Aspergillus (Kulat Aspergillus)

Gambaran keseluruhan

Aspergillus ialah sejenis kulat (fungi) yang sangat biasa di persekitaran, seperti dalam tanah, habuk, dan tempat yang lembap. Kebanyakan orang menyedut spora Aspergillus setiap hari tetapi tidak menjadi sakit. Walau bagaimanapun, bagi sesetengah orang yang mempunyai sistem imun yang lemah atau penyakit paru-paru, kulat ini boleh menyebabkan reaksi alahan, jangkitan paru-paru, atau ketulan kulat (fungus ball) dalam paru-paru.

Aspergillus itu sendiri sangat biasa di sekeliling kita. Namun, penyakit serius yang disebabkan olehnya jarang berlaku pada orang yang sihat. Ia lebih kerap menyerang mereka yang mempunyai masalah paru-paru kronik atau sistem imun yang lemah.

Ia biasanya menjejaskan orang yang sistem imunnya lemah, seperti pesakit kimoterapi, pesakit pemindahan organ, atau mereka yang mempunyai penyakit seperti HIV/AIDS yang lanjut. Ia juga memberi kesan kepada individu yang menghidap asma, cystic fibrosis, penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD), atau yang mempunyai 'rongga' paru-paru akibat jangkitan lampau seperti tuberkulosis (TB).

Gejala

Gejala biasa

• Batuk berpanjangan, kadang-kadang berdarah
• Semput atau bunyi siulan semasa bernafas
• Sesak nafas
• Demam yang tidak sembuh-sembuh
• Sakit dada
• Kelesuan atau rasa lemah badan

Gejala pada kanak-kanak

• Gejala seperti asma yang sukar dikawal, seperti kerap semput dan batuk pada waktu malam
• Jangkitan paru-paru yang kerap berlaku
• Untuk kanak-kanak dengan cystic fibrosis, mungkin berlaku lebih banyak jangkitan atau keadaan paru-paru yang semakin teruk

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala menjadi lebih teruk jika sudah ada penyakit paru-paru seperti COPD
• Sesak nafas yang mudah berlaku
• Keletihan yang ketara atau kekeliruan, terutamanya jika jangkitan merebak

Punca

Punca utama

• Penyakit ini berlaku apabila spora (benih) Aspergillus disedut dan memasuki paru-paru.
• Dalam sesetengah orang, kulat ini boleh menyebabkan reaksi alahan dalam saluran pernafasan.
• Jika sistem imun sangat lemah, kulat ini boleh tumbuh dan merebak ke dalam tisu paru-paru atau organ lain.
• Aspergillus tidak merebak dari seorang ke seorang; ia diperoleh daripada persekitaran.

Faktor risiko

• Sistem imun yang lemah, contohnya akibat rawatan kanser, pemindahan organ, atau penyakit HIV/AIDS yang lanjut
• Menghidap asma atau cystic fibrosis yang tidak terkawal
• Penyakit paru-paru kronik seperti COPD atau bronkiektasis
• Mempunyai rongga paru-paru yang sedia ada, sebagai contoh kesan jangkitan TB
• Mengambil ubat steroid dos tinggi dalam jangka masa panjang
• Kerap terdedah kepada habuk, pembinaan, atau bahan organik yang reput seperti kompos

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Batuk berdarah, walaupun sedikit
• Sesak nafas yang semakin teruk
• Demam dengan sakit dada atau batuk yang teruk
• Gejala seperti asma yang tidak menjadi baik dengan ubat biasa

Buat temujanji rutin jika:

• Batuk yang berlarutan lebih daripada tiga minggu
• Semput atau sesak nafas yang kerap berlaku
• Jangkitan dada yang kerap berlaku
• X-ray atau imbasan dada yang menunjukkan sesuatu yang tidak normal

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala dan sejarah perubatan anda, kemudian menjalankan pemeriksaan fizikal. Doktor perlu membezakan pelbagai keadaan yang disebabkan oleh Aspergillus, jadi mungkin beberapa siri ujian diperlukan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• X-ray dada atau imbasan CT (Computerized Tomography) untuk melihat paru-paru
• Ujian kahak (sputum) untuk mencari kulat dalam lendir
• Ujian darah untuk mengesan antibodi atau bahan berkaitan Aspergillus
• Bronkoskopi, iaitu tiub nipis berkamera dimasukkan ke dalam saluran pernafasan
• Ujian alahan kulit atau darah untuk melihat reaksi alahan terhadap Aspergillus

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa beberapa minggu kerana gejala-gejalanya sama dengan penyakit paru-paru lain. Doktor akan memberikan rawatan awal untuk melegakan gejala sementara menunggu keputusan ujian. Jika sistem imun anda sangat lemah, rawatan mungkin dimulakan lebih awal sebaik sahaja disyaki jangkitan kulat.

Rawatan

Rawatan untuk Aspergillus bergantung kepada jenis penyakit yang dialami, keterukan gejala, dan tahap kesihatan keseluruhan anda. Tujuan rawatan adalah untuk mengawal gejala, mencegah pemburukan, dan merawat jangkitan jika ada. Sesetengah keadaan, seperti fungus ball tanpa gejala, mungkin tidak memerlukan rawatan tetapi hanya pemantauan. Bagi jangkitan invasif, rawatan yang cepat dan berkesan amat penting.

Penjagaan diri di rumah

• Ikut rancangan rawatan daripada doktor, termasuk pengambilan ubat mengikut waktu yang ditetapkan
• Jika anda menghidap asma, gunakan ubat sedut (inhaler) dari semasa ke semasa seperti yang dinasihatkan
• Elakkan tempat yang banyak habuk, kulat, atau bahan organik reput seperti di tapak pembinaan, timbunan daun, dan kompos
• Pastikan rumah anda bersih, kering, dan mempunyai pengudaraan yang baik untuk mengurangkan kulat
• Berhenti merokok dan elakkan asap rokok, kerana ini boleh mengelakkan paru-paru anda daripada menjadi lebih teruk

Rawatan perubatan

Doktor mungkin memberi ubat antikulat untuk merawat jangkitan kulat. Ubat ini biasanya perlu diambil dalam tempoh yang lama, bergantung kepada tindak balas anda. Untuk keadaan alahan, doktor mungkin menggunakan ubat kortikosteroid untuk mengurangkan keradangan, dan ubat bronkodilator untuk membuka saluran pernafasan. Ubat-ubatan ini hanya dibekalkan oleh doktor dan perlu diambil mengikut nasihat perubatan.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan biasanya dipertimbangkan untuk membuang fungus ball dalam paru-paru, terutamanya jika ia menyebabkan batuk berdarah yang berulang atau tidak terkawal. Doktor pakar akan menilai sama ada pembedahan selamat untuk anda.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan penyakit yang berkaitan Aspergillus memerlukan pengurusan berterusan. Anda perlu bekerjasama rapat dengan doktor untuk mengawal gejala dan mengelakkan pencetus. Pastikan rumah dan persekitaran anda bersih. Apabila berada di kawasan berhabuk atau berkulat, pertimbangkan untuk memakai topeng muka yang sesuai.

Tip gaya hidup

• Amalkan tabiat berhenti merokok dan elakkan pendedahan kepada perokok
• Kekal aktif mengikut kemampuan untuk menjaga kesihatan paru-paru
• Jaga kebersihan diri dan persekitaran untuk mengurangkan risiko jangkitan lain
• Pastikan asma atau penyakit paru-paru lain terkawal dengan lawatan berkala ke doktor

Diet dan senaman

Makan makanan yang seimbang untuk menyokong sistem imun. Senaman ringan seperti berjalan atau senaman pernafasan mungkin membantu, tetapi elakkan aktiviti yang terlalu memenatkan yang menyebabkan sesak nafas. Bincang dengan doktor tentang tahap senaman yang sesuai untuk anda.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Hidap penyakit kronik boleh menyebabkan tekanan, kebimbangan, atau perasaan sedih. Adalah normal untuk berasa khuatir tentang kesihatan anda. Jangan ragu untuk berkongsi perasaan dengan keluarga, rakan, atau doktor. Sokongan psikologi atau kaunseling juga boleh membantu anda menghadapi cabaran ini.

Pencegahan

Tidak mungkin mencegah sepenuhnya pendedahan kepada Aspergillus kerana ia sangat biasa di persekitaran. Namun, bagi orang yang berisiko tinggi, langkah-langkah untuk mengurangkan pendedahan boleh membantu, seperti mengelakkan habuk pembinaan, membersihkan kawasan lembap, dan tidak berada di tempat yang sangat berkulat.

Vaksin

Tiada vaksin untuk jangkitan Aspergillus. Walau bagaimanapun, anda dinasihatkan untuk mengambil vaksin influenza dan vaksin radang paru-paru jika disyorkan oleh doktor anda, untuk mengurangkan risiko jangkitan lain yang boleh memburukkan paru-paru.

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk Aspergillus dalam populasi umum. Bagi mereka yang berisiko tinggi, seperti pesakit pemindahan organ atau mereka yang menerima rawatan imunosupresan, doktor mungkin menjalankan beberapa ujian atau imbasan untuk memantau keadaan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Fungus ball dalam paru-paru boleh menyebabkan batuk berdarah yang banyak dan berbahaya
• Jangkitan invasif boleh merebak ke organ lain seperti jantung, otak, atau kulit, dan mengancam nyawa
• Bentuk alahan yang tidak dirawat boleh menyebabkan kerosakan paru-paru yang kekal dan sukar bernafas

Pandangan jangka panjang

Prognosis bagi penyakit Aspergillus bergantung pada jenis penyakit dan kesihatan asas seseorang. Ramai pesakit dengan bentuk alahan atau fungus ball yang tidak teruk boleh menjalani kehidupan normal dengan pengurusan yang baik. Walaupun jangkitan invasif serius, rawatan awal dan rapi boleh memberikan hasil yang positif. Dengan sokongan dan rawatan daripada pasukan perubatan, anda boleh terus menjalani hidup dengan sebaik mungkin.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.