Asma Kanak-Kanak dan Pendedahan Asap Rokok

Gambaran keseluruhan

Asma ialah penyakit jangka panjang pada saluran pernafasan yang menyebabkan saluran ini menjadi bengkak, sempit, dan menghasilkan lendir berlebihan. Apabila ini berlaku, kanak-kanak sukar bernafas dan mungkin mengalami bunyi seperti siulan semasa bernafas. Pendedahan kepada asap rokok adalah salah satu pencetus paling kuat untuk serangan asma pada kanak-kanak.

Asma adalah penyakit kronik yang paling biasa dalam kalangan kanak-kanak. Di Malaysia, penyakit ini menjejaskan ramai kanak-kanak dan merupakan antara sebab utama lawatan ke klinik dan hospital.

Asma boleh bermula pada sebarang usia, tetapi selalunya bermula pada zaman kanak-kanak. Kanak-kanak yang ibu bapanya merokok atau yang terdedah kepada asap rokok di rumah mempunyai risiko lebih tinggi untuk mendapat asma dan gejala yang lebih kerap.

Gejala

Gejala biasa

• Batuk yang berterusan, terutamanya pada waktu malam atau awal pagi
• Bunyi siulan (wheezing) semasa bernafas
• Sesak nafas atau bernafas laju
• Rasa ketat atau berat di dada
• Sukar tidur kerana batuk atau sukar bernafas

Gejala pada kanak-kanak

• Batuk yang menjadi lebih teruk apabila bermain atau bersenam
• Cepat letih atau tidak mahu bermain seperti biasa
• Bernafas menggunakan otot bahagian leher dan dada (nampak tarikan di antara rusuk)
• Menolak makanan atau minuman kerana sukar bernafas
• Kelihatan pucat atau kebiruan di sekitar bibir

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Gejala asma yang sama tetapi mungkin lebih teruk jika mereka juga menghidap penyakit lain seperti penyakit jantung atau COPD (penyakit paru-paru obstruktif kronik)
• Rasa penat selepas aktiviti ringan
• Batuk yang berlarutan lebih daripada beberapa minggu

Punca

Punca utama

• Pendedahan kepada asap rokok (asap terpakai) – ini adalah punca utama yang boleh dielakkan
• Jangkitan virus seperti selesema atau demam selesema
• Alergen seperti hama habuk, bulu haiwan, debunga dan kulat
• Pencemaran udara, asap kenderaan dan asap pembakaran
• Bau kuat daripada minyak wangi, bahan pencuci atau semburan aerosol

Faktor risiko

• Mempunyai ahli keluarga yang menghidap asma, ekzema atau alergi
• Ibu yang merokok semasa hamil
• Pendedahan kepada asap rokok selepas lahir
• Berat badan lahir rendah atau pramatang
• Sejarah jangkitan pernafasan yang teruk pada awal kanak-kanak

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anak mengalami serangan asma yang teruk – segera dapatkan bantuan kecemasan
• Jika gejala tidak reda selepas menggunakan ubat pelega (seperti yang telah ditetapkan oleh doktor)
• Jika anak mengantuk, keliru, atau bibir menjadi kebiruan

Buat temujanji rutin jika:

• Buat temujanji dengan doktor jika anak batuk berpanjangan, semput, atau kerap dada terasa ketat
• Jika anak mengalami gejala asma lebih daripada dua kali seminggu atau bangun malam akibat gejala tersebut
• Jika ubat asma tidak berkesan seperti sebelumnya – doktor mungkin perlu menilai semula pelan rawatan

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang gejala anak, sejarah keluarga, dan persekitaran di rumah termasuk pendedahan kepada asap rokok. Doktor akan mendengar bunyi pernafasan menggunakan stetoskop dan mungkin meminta ujian untuk mengesahkan asma.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian fungsi paru-paru (spirometri) – untuk mengukur berapa banyak dan laju udara yang dapat dihembuskan oleh anak, biasanya dilakukan untuk kanak-kanak yang lebih besar
• Ujian aliran puncak (peak flow) – alat mudah untuk memantau pernafasan di rumah
• Ujian alahan (kajian kulit atau darah) – untuk mengenal pasti alergen yang mungkin mencetuskan gejala
• Ujian darah atau X-ray dada – untuk menolak keadaan lain seperti jangkitan kuman

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Doktor akan menerangkan hasil ujian dengan jelas dan membuat pelan tindakan asma yang ditulis secara khusus untuk anak anda. Pelan ini merangkumi cara mengenal pasti pencetus, cara menggunakan ubat, dan langkah yang perlu diambil apabila gejala bertambah teruk. Anda akan digalakkan bertanya soalan dan melibatkan diri dalam pengurusan asma anak.

Rawatan

Tiada ubat yang boleh menyembuhkan asma, tetapi rawatan bertujuan untuk mengawal gejala, mengurangkan keradangan saluran pernafasan, dan mencegah serangan. Rawatan asma pada kanak-kanak biasanya melibatkan dua jenis pendekatan: rawatan kawalan jangka panjang dan rawatan lega. Rawatan hendaklah sentiasa dipilih dan dipantau oleh doktor.

Penjagaan diri di rumah

• Pastikan rumah bebas daripada asap rokok – ini adalah langkah paling berkesan
• Kenal pasti dan elakkan pencetus seperti hama habuk, bulu haiwan dan asap dapur
• Pastikan anak sentiasa minum air kosong dan berehat secukupnya
• Ajar anak cara menggunakan ubat sedut dengan teknik yang betul – boleh minta jururawat atau farmasi untuk tunjuk cara
• Jika anak bersenam, berikan ubat pelega lebih awal jika doktor menasihatinya, dan pastikan dia memanaskan badan

Rawatan perubatan

Rawatan asma biasanya diberikan melalui alat sedut (inhaler) atau nebulizer. Terdapat dua jenis utama: ubat pelega (reliever) yang bertindak cepat untuk melegakan gejala semasa serangan, dan ubat kawalan (controller) yang digunakan setiap hari untuk mengurangkan keradangan dan mencegah serangan. Doktor akan menentukan jenis, dos dan kekerapan yang sesuai mengikut umur dan keterukan asma. Semua ubat asma hendaklah digunakan mengikut preskripsi doktor – jangan ubah dos atau singkirkan ubat tanpa nasihat profesional.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan asma memerlukan rutin harian yang konsisten. Pastikan anak mengambil ubat kawalan setiap hari mengikut jadual, bawa ubat pelega ke mana-mana, dan kenal pasti tanda-tanda awal serangan. Bekerjasama dengan pihak sekolah untuk memastikan guru tahu cara membantu anak sekiranya gejala muncul.

Tip gaya hidup

• Berhenti merokok – bagi ibu bapa atau penjaga yang merokok, buku kecil panduan berhenti merokok boleh didapati di klinik kesihatan
• Gunakan pembersih udara dan kerap vakum untuk mengurangkan hama habuk
• Basuh cadar dan sarung bantal dengan air panas setiap minggu
• Pastikan anak bebas daripada jangkitan – kerap cuci tangan elak selesema
• Sentiasa ada pelan tindakan asma bertulis dan pastikan semua penjaga memahaminya

Diet dan senaman

Tiada diet khas yang boleh menyembuhkan asma, tetapi pemakanan seimbang dengan banyak buah-buahan dan sayur-sayuran boleh membantu menyokong daya tahan badan. Kanak-kanak dengan asma digalakkan bersenam kerana ia menguatkan paru-paru, namun kena pastikan asma terkawal dahulu. Pilih aktiviti yang bersesuaian dan berhenti serta merta jika gejala muncul.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Asma boleh membuatkan kanak-kanak berasa bimbang atau takut, terutamanya apabila mengalami serangan. Mereka juga mungkin berasa berbeza daripada rakan-rakan kerana terpaksa membawa ubat atau tidak dapat menyertai aktiviti tertentu. Adalah perkara biasa untuk ibu bapa berasa tertekan dan risau. Beri sokongan emosi, dengar perasaan anak, dan beritahu mereka bahawa asma boleh dikawal. Jika perasaan bimbang itu berlarutan, berbincang dengan doktor atau kaunselor.

Pencegahan

Asma tidak dapat dicegah sepenuhnya, tetapi serangan asma boleh dicegah dengan mengelakkan pencetus. Langkah yang paling penting ialah memastikan kanak-kanak tidak terdedah kepada asap rokok. Jika anda merokok, pertimbangkan untuk berhenti – anda boleh mendapatkan bantuan daripada kaunselor di klinik kesihatan (KKM) atau menghubungi talian bantuan berhenti merokok yang disediakan.

Vaksin

Pastikan kanak-kanak mendapat imunisasi yang lengkap mengikut jadual yang disediakan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM). Vaksin influenza (selsema) disyorkan setiap tahun untuk kanak-kanak yang menghidap asma kerana jangkitan virus boleh mencetuskan serangan asma. Vaksin COVID-19 juga disyorkan untuk melindungi kanak-kanak yang berisiko. Tanya doktor anda tentang vaksin yang sesuai.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Serangan asma yang kerap dan teruk yang memerlukan rawatan kecemasan
• Gangguan tidur dan keletihan yang menjejaskan pembelajaran dan tumbesaran
• Kerosakan kekal pada saluran pernafasan jika keradangan tidak dirawat
• Kegagalan pernafasan – keadaan yang mengancam nyawa

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, asma pada kanak-kanak dapat dikawal dengan baik, terutamanya jika pencetus seperti asap rokok dielakkan dan rawatan dipatuhi. Ramai kanak-kanak menjadi semakin baik apabila mereka membesar, dan ada yang gejala asmanya hilang sepenuhnya pada usia remaja. Dengan sokongan yang betul, anak anda boleh menjalani kehidupan yang aktif, sihat dan bahagia.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• World Health Organization (WHO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.