Penyakit Autoimun

Gambaran keseluruhan

Penyakit autoimun berlaku apabila sistem pertahanan badan (sistem imun) yang sepatutnya melindungi kita daripada kuman, tersilap menyerang sel-sel sihat dalam badan sendiri. Ini menyebabkan keradangan dan kerosakan pada bahagian-bahagian badan seperti sendi, kulit, buah pinggang, jantung, atau otak. Terdapat lebih daripada 80 jenis penyakit autoimun, termasuk lupus, artritis reumatoid, dan diabetes jenis 1.

Penyakit autoimun tidak begitu jarang. Di beberapa negara, ia menjejaskan kira-kira 5 hingga 8 peratus daripada populasi. Di Malaysia, kesedaran dan pengesanan semakin meningkat, membolehkan lebih ramai pesakit mendapat rawatan awal.

Penyakit autoimun boleh menyerang sesiapa sahaja, tetapi ia lebih kerap berlaku pada wanita berbanding lelaki. Ia paling kerap bermula pada usia muda hingga pertengahan umur, namun kanak-kanak dan warga emas juga boleh terjejas.

Gejala

Gejala biasa

• Kelelahan yang berpanjangan dan tidak hilang dengan rehat
• Sakit dan bengkak pada sendi
• Demam yang tidak dapat dijelaskan puncanya
• Ruam pada kulit, seperti ruam berbentuk kupu-kupu di muka
• Keguguran rambut
• Kebas atau kesemutan pada tangan dan kaki
• Mulut atau mata yang kering

Gejala pada kanak-kanak

• Kelelahan yang teruk sehingga mengganggu aktiviti harian
• Demam yang berulang tanpa sebab yang jelas
• Sakit sendi atau bengkak yang menyebabkan sukar berjalan
• Ruam kulit yang tidak biasa atau tidak sembuh
• Berat badan tidak bertambah atau menurun tanpa sebab
• Pertumbuhan yang lambat

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Sakit dan kekakuan sendi yang sering disangka sekadar kesan penuaan
• Keletihan yang berlebihan
• Kulit kering, gatal, atau ruam yang sukar hilang
• Perubahan daya ingatan atau sukar menumpukan perhatian
• Jangkitan yang mudah berulang

Punca

Punca utama

• Gabungan faktor genetik, persekitaran, dan hormon dipercayai menjadi punca utama.
• Jangkitan tertentu seperti virus Epstein-Barr boleh mencetuskan serangan.
• Pendedahan kepada bahan kimia, asap rokok, atau tekanan yang berpanjangan boleh mengelirukan sistem imun.

Faktor risiko

• Wanita lebih berisiko berbanding lelaki
• Sejarah keluarga dengan penyakit autoimun
• Merokok
• Obesiti dan kekurangan aktiviti fizikal
• Kekurangan vitamin D
• Jangkitan virus atau bakteria yang lalu

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Jika anda mengalami kesukaran bernafas, sakit dada, kelemahan secara tiba-tiba, atau demam sangat tinggi dengan ruam, hubungi perkhidmatan kecemasan dengan segera.
• Jika anda muntah berterusan, tidak dapat minum air, atau berasa sangat lemah sehingga tidak dapat bergerak, dapatkan rawatan segera.

Buat temujanji rutin jika:

• Berjumpa doktor jika anda mengalami keletihan yang tidak hilang selepas beberapa minggu.
• Berjumpa doktor jika sakit sendi atau ruam kulit berulang dan tidak sembuh.
• Berjumpa doktor jika anda mengalami penurunan berat badan tanpa sebab, demam berulang, atau keguguran rambut yang banyak.

Diagnosis

Doktor akan mengambil sejarah perubatan lengkap, menjalankan pemeriksaan fizikal, dan menilai simptom anda. Jika disyaki penyakit autoimun, anda mungkin akan dirujuk kepada pakar seperti pakar reumatologi atau imunologi untuk ujian lanjut.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah untuk mengesan antibodi (protein yang tersilap menyerang badan)
• Ujian darah untuk mengukur tahap keradangan
• Ujian fungsi buah pinggang, hati, atau kelenjar tiroid
• Imbasan seperti X-ray, CT, atau MRI untuk melihat keradangan pada sendi atau organ
• Biopsi (pengambilan sampel tisu kecil) untuk pemeriksaan makmal

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Proses diagnosis mungkin mengambil masa kerana simptomnya boleh menyerupai penyakit lain. Anda mungkin perlu menjalani beberapa ujian dan berjumpa lebih daripada seorang doktor sebelum diagnosis disahkan. Bersabarlah dan bincangkan setiap kebimbangan dengan pasukan perubatan anda.

Rawatan

Tiada penawar untuk kebanyakan penyakit autoimun, tetapi rawatan moden dapat mengawal simptom, mengurangkan keradangan, dan mencegah kerosakan organ. Pelan rawatan disusun khas mengikut jenis dan keterukan penyakit anda.

Penjagaan diri di rumah

• Ambil ubat-ubatan yang diarahkan oleh doktor dengan konsisten
• Tidur yang cukup dan amalkan rehat yang mencukupi
• Kawal tekanan dengan teknik relaksasi seperti pernafasan dalam atau meditasi
• Elakkan pendedahan matahari yang berlebihan dan gunakan pelindung matahari
• Berhenti merokok dan hadkan pengambilan alkohol
• Jaga kebersihan diri untuk mengurangkan risiko jangkitan

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan mungkin termasuk ubat untuk melegakan kesakitan dan keradangan, ubat yang menekan sistem imun untuk mengurangkan serangan, dan terapi biologi yang menyasarkan bahagian tertentu sistem imun. Terapi fizikal dan pekerjaan juga dapat membantu mengekalkan pergerakan dan fungsi harian. Pasukan perubatan anda akan membincangkan pilihan yang paling sesuai untuk keadaan anda.

Bila pembedahan dipertimbangkan?

Pembedahan jarang diperlukan bagi penyakit autoimun. Namun, jika berlaku kerosakan sendi yang teruk atau komplikasi pada organ yang memerlukan pembetulan, doktor mungkin mencadangkan pembedahan. Keputusan ini akan dibuat bersama oleh pakar bedah dan pasukan perubatan anda.

Hidup dengan keadaan ini

Hidup dengan penyakit autoimun memerlukan kesabaran dan penyesuaian. Belajarlah untuk mengenali badan anda, rancang aktiviti mengikut tahap tenaga, dan sentiasa berkomunikasi dengan doktor. Catat simptom harian boleh membantu anda mengenal pasti pencetus dan corak penyakit.

Tip gaya hidup

• Kekalkan rutin tidur yang tetap
• Amalkan pengurusan tekanan setiap hari
• Elakkan pencetus seperti merokok, pendedahan matahari berlebihan, atau jangkitan
• Terokai hobi atau aktiviti yang menenangkan dan menyeronokkan
• Bina jaringan sokongan bersama keluarga dan rakan

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang yang kaya dengan sayur-sayuran, buah-buahan, bijirin penuh, dan protein sihat. Kurangkan makanan diproses dan bergula. Lakukan senaman ringan seperti berjalan, berenang, atau regangan untuk mengekalkan mobiliti dan kekuatan. Sentiasa berbincang dengan doktor sebelum memulakan program senaman baru, terutamanya jika anda ada masalah sendi.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Tidak hairanlah jika anda merasa sedih, cemas, atau marah apabila menghidap penyakit kronik. Kesihatan mental adalah sama penting dengan kesihatan fizikal. Jangan segan untuk mendapatkan sokongan daripada kaunselor, psikologi, atau psikiatri. Bercakap dengan orang yang dipercayai juga dapat meringankan beban.

Pencegahan

Penyakit autoimun secara amnya tidak dapat dicegah sepenuhnya, kerana faktor genetik memainkan peranan penting. Walau bagaimanapun, anda dapat mengurangkan risiko serangan penyakit (flare-up) dengan mengamalkan gaya hidup sihat dan mengelakkan faktor pencetus seperti merokok, pendedahan matahari yang berlebihan, dan jangkitan.

Vaksin

Vaksinasi penting untuk melindungi daripada jangkitan, terutama bagi mereka yang mempunyai sistem imun yang lemah. Akan tetapi, penghidap penyakit autoimun perlu berhati-hati kerana sesetengah vaksin, seperti vaksin hidup, mungkin tidak sesuai. Sentiasa berbincang dengan doktor anda sebelum menerima sebarang vaksin, dan ikuti panduan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM).

Program saringan

Tiada ujian saringan rutin untuk penyakit autoimun. Ujian antibodi mungkin disyorkan untuk mereka yang mempunyai sejarah keluarga yang kuat, tetapi hanya atas nasihat doktor pakar. Jika anda mempunyai kebimbangan tentang risiko anda, berbincanglah dengan doktor anda.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Keradangan yang tidak dikawal boleh menyebabkan kerosakan kekal pada organ seperti buah pinggang, jantung, paru-paru, atau otak.
• Keradangan pada sendi boleh menyebabkan kecacatan dan hilang keupayaan untuk bergerak dengan normal.
• Sistem imun yang terganggu meningkatkan risiko jangkitan yang serius.

Pandangan jangka panjang

Dengan rawatan yang betul dan penjagaan kendiri yang baik, ramai penghidap penyakit autoimun dapat menjalani kehidupan yang produktif dan bermakna. Rawatan semakin maju, dan harapan sentiasa ada. Walaupun penyakit ini tidak dapat disembuhkan, ia boleh dikawal. Jangan pernah berputus asa dan sentiasa bekerjasama rapat dengan pasukan perubatan anda.

Cari sokongan

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.