke belakang dan tidak reda
• Muntah berulang atau demam
• Mata atau kulit menjadi kuning

Buat temujanji rutin jika:

• Anda kerap mengalami sakit perut selepas makan makanan berlemak
• Anda berisiko tinggi (contohnya ada batu karang) dan mula mengalami sakit perut yang luar biasa
• Anda telah disahkan pankreatitis sebelum ini dan mula ada simptom kecil

Diagnosis

Doktor akan menilai gejala anda, menjalankan pemeriksaan fizikal, dan mengambil sampel darah serta ujian pengimejan untuk melihat keadaan pankreas.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengukur enzim pankreas (amilase dan lipase) — nilai yang tinggi menunjukkan keradangan
• Ujian darah untuk fungsi hati, kiraan sel darah putih, dan kadar lemak
• Ultrasound abdomen untuk melihat batu karang atau pembengkakan pankreas
• Imbasan CT atau MRI untuk melihat tahap kerosakan atau komplikasi

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika pankreatitis akut disyaki, anda biasanya akan dimasukkan ke hospital untuk pemerhatian rapi. Puasa sementara, cecair intravena, dan ubat tahan sakit (atas nasihat doktor) akan diberikan. Doktor akan menjelaskan keputusan ujian dan pelan rawatan.

Rawatan

Rawatan pankreatitis akut biasanya memerlukan kemasukan ke hospital. Matlamat utama ialah memberikan masa kepada pankreas untuk pulih, mengawal kesakitan, mencegah komplikasi, dan merawat punca asas.

Penjagaan diri di rumah

• Patuh kepada nasihat pasukan perubatan — jangan makan atau minum tanpa kebenaran semasa tempoh puasa
• Rehat yang cukup di katil
• Elakkan alkohol sepenuhnya
• Jangan mengambil ubat-ubatan lain tanpa berunding dengan doktor

Rawatan perubatan

Di hospital, rawatan melibatkan cecair intravena untuk memastikan badan kekal hidrat, ubat tahan sakit untuk mengurangkan ketidakselesaan, dan kadangkala sokongan pemakanan melalui tiub jika pesakit perlu berpuasa lama. Ubat anti-muntah juga boleh diberikan. Doktor akan memantau tanda vital dan melakukan ujian berulang. Untuk kes yang teruk, rawatan rapi di unit intensif mungkin diperlukan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan mungkin diperlukan untuk membuang batu karang dari saluran pankreas, membersihkan tisu pankreas yang mati (nekrosis), atau mengalirkan cecair yang terkumpul di sekeliling pankreas. Keputusan pembedahan dibuat oleh pakar bedah berdasarkan keadaan anda.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas pulih daripada serangan akut, anda perlu memberi perhatian kepada gaya hidup. Ikut nasihat pakar pemakanan, hadkan lemak dalam diet, berhenti merokok, dan jauhi alkohol. Susulan yang kerap dengan doktor membantu mencegah serangan berulang.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok
• Elakkan alkohol sepenuhnya
• Kawal berat badan dengan cara yang sihat
• Bincang dengan doktor sebelum memulakan sebarang ubat baharu atau makanan tambahan
• Jika anda ada diabetes, kawal gula darah dengan baik

Diet dan senaman

Makan dalam jumlah kecil tetapi lebih kerap. Pilih makanan rendah lemak seperti ikan, ayam tanpa kulit, buah-buahan, sayur-sayuran, dan bijirin penuh. Elakkan makanan bergoreng dan bersantan. Bersenam ringan seperti berjalan kaki boleh membantu, tetapi minta panduan doktor dahulu.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidup dengan penyakit pankreas boleh menyebabkan tekanan dan kebimbangan, terutamanya jika ia berulang. Jangan simpan perasaan itu seorang diri. Bercakap dengan ahli keluarga, rakan, atau kaunselor. Perasaan sedih yang berpanjangan boleh ditangani dan rawatan boleh membantu.

Pencegahan

Pankreatitis akut tidak dapat dicegah sepenuhnya, tetapi anda boleh mengurangkan risikonya. Langkah utama ialah mengehadkan pengambilan alkohol, menjaga berat badan, mengawal trigliserida, dan merawat masalah batu karang atau keadaan kesihatan lain dengan kerap.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Tisu pankreas mati (nekrosis pankreas)
• Jangkitan bakteria pada pankreas atau di sekitarnya
• Cecair atau abses (nanah) terkumpul di sekitar pankreas
• Gagal pernafasan atau gangguan fungsi organ lain
• Tekanan darah sangat rendah (kejutan)
• Kencing manis yang kekal akibat kerosakan sel penghasil insulin

Pandangan jangka panjang

Kebanyakan orang dengan pankreatitis akut ringan pulih sepenuhnya dalam beberapa hari atau minggu. Walaupun kes yang teruk boleh mengancam nyawa, kemajuan rawatan kini amat membantu. Dengan rawatan yang tepat pada masanya, pengawasan rapi, dan perubahan gaya hidup, anda boleh kembali sihat dan mengurangkan peluang serangan dan komplikasi akan datang.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) ↗
• National Pancreas Foundation ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.