Awas Kelawar untuk Elak Jangkitan Rabies

Gambaran keseluruhan

Rabies ialah sejenis jangkitan virus yang menyerang otak dan sistem saraf. Ia merebak melalui gigitan atau cakaran haiwan yang dijangkiti, termasuk kelawar. Penyakit ini sangat bahaya, tetapi ia boleh dicegah dengan rawatan yang cepat dan betul.

Di Malaysia, rabies terdapat dalam kalangan haiwan liar, terutamanya anjing, tetapi kes jangkitan rabies pada manusia adalah jarang. Namun, kelawar juga boleh menjadi pembawa virus, jadi langkah berjaga-jaga adalah penting.

Sesiapa sahaja yang digigit dicakar atau terdedah kepada air liur kelawar berisiko terkena rabies. Golongan yang bekerja di kawasan luar bandar, penjelajah gua, dan mereka yang kerap mengendalikan haiwan atau kelawar mempunyai risiko yang lebih tinggi.

Gejala

Gejala biasa

• Demam
• Sakit kepala
• Rasa lemah atau tidak selesa di kawasan gigitan atau cakaran
• Rasa kebas, kesemutan, atau gatal di sekitar luka
• Kebimbangan atau kekeliruan
• Susah menelan air atau takut kepada air (hidrofobia)
• Migrain atau sawan
• Kelumpuhan atau lemah anggota badan

Gejala pada kanak-kanak

• Kanak-kanak mungkin tidak memberitahu bahawa mereka digigit kelawar, jadi ibu bapa perlu perhatikan perubahan tingkah laku seperti merengek, mudah marah, atau tidak seperti biasa.
• Gejala rabies pada kanak-kanak sama seperti orang dewasa, tetapi mereka mungkin lebih cepat letih atau kelihatan kebingungan.
• Jika anak bermain berhampiran kelawar atau ada tanda gigitan atau calar, segera bawa berjumpa doktor.

Gejala pada orang dewasa yang lebih tua

• Orang dewasa yang lebih tua mungkin mempunyai sistem imun yang lemah, jadi jangkitan boleh berkembang dengan cepat.
• Gejala awal mungkin disalah anggap sebagai penyakit lain seperti selesema atau masalah kesihatan yang sedia ada.
• Sekiranya warga emas digigit atau dicakar kelawar, rawatan segera amat penting walaupun luka kelihatan kecil.

Punca

Punca utama

• Virus rabies memasuki badan melalui gigitan haiwan yang dijangkiti, termasuk kelawar.
• Cakaran atau luka yang terkena air liur kelawar yang dijangkiti juga boleh menyebarkan virus.
• Jika air liur kelawar terkena membran mukus seperti mata, hidung, atau mulut, virus boleh masuk ke dalam badan.

Faktor risiko

• Bekerja atau beraktiviti di kawasan yang banyak kelawar, seperti gua atau hutan.
• Mengendalikan kelawar tanpa sarung tangan pelindung.
• Tinggal di kawasan yang ada populasi kelawar besar.
• Perjalanan ke negara yang rabies adalah endemik.
• Tidak mendapatkan vaksin rabies sebelum terdedah (terutama untuk mereka yang berisiko tinggi).

Bila perlu berjumpa doktor

Jumpa doktor dengan segera jika:

• Selepas digigit atau dicakar oleh kelawar, dapatkan rawatan di klinik atau hospital dengan segera pada hari yang sama.
• Jika ada sentuhan air liur kelawar dengan luka terbuka atau membran mukus.
• Jika anda tidak pasti sama ada kelawar itu telah menggigit anda, contohnya apabila anda tidur dan bangun melihat kelawar di dalam bilik.

Buat temujanji rutin jika:

• Jika anda bercadang untuk melawat kawasan yang mempunyai risiko rabies, bincang dengan doktor tentang vaksin pencegahan sebelum perjalanan.
• Jika anda bekerja dengan kelawar atau haiwan liar, berbincanglah dengan doktor tentang keperluan vaksin rabies secara berkala.

Diagnosis

Doktor akan bertanya tentang kejadian gigitan atau pendedahan kepada kelawar, memeriksa luka, dan menilai gejala anda. Rawatan pencegahan biasanya dimulakan dengan segera tanpa menunggu diagnosis makmal, kerana bahaya rabies terlalu besar.

Ujian yang mungkin dilakukan

• Ujian darah atau air liur untuk mengesan antibodi atau antigen virus rabies.
• Biopsi kulit dari belakang leher untuk mengesan virus.
• Ujian cecair serebrospinal (cairan di sekeliling otak dan saraf tunjang) jika gejala saraf sudah muncul.

Apa yang diharapkan semasa temujanji anda

Jika anda digigit kelawar, doktor akan membersihkan luka dengan bersih, memberikan vaksin rabies, dan mungkin memberi suntikan imunoglobulin rabies (antibodi siap untuk melawan virus). Proses ini memerlukan beberapa lawatan susulan untuk memastikan anda dilindungi sepenuhnya.

Rawatan

Rawatan selepas gigitan kelawar melibatkan pembersihan luka yang menyeluruh serta vaksinasi rabies secepat mungkin. Ini dipanggil profilaksis selepas pendedahan (PEP). PEP amat berkesan jika diberikan sebelum gejala bermula.

Penjagaan diri di rumah

• Basuh luka serta-merta dengan sabun dan air mengalir selama sekurang-kurangnya 15 minit.
• Sapukan antiseptik seperti alkohol atau povidone-iodin pada luka (ikut nasihat doktor).
• Jangan tutup luka dengan pembalut yang ketat; biarkan ia terbuka atau tutup dengan kain bersih sahaja.
• Minum air kosong dan rehat secukupnya selepas mendapatkan rawatan.

Rawatan perubatan

Rawatan perubatan selepas gigitan kelawar terdiri daripada satu siri vaksin rabies yang disuntik ke dalam otot. Dalam sesetengah kes, doktor juga akan memberikan imunoglobulin rabies di sekitar luka untuk memberikan perlindungan segera. Ubat tahan sakit atau antibiotik mungkin diberi jika perlu. Semua rawatan ini perlu diberikan oleh doktor di klinik atau hospital.

Hidup dengan keadaan ini

Selepas digigit kelawar, anda perlu menjalani siri vaksinasi mengikut jadual yang ditetapkan doktor. Pantau luka sehingga sembuh dan perhatikan sebarang gejala luar biasa. Elakkan bersentuhan dengan kelawar atau haiwan liar semasa pemulihan.

Tip gaya hidup

• Jangan ganggu kelawar atau sarang kelawar.
• Gunakan sarung tangan dan pakaian pelindung jika perlu berhadapan dengan kelawar.
• Pastikan haiwan peliharaan seperti anjing dan kucing mendapat vaksin rabies.
• Tutup lubang atau celah di rumah untuk mengelakkan kelawar masuk.

Diet dan senaman

Makan makanan seimbang dan minum air yang cukup untuk membantu badan pulih. Anda boleh bersenam secara sederhana seperti berjalan, tetapi elakkan aktiviti lasak yang meletihkan diri jika demam atau berasa tidak sihat.

Kesihatan mental dan kesejahteraan emosi

Mengalami gigitan kelawar boleh menyebabkan kebimbangan dan ketakutan. Rasa takut terhadap rabies adalah normal, tetapi jangan biarkan ia mengganggu anda. Ingatlah bahawa anda telah berjumpa doktor dan mengambil langkah pencegahan, yang sangat berkesan.

Pencegahan

Rabies boleh dicegah. Langkah utama ialah menjauhkan diri daripada kelawar dan haiwan liar, mendapatkan vaksin rabies jika anda berisiko tinggi, dan mendapatkan rawatan segera selepas gigitan atau pendedahan. Kempen kesedaran awam oleh KKM seperti kempen 'Hapuskan Rabies' membantu mengurangkan risiko jangkitan.

Vaksin

Vaksin rabies disarankan untuk individu yang berisiko tinggi seperti doktor haiwan, pekerja makmal, penjelajah gua, atau pengembara ke kawasan yang banyak kes rabies. Vaksin juga diberikan selepas gigitan sebagai sebahagian daripada rawatan pencegahan.

Komplikasi

Jika tidak dirawat

• Jika tidak dirawat, rabies boleh menyebabkan keradangan otak yang teruk (ensefalitis).
• Kekeliruan, sawan, dan kelumpuhan boleh berlaku.
• Sukar menelan dan bernafas boleh menyebabkan kematian.
• Koma dan kematian biasanya berlaku dalam beberapa hari hingga beberapa minggu selepas gejala bermula.

Pandangan jangka panjang

Berita baiknya, rabies boleh dicegah dengan berkesan. Jika anda mendapatkan rawatan segera selepas gigitan kelawar, peluang untuk sembuh sepenuhnya adalah sangat tinggi. Ikut nasihat doktor dan lengkapkan jadual vaksinasi anda. Dengan langkah yang betul, anda boleh melindungi diri dan keluarga.

Cari sokongan

Organisasi antarabangsa

• World Health Organization (WHO) ↗

Organisasi tempatan

• Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) ↗ · Malaysia

Pautan luar membuka laman web pihak ketiga. Ruqelo Health tidak bertanggungjawab ke atas kandungan luaran. Menyenaraikan organisasi tidak bermaksud pengesahan.