Asma dan Alergen

Gambaran keseluruhan

Asma ialah penyakit kronik pada saluran udara dalam paru-paru yang menyebabkan keradangan dan penyempitan, mengakibatkan susah bernafas, dada berasa sempit, dan batuk. Alergen ialah bahan-bahan seperti habuk, debunga, dan bulu haiwan yang boleh menectuskan serangan asma pada seseorang yang sensitif.

Ya, asma adalah penyakit kronik yang sangat biasa. Di Malaysia, dianggarkan ramai kanak-kanak dan orang dewasa hidup dengan asma.

Asma boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi selalunya bermula pada zaman kanak-kanak. Ia juga lebih biasa berlaku dalam kalangan mereka yang mempunyai sejarah keluarga dengan asma atau alahan.

Gejala

Gejala biasa

• Berdehit (bunyi siulan semasa bernafas)
• Sesak nafas
• Dada terasa ketat atau sempit
• Batuk, terutamanya pada waktu malam atau awal pagi

Gejala pada kanak-kanak

• Kerap batuk atau berdehit, terutamanya ketika bermain
• Bernafas laju atau susah bernafas
• Rasa letih atau kurang tenaga kerana sukar bernafas
• Sukar menyusu atau makan pada bayi

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sesak nafas selepas melakukan aktiviti ringan
• Berdehit yang berkurangan pada waktu siang tetapi semakin teruk pada waktu malam
• Mudah penat dan kurang aktif berbanding biasa
• Tanda-tanda luar biasa seperti keliru atau mengantuk kerana kekurangan oksigen

Punca

Punca utama

• Pencetus alergen: hama habuk, debunga, bulu haiwan, lipas, dan kulat
• Perengsa: asap rokok, pencemaran udara, asap kenderaan
• Jangkitan virus seperti selesema atau flu
• Cuaca sejuk atau perubahan cuaca secara mendadak
• Senaman yang berat, terutamanya dalam keadaan cuaca sejuk
• Tekanan emosi atau ketawa kuat

Faktor risiko

• Sejarah keluarga dengan asma atau penyakit alahan
• Mempunyai ekzema atau rinitis alahan (masalah hidung)
• Pendedahan kepada asap rokok semasa hamil atau selepas lahir
• Berat badan berlebihan
• Pendedahan pekerjaan kepada habuk, bahan kimia, atau wap

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Serangan asma yang teruk atau kerap, tidak menentu
• Perlu menggunakan pelega setiap hari
• Gejala asma mengganggu tidur atau aktiviti harian
• Sakit dada atau sesak yang berterusan

Buat temujanji rutin jika:

• Pemeriksaan berkala untuk menilai kawalan asma (sekurang-kurangnya setiap 6-12 bulan)
• Semakan semula pelan tindakan asma
• Jika perlukan bantuan untuk menggunakan inhaler dengan betul

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala, sejarah keluarga, dan pemeriksaan fizikal. Untuk mengesahkan, doktor akan menjalankan ujian pernafasan.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian spirometri — anda diminta hembus kuat ke dalam alat untuk mengukur isipadu udara
• Ujian aliran puncak (peak flow) — alat mudah alih untuk mengukur kelajuan hembusan nafas
• Ujian alahan seperti ujian cucuk kulit atau ujian darah untuk mengesan alergen
• X-ray dada jika perlu untuk menolak masalah lain

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Anda mungkin diminta berhenti mengambil ubat asma tertentu sebelum ujian. Proses ini tidak menyakitkan dan biasanya mengambil masa 1-2 jam. Doktor akan menerangkan hasil dan pelan rawatan.

Rawatan

Rawatan asma bertujuan untuk mengawal keradangan saluran udara dan menecegah gejala. Ini termasuk mengambil ubat pencegah harian, ubat pelega ketika gejala, dan mengelakkan pencetus.

Penjagaan diri di rumah

• Kenal pasti dan elakkan alergen/pencetus yang menyebabkan serangan
• Ikut pelan tindakan asma yang disediakan oleh doktor
• Belajar cara menggunakan inhaler dengan teknik yang betul
• Simpan diari gejala untuk mengenal pasti corak
• Pastikan pengambilan ubat pencegah mengikut jadual walaupun tiada gejala

Rawatan perubatan

Ubat asma biasanya diberikan melalui inhaler. Terdapat dua jenis utama: inhaler pelega untuk melegakan gejala secara cepat, dan inhaler pencegah untuk mengurangkan keradangan saluran udara secara berterusan. Selain itu, doktor mungkin menetapkan ubat oral atau terapi imunoterapi (desensitisasi) bagi asma alahan yang teruk. Semua rawatan perlu diambil mengikut nasihat doktor — jangan ubah dos sendiri.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan asma memerlukan pengurusan yang konsisten. Anda perlu sentiasa memastikan inhaler bersama anda, mengenali tanda-tanda awal serangan, dan mengambil ubat pencegah setiap hari seperti disarankan.

Tip gaya hidup

• Hentikan merokok dan elakkan asap rokok
• Kurangkan habuk di rumah dengan kerap membersihkan dan membasuh cadar dalam air panas
• Guna sarung kalis hama untuk bantal dan tilam
• Kawal kelembapan rumah untuk mengelakkan kulat
• Elakkan minyak wangi, penyembur serangga, atau bau kuat lain
• Lakukan aktiviti fizikal secara tetap dengan pemanasan yang mencukupi

Diet dan senaman

Amalkan diet seimbang dengan banyak sayur dan buah. Senaman yang sederhana seperti berjalan atau berenang baik untuk kesihatan paru-paru, tetapi pastikan anda memanaskan badan dan membawa inhaler pelega. Jika senaman menectuskan gejala, berbincang dengan doktor untuk menyesuaikan pelan.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Asma boleh menyebabkan stress, kebimbangan, atau rasa sunyi, terutamanya jika serangan kerap berlaku. Berbincang dengan keluarga, rakan, atau kaunselor boleh membantu. Jika anda merasakan tekanan yang berat, jangan teragak-agak untuk mendapatkan sokongan kesihatan mental daripada profesional. Ingat, kesihatan mental anda sama penting dengan kesihatan fizikal.

Pencegahan

Asma belum dapat dicegah sepenuhnya, tetapi serangan dan keterukan berulang boleh dicegah dengan mengawal penyakit dan mengelakkan pencetus. Mengambil rawatan pencegah secara konsisten adalah kunci utama.

Vaksin

Pastikan imunisasi asas termasuk vaksin influenza dan vaksin pneumokokal mengikut saranan doktor. Ini boleh mengurangkan risiko jangkitan yang boleh memburukkan asma.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Keradangan berterusan boleh menyebabkan paru-paru rosak secara kekal
• Serangan asma yang teruk boleh membawa kepada kemasukan hospital atau kegagalan pernafasan
• Tidur terganggu dan keletihan kronik
• Kekurangan oksigen boleh menjejaskan fungsi organ lain
• Pada kanak-kanak, pertumbuhan dan perkembangan boleh terjejas

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan dan pengurusan yang betul, kebanyakan orang dengan asma boleh menjalani kehidupan yang aktif dan normal. Walaupun asma adalah keadaan jangka panjang, serangan boleh dikawal dan kualiti hidup dapat dikekalkan.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.